II SA/Rz 77/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Zbigniew Czarnik Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk AWSA Joanna Zdrzałka /spr./ Protokolant sekr. sąd. Maria Kołcz po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólno-Administracyjnym na rozprawie w dniu 25 lipca 2006 r. sprawy ze skargi F. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatku do tego zasiłku -skargę oddala- II SA/Rz 77/06 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania F. S. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] listopada 2005 r. Nr [...] odmawiającą przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego. Jako jej podstawę prawną wskazało art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 3 pkt 17, art. 7 pkt 5 i art. 8 pkt 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255, ze zm.). Z uzasadnienia decyzji i akt administracyjnych sprawy wynika, że F. S. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na synów K. i A. S. Prezydent Miasta, decyzja z dnia [...] listopada 2005 r. odmówił przyznania wnioskowanych świadczeń. W uzasadnieniu wskazał, że F. S. jest osobą rozwiedzioną i samotnie wychowuje troje dzieci: córkę N. – ur. w 1983 r. i synów: K. – ur. w 1987 r. – ucznia Technikum Geodezyjnego i A. – ur. w 1992 r. – ucznia gimnazjum. Dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wynosi 433,60 zł. Wnioskodawca nie posiada zasądzonych świadczeń alimentacyjnych na rzecz dzieci od ich matki K. S., która jest osobą wykazującą objawy zaburzeń psychicznych i ma zawieszoną władzę rodzicielską. Organ I instancji ustalił wobec tego, że F. S. jest osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych i spełnia kryterium dochodowe, ponieważ dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 504zł. Ze względu jednak na to, że nie posiada zasądzonych świadczeń alimentacyjnych na synów K. i A., zasiłek rodzinny nie przysługuje. Podobnie również nie przysługuje dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, jako że jest to dodatek do zasiłku rodzinnego. Od decyzji tej odwołał się F. S., wskazując na trudną sytuację materialną, fakt, że sam wychowuje troje dzieci, a żona jest osobą chorą psychicznie, całkowicie niepoczytalną i pozbawioną władzy rodzicielskiej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. opisaną na wstępie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia przytoczyło treść art. 7 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wskazując, że przepis ten uzależnia przyznanie zasiłku rodzinnego od zasądzenia świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców. Wprowadzając termin "zasądzone" ustawodawca zadecydował, że prawo do zasiłku istnieje jedynie w przypadku posiadania przez uprawnionego sądowego tytułu wykonawczego, jak również, że uprawnionym nie będzie osoba, która wystąpiła dopiero z powództwem o zasądzenie alimentów, a wyrok w sprawie nie został jeszcze wydany. Wspomniany przepis został wprowadzony ustawą z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732), bez okresu przejściowego. Organ II instancji podkreślił też, nawiązując do sugerowanej przez odwołującego bezzasadności dochodzenia roszczeń od jego byłej żony, że ustawodawca uzależnił prawo do zasiłku nie od woli wnioskodawcy, lecz od orzeczenia sądowego, nakładając tym samym na stronę obowiązek dokonania aktu staranności w zakresie sądowego dochodzenia świadczeń alimentacyjnych. Natomiast dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego jest świadczeniem akcesoryjnym w stosunku do zasiłku rodzinnego. Jego byt prawny zależy od posiadania uprawnień do świadczenia zasadniczego, a zatem w przypadku odmowy przyznania prawa do zasiłku rodzinnego inne dodatkowe świadczenia (dodatki) nie przysługują, co trafnie uzasadnił organ I instancji. Organ odwoławczy zwrócił uwagę na drobne uchybienie, polegające na niepełnym wskazaniu tytułu ustawy w podstawie prawnej, które konwalidował. Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożył F. S., podnosząc tę samą co w odwołaniu argumentację. Naprowadził, że jest ojcem samotnie wychowującym troje dzieci, a jego była żona jest osobą chorą psychicznie, pozbawioną władzy rodzicielskiej, niepoczytalną. Skarżący dodał, że jego dzieci są głodne, nie stać go na opłacenie mieszkania, jest zadłużony. Do skargi dołączył kopie pozwu o alimenty złożonego w Sądzie Rejonowym w R. W kolejnym pismach uzupełniających skargę skarżący zwracał się "o przywrócenie rodzinnego", które otrzymywał do sierpnia 2005 r. Dołączył również postanowienie Sądu Rejonowego – Sądu Rodzinnego z dnia [...] stycznia 2006 r. sygn. akt [...] umarzające postępowanie z powództwa małoletniego A. S. działającego przez ojca F. S. i K. S. przeciwko K. S. o alimenty wobec wniosku przedstawiciela ustawowego powoda o umorzenie, które Sąd potraktował jako wniosek o cofnięcie pozwu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, z przyczyn, które legły u podstaw zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) zadaniem sądów administracyjnych jest kontrola działalności administracji, a jedynym jej kryterium jest legalność czyli zgodność z prawem zaskarżonych aktów. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uchylenie zaskarżonego aktu następuje wyłącznie w przypadku zaistnienia przesłanki skutkującej jego nieważność albo stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu. Dokonując kontroli we wskazanym wyżej zakresie Sąd takich wad i naruszeń nie stwierdził. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255, ze zm.). Ustawa ta określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń. Zgodnie z jej art. 2 świadczeniami rodzinnymi są zasiłek rodzinny i dodatki do tego zasiłku oraz świadczenia opiekuńcze – zasiłek pielęgnacyjny i świadczenie pielęgnacyjne. Warunki przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatku do tego zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, których to świadczeń dotyczył wniosek skarżącego i zaskarżona decyzja, określają odpowiednio art. 5, 6 i 7 oraz art. 14 wymienionej ustawy. Zasiłek rodzinny przysługuje rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu albo faktycznemu dziecka lub też osobie uczącej się, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504 zł. Zasiłek przysługuje do ukończenia przez dziecko 18 roku życia albo nauki w szkole, jednak nie dłużej niż do ukończenia 21 roku życia lub do ukończenia 24 roku życia, jeżeli legitymuje się dodatkowo orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wysokość zasiłku zróżnicowana jest w zależności od wieku dziecka i wynosi od 44 zł do 65 zł miesięcznie. W art. 7 ustawy wymienione zostały okoliczności, w których zasiłek rodzinny nie przysługuje. Przepis ten od czasu wejścia w życie ustawy o świadczeniach rodzinnych był dwukrotnie zmieniany. Analiza kolejnych jego nowelizacji pozwala na stwierdzenie, że intencją ustawodawcy było wyłączenie wszystkich tych sytuacji, w których w kosztach utrzymania dziecka partycypuje ktoś jeszcze obok osoby samotnie je wychowującej, a także wyczerpanie w pierwszej kolejności wszystkich możliwości dochodzenia roszczeń alimentacyjnych od drugiego z rodziców dziecka. Wprowadzona ustawą z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732) zmiana art. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych polegała m. in. na dodaniu pkt 5, w którym wśród okoliczności wyłączających prawo do zasiłku rodzinnego wskazano sytuację, gdzie osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców, z wyjątkami, kiedy drugi z rodziców nie żyje, ojciec dziecka jest nieznany lub powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego zostało oddalone. Kolejną zmianą dodano w art. 7 pkt 5 podpunkt d), gdzie jako czwarty z wyjątków wskazano sytuację, w której sąd zobowiązał jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka. Zmiana ta wprowadzona ustawą z dnia 29 grudnia 2005 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych weszła w życie 14.01.2006 r., a więc już po wydaniu zaskarżonej decyzji. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że skarżący spełnia kryterium dochodowe oraz jest osobą samotnie wychowującą dzieci w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z akt sprawy wynika też, że nie zasądzone zostały alimenty od byłej żony skarżącego – matki K. S. i A. S., których dotyczył wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych. Z pozwem o alimenty skarżący wystapił dopiero 19.12.2005 r., więc już po wydaniu zaskarżonej decyzji - 13.12.2005 r. i jej doręczeniu (16.12.2005 r.). Prowadzone przez Sąd postępowanie (sygn. akt [...]) zostało zresztą umorzone na skutek wniosku skarżącego. Zestawiając te fakty z obowiązującymi w dacie wydania zaskarżonej decyzji przepisami, w szczególności art. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stwierdzić należy, że organy orzekające sprawie prawidłowo zastosowały wymieniony przepis i odmówiły przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do niego. Sytuacja skarżącego odpowiadała bowiem przypadkowi wymienionemu w pkt 5 art. 7 cyt. ustawy - osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców - a to wyłączało prawo do zasiłku rodzinnego. Słusznie też wskazał organ, że dodatki do zasiłku rodzinnego są pochodną zasiłku rodzinnego, a uprawnienia do ich przyznania są ściśle uzależnione od posiadania uprawnień do świadczenia głównego, czyli zasiłku rodzinnego. Brak przesłanek do przyznania zasiłku rodzinnego oznacza zatem automatycznie brak przesłanek do przyznania dodatków do tego zasiłku. Ustosunkowując się do zarzutów skargi Sąd raz jeszcze podkreśla, że jego kontrola z mocy wskazanych na wstępie przepisów nie może wykraczać poza kryterium legalności, co powoduje, że podnoszone przez skarżącego względy słuszności sprawiedliwości społecznej związane z bardzo trudną sytuacją materialną rodziny nie mogły zostać uwzględnione przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy. Wobec niestwierdzenia naruszeń prawa, w oparciu o art. 151 P.p.s.a., Sąd skargę oddalił. Ubocznie jedynie należy nadmienić, że w związku ze zmianą stanu prawnego – wspomnianą wyżej nowelizacją art. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wprowadzoną w życie od 14.01.2006 r., skarżący może się ubiegać ponownie o przyznanie zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku.