II SA/Rz 77/11

z dnia 7 kwietnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący - Sędzia SO (del.) Anna Bembenek po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2011 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi J.S. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w R. z dnia [..] grudnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie zmiany w operacie ewidencji gruntów i budynków wniosku J.S. o przyznanie prawa pomocy z zakresie całkowitym - p o s t a n a w i a - odmówić przyznania prawa pomocy. Na skutek wezwania skarżącego J.S. o uzupełnienie braków skargi przez uiszczenie wpisu w kwocie 200zł pismem z dnia [..] marca 2011 r. J.S. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wniósł o zwolnienie od kosztów oraz ustanowienie zawodowego pełnomocnika w osobie adwokata. W złożonym formularzu PPF, a następnie z sprzeciwie na postanowienie referendarza sadowego tut. Sądu, skarżący przedstawił swoją sytuacje majątkową. Wyjaśnił, że jest emerytem i utrzymuje się ze świadczenia w kwocie 1360,73zł miesięcznie. Mieszka wspólnie z żoną. Nieruchomość ma powierzchnię 123 m2, w tym 98 m2 to część mieszkalna. Nieruchomość rolna ma powierzchni 1,68ha, a grunty na niej są V i VI klasy z przeznaczeniem na zalesienie. Innych składników majątkowych nie posiadają. Nie korzystają z pomocy społecznej, nie pobiera także dopłat do gospodarstwa rolnego. Z posiadanych zasobów finansowych 240zł wydatkuje na lekarstwa. Leczy się na cukrzycę, ciśnienie i kręgosłup, ma trudności z oddychaniem. Koszty utrzymania samochodu to około 240-300zł. Ponosi także wydatki komunalne i na środki czystości, żywność, ubiór i opłaty podatku. W 2010 r. dotknęła go powódź, stracił uprawy polowe, budynki i ogrodzenie uległy częściowemu zniszczeniu i wymagają remontu. Spłaca pożyczkę w wysokości około 700zł miesięcznie i musi to czynić, by nie stracić zaufania. Gospodarstwo nie przynosi dochodu. Podkreślił, że jest inwalidą II grupy po wypadku samochodowym. Wśród wydatków wskazał także te przeznaczone na zakup ryb do własnej hodowli dla własnych potrzeb. Według oświadczenia żonie odmówiono świadczenia z ZUS. Referendarz sądowy wezwał ponadto J.S. do uzupełnienia informacji o swoim stanie rodzinnym i majątkowym, w tym o nadesłanie wyciągu z rachunków bankowych będących w posiadaniu skarżącego i pozostałych członków jego rodziny z wymazem operacji za okres miesiąca marca i lutego 2011 r., wyjaśnienia czy skarżący lub członkowie jego rodziny otrzymują dopłaty do posiadanych gruntów rolnych, nadesłania zeznań podatkowych J.S. oraz H.S. za ostatnie dwa lata kalendarzowe, udokumentowanie za pomocą kopii faktur i rachunków wysokości opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego oraz udokumentowanie wysokości zobowiązań kredytowych. W odpowiedzi skarżący nadesłał kserokopie potwierdzeń spłat należności wobec Banku oraz wydruk operacji na kredycie obrotowym za okres od 1 lipca 2010 r. do 27 grudnia 2010 r. Przekazał też informacje o harmonogramie spłaty zadłużenia. Wynika z niej, że J.S. zobowiązany jest spłacać w okresach miesięcznych kwotę ok. 750 zł. Zeznań podatkowych za poprzednie dwa lata nie przedłożono z wyjaśnieniem braku ich posiadania. Nie dołączono też dowodów wskazujących na ponoszone wydatki związane z utrzymaniem siebie i rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Z mocy przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2002, nr 153, poz. 1270, ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy traci moc. Sąd rozpoznaje wniosek na nowo. Treść zgłoszonego wniosku wskazuje, że skarżący ubiegał się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdyż odpowiada zakresowi normy prawnej wynikającej z art. 245 §2 p.p.s.a. Natomiast art. 245 §3 i §4 p.p.s.a. stanowią, że w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Przepis art. 246 §1 p.p.s.a. zawiera przesłanki przyznania prawa pomocy. W zakresie całkowitym nastąpić może tylko, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Norma zawarta w art. 255 p.ps.a. pozwala, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości na skierowanie do wnioskodawcy, wezwać stronę do przedłożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Prawo pomocy jest instytucją polegającą na dofinansowaniu osób o bardzo niskich lub zerowych dochodach, w celu zapewnienia im dostępu do sądu. Zasadą wynikającą z art. 199 p.p.s.a. jest bowiem odpłatność postępowania sądowego w zakresie udziału danej osoby w tym postępowaniu. Częściowa odpłatność postępowań sądowych nie narusza konstytucyjnego prawa do sądu, a stanowisko takie jest wyrażane również przez Trybunał Konstytucyjny i Europejski Trybunał Prawa Człowieka. Wyjściem naprzeciw trudnościom majątkowym pokrycia kosztów sądowych jest instytucja prawa pomocy. Przez nią ustawodawca zezwala na odstąpienie od ogólnej zasady odpłatności postępowania, co jednak wymaga szczególnie wnikliwej oceny składanych wniosków i uzasadnień w nich zawartych. Przyznane zwolnienie jest finansowane ze środków publicznych co oznacza, że składa się na nie całe społeczeństwo. Dlatego też strona powinna podjąć wpierw starania o poczynienie oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero gdyby nie było to możliwe albo w pełni efektywne zwrócić się o pomoc do państwa. Konstrukcja powołanych przepisów nakłada ciężar wykazania złego stanu majątkowego zainteresowanego samemu wnioskodawcy. Jeżeli osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym nie wykaże, że spełnia wymogi uzasadniające skorzystanie z tej instytucji, Sąd nie może uwzględnić wniosku. Przepis art. 255 p.p.s.a. wymaga od wnioskodawcy współdziałania z sądem rozpatrującym jego wniosek. Na wezwanie winien on przedłożyć żądane dokumenty, aby w sposób wiarygodny dla sądu wykazać swój rzeczywisty, a nie tylko deklarowany stan majątkowy. Bezzasadne uchylanie się od tego współdziałania obciążą wnioskodawcę w ten sposób, że jeżeli inne dostarczone dowody nie są na tyle przekonywujące, aby przyznać prawo pomocy, Sąd odmawia jego przyznania. Nie ulega wątpliwości, że skarżący nie wykonał skierowanego do niego wezwania w pełnym zakresie. Przyczyn tego stanu rzeczy nie wyjaśnił. Żądane dokumenty źródłowe stanowiły typowe, którymi w dzisiejszych warunkach posługuje się większość osób. Dostarczenie takich dokumentów nie powinno zatem nastręczać żadnych problemów. Jeżeli natomiast nie było to możliwe z jakiejś obiektywnej przyczyny winien on o tej przeszkodzie zawiadomić Sąd. Sąd nie dysponuje bowiem możliwością samodzielnego kompletowania dokumentów ukazujących sytuację majątkową wnioskodawcy. Dane dostarczone przez wnioskodawcę wskazują, że posiada on stały dochód, choć nie jest on wysoki. Dołączone dowody zakupu ryb do własnej produkcji wskazują, że wnioskodawca dokonywał zapłaty gotówkowej, co wymagało od niego posiadania oszczędności na ten cel. Taki jednorazowy wydatek w relacji do miesięcznego dochodu wynosił bowiem niemal połowę. Ponadto wnioskodawca spłaca zobowiązanie kredytowe, choć nie przedstawił szczegółowych dokumentów w tym zakresie. Możliwe to było przez przedłożenie żądanego wykazu transakcji na rachunku bankowym, albo innych dowodów wpłaty. Te zalegające w aktach nie odzwierciedlają treści oświadczenia o płatnościach miesięcznych wynoszących około 700zł. Mając na względzie łączną wysokość zobowiązania kredytowego wynoszącego ponad 78 tysięcy złotych wnioskodawca musiał wykazać się zdolnością kredytową przed zawarciem umowy. Wnioskodawca w żaden sposób nie wykazał sytuacji majątkowej swojej żony, a ocena zdolności płatniczych i decyzja w przedmiocie prawa pomocy uzależniona jest od sytuacji majątkowej wspólnie gospodarującej rodziny. Sąd zwraca uwagę, że zobowiązań prywatnoprawnych nie można traktować priorytetowo względem należności publicznoprawnych. Są one tego samego rzędu. Dlatego też konieczność spłaty wysokiego kredytu nie może stanowić wyłącznej przesłanki przyznania prawa pomocy. Wobec braku współdziałania wnioskodawca nie wykazał swojej złej lub trudnej sytuacji majątkowej. Oświadczenia i dowody dołączone do akt sprawy nie wykazują rzeczywistej sytuacji majątkowej rodziny. Łączne wydatki rodziny wnioskodawcy sugerują, że nie wykazał on wszystkich źródeł dochodu rodziny. Przy utrzymywaniu się wyłącznie z kwoty wynoszącej nieznacznie ponad 1350zł miesięcznie nie byłoby możliwe pokrycie wszystkich stwierdzonych przez Sąd wydatków. To zaś przemawia za uznaniem, że wnioskodawca jest w stanie samodzielnie pokryć wydatki związane z wszczętym na skutek swojej skargi postępowaniem, ponieważ nie ujawnił swojej sytuacji majątkowej. Jest zatem zdolny do poczynienie stosownych oszczędności, co wyłącza możliwość przyznania pomocy od państwa. Z tych powodów Sąd odmówił przyznania prawa pomocy. Orzeczenie wydano na podstawie art. 246 § 1 pkt 1) i pkt 2), art. 255 p.p.s.a. w zw. z art. 260 p.p.s.a.