II SA/Rz 760/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Zaborniak po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie z jej skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia postanowienia negatywnie opiniującego wstępny projekt podziału działki - p o s t a n a w i a - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. II SA/Rz 760/14 Uzasadnienie Przedmiotem skargi Z. G. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (zwany dalej WSA) jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...], w przedmiocie odmowy uchylenia postanowienia negatywnie opiniującego wstępny projekt podziału działki. Skarżąca w terminie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł., złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 14 lipca 2014 r., sygn. II SA/Rz 760/14 referendarz sądowy WSA odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w powyższym zakresie. Od tego postanowienia w dniu 22 lipca 2014 r. skarżąca nadała w urzędzie pocztowym do WSA sprzeciw wnosząc o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Podała, że oprócz ciągnika z 1981 r. nie posiada innych pojazdów mechanicznych. Dodała, że prowadziła gospodarstwo rolne, jednakże z uwagi na jej chorobę i męża, wynajmuje osoby do pracy na części swoich gruntów. Podkreśliła, że dopłaca do uprawy pieniędzmi Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. W ostatnim czasie likwiduje całkowicie gospodarstwo rolne ze względu na ciężką chorobę. Zwróciła uwagę na wysokie koszty swojego leczenia oraz męża. Podniosła, że potrzebuje pomocy adwokata, gdyż nie będzie w stanie brać udziału na rozprawie w Sądzie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; zwanej dalej P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1, § 2 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga, że obowiązek stron ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie wynika z art. 199 P.p.s.a. i dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, jeżeli poniesienie tych kosztów nie będzie wiązało się dla nich z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, przy czym to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Istotą instytucji prawa pomocy jest to, że znajduje ono zastosowanie wobec osób pozostających w ubóstwie. Z wniosku strony oraz przedstawionych na żądanie dodatkowych danych wynika, że gospodaruje ona wspólnie w domu (którego wykończona część to 100 m.kw.) z mężem oraz bezrobotną córką (27 lat). Rodzina utrzymuje się z emerytury wnioskodawczyni wynoszącej 744,48 zł oraz emerytury jej męża w wysokości 1329 zł i pobieranego przez niego zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 153 zł (wszystkie kwoty netto). Ponadto wnioskodawczyni posiada z mężem gospodarstwo rolne o powierzchni 10 ha, które z uwagi na zły stan zdrowia uprawiają tylko w części. Comiesięczne wydatki strony to: 200 zł (prąd), 65 zł (woda), 150 zł (gaz), 275 zł (lekarstwa), 1000 zł (żywność), 120 zł (telefon). Roczny wydatek na opał to 3800 zł, zaś na podatek od nieruchomości 1600 zł. Jako wydatki ponoszone rocznie na gospodarstwo rolne wnioskodawczyni wskazała z kolei: 1110 zł (ubezpieczenie traktora), 4000 zł (nawozy), 4000 zł (paliwo do traktora), 2000 zł (środki na opryski), 2000 zł (naprawa maszyn), 550 zł (ubezpieczenie budynków). Z tytułu dopłat rolnych od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa skarżąca otrzymała za 2013 r. kwotę 10 551,11 zł. Referendarz sądowy pismem z 30 czerwca 2014 r. wezwała skarżącą o udzielenie dodatkowych informacji (k. 17 akt sądowych). Z. G. w odpowiedzi pismem z 1 lipca 2014 r. odnosząc się do pytania dotyczącego dochodów netto uzyskiwanych z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego stwierdziła, że określenie takich dochodów jest "trudne", bowiem nie prowadzi "rozrachunku finansowego gospodarstwa rolnego". Podała, że prowadzenie gospodarstwa wiąże się ze znacznymi nakładami finansowymi, a ponieważ oboje z mężem są hospitalizowani, to dochód ten jest "bardzo mały, równy zeru". W ocenie Sądu nie można dać wiary wyjaśnieniom skarżącej, że nie jest ona w stanie nawet orientacyjnie określić kwoty stanowiącej zysk z prowadzonego gospodarstwa rolnego. Nie można uznać, że dokonując dużych nakładów na gospodarstwo strona prowadzi je nadal, mimo, że nie zyskuje na tym nic bądź "bardzo mało". Porównując ww. nakłady roczne (ok. 13 000 zł) z dotacjami rolnymi otrzymywanymi z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ok. 10 000 zł) należałoby uznać, że strona musi dopłacać z tego tytułu około 3000 zł. Takie założenie nie jest jednak wiarygodne. Mając na uwadze fakt czynienia przez stronę znacznych nakładów na prowadzenie gospodarstwa rolnego (finansowych, w postaci swojej pracy, oraz wynajmu do pracy innych osób) przyjąć należy, że strona uzyskuje z tego tytułu pewne korzyści, których wysokości nie ujawnia na potrzeby uzyskania prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że w sprzeciwie skarżąca, nie przedstawiła swojej sytuacji finansowej. Dokonana przez Sąd ponowna analiza złożonego wniosku nie uzasadnia jego uwzględnienia w całości, ani w części. Informacje podane przez skarżącą nie potwierdziły, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że przedstawiona przez skarżącą sytuacja majątkowa nie jest wiarogodna, zarówno co do uzyskiwanych dochodów, jak i ponoszonych wydatków. Nie uprawdopodobniła ona w ogóle wysokości uzyskiwanych przez siebie dochodów. Podkreślenia wymaga, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012 r., sygn. I OZ 182/12). Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, gdyż skarżąca wykazała brak współpracy w wyjaśnianiu wszystkich istotnych okoliczności rzutujących na ocenę jej możliwości płatniczych. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, że pomoc prawna ze środków publicznych może zostać przyznana w razie braku spełnienia wymaganych przesłanek. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w związku z art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.