II SA/Rz 772/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur-Selwa Sędziowie WSA Paweł Zaborniak WSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 grudnia 2023 r. sprawy ze skarg W. K. i A. K. oraz J. O. i Z. O. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 9 lutego 2023 r. nr SKO.401.ZP.466.36.2023 w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego I. uchyla zaskarżone postanowienie i postanowienie Prezydenta Miasta [...] z dnia 24 stycznia 2023 r. nr UGG-U.6730.129.2022; II. umarza postępowanie w sprawie sprostowania decyzji Prezydenta Miasta z dnia 9 stycznia 2023 r. nr UGG-U.6730.129.2022; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu na rzecz skarżących W. K. i A.K. oraz J. O. i Z. O. kwoty po 100 zł /słownie: sto złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu (dalej: "Kolegium", "SKO", "Organ odwoławczy", "Organ II instancji") z 9 lutego 2023 r. nr SKO.401.ZP.466.36.2023 wydana w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego. W podstawie prawnej wydanego rozstrzygnięcia wskazano art. 138 § 1 pkt 3 w zw. z art. 113 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000; dalej: "k.p.a."). Jak wynika z akt sprawy, Prezydent Miasta [...] postanowieniem z 24 stycznia 2023 r. nr UGG-U.6730.129.2022 sprostował oczywistą omyłkę w decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] stycznia 2023 r. nr [...] ustalającej warunki zabudowy i zagospodarowania terenu działek nr ewid. [...] i [...] położonych w M. Sprostowanie dotyczyło uzasadnienia decyzji, a mianowicie zamiast: "Teren inwestycji posiada dostęp do drogi publicznej ul. [...], przez działkę nr: [...]" powinno być: "Teren inwestycji posiada dostęp do drogi publicznej ul. [...], nowo wybudowanym zjazdem, przez działkę nr: [...]". Od powyższego postanowienia B. S., Z. i J. O. oraz A. i W. K. złożyli zażalenia, zarzucając, że wskazany w decyzji błąd nie ma charakteru oczywistego błędu pisarskiego w rozumieniu art. 113 k.p.a. i stanowi w istocie zmianę decyzji. W wyniku rozpoznania ww. zażaleń, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu, opisanym na wstępie postanowieniem z 9 lutego 2023 r. nr SKO.401.ZP.466.36.2023 umorzyło postępowanie odwoławcze. Kolegium wyjaśniło, że decyzję można sprostować w drodze postanowienia nawet po wniesieniu przez stronę odwołania, w którym omyłki te są przedmiotem zarzutów. Postanowienie o sprostowaniu nie ma samodzielnego bytu lecz jest integralną częścią decyzji administracyjnej. Sprostowanie jest zatem dopuszczalne, dopóki decyzja pozostaje w obrocie prawnym. W przedmiotowej sprawie sprostowana decyzja Prezydenta Miasta [...] z [...] stycznia 2023 r. nr [...] ustalająca warunki zabudowy i zagospodarowania terenu działek nr ewid. [...] i [...] położonych w M., dla budowy budynku biurowo-usługowego została uchylona przez Organ odwoławczy, celem ponownego przeprowadzenia postępowania. Wobec powyższego Kolegium uznało, że postępowanie odwoławcze stało się bezprzedmiotowe. Od powyższego postanowienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wnieśli: B. S., A. i W. K. oraz Z. i J. O. Skarga Z. i J. O. została zarejestrowana pod sygn. II SA/Rz 773/23. Skarga B. S. została zarejestrowana pod sygn. II SA/Rz 774/23, jednak została ona przez Sąd odrzucona ze względu na brak fiskalny. Z kolei skarga A. K. i W. K. została zarejestrowana pod niniejszą sygnaturą. W skargach Skarżący zarzucili naruszenie przepisów k.p.a., poprzez niedokonanie przez Organ odwoławczy merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie. Wobec tak sformułowanego zarzutu, Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia i nakazanie rozpatrzenia zażalenia oraz o zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania. W odpowiedziach na skargi Kolegium wniosło o jego oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Postanowieniem z 5 października 2023 r. sygn. akt II SA/Rz 773/23 tut. Sąd zarządził połączenie do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia spraw o sygn. akt II SA/Rz 772/23, II SA/Rz 773/23 i prowadzenie ich dalej pod sygn. akt II SA/Rz 772/23. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w związku z art. 1 i 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę organów administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem. W świetle art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nadto, w myśl przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym zastosowania w sprawie). Wyjaśnić także należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego, ponieważ skarga dotyczyła postanowienia. Stosownie do art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 p.p.s.a. sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Sąd uchylił zaskarżone postanowienie aczkolwiek z całkowicie innych powodów niż podniesione w skardze. Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu umarzające postępowanie "odwoławcze" na postanowienie Prezydenta Miasta [...] prostujące oczywistą omyłkę w decyzji ustalającej warunki zabudowy. Jako podstawę umorzenia postępowania Organ wskazał fakt, że decyzja, której dotyczyło sprostowanie została uchylona w administracyjnym toku instancji. Zdaniem Organu postanowienie o sprostowaniu nie ma samodzielnego bytu, co oznacza, że wraz z "wyjściem z obrotu prawnego" decyzji postanowienie traci swój byt, co uzasadnia umorzenie tego postępowania jako bezprzedmiotowego. O ile należy zgodzić się z Organem, że z chwilą uchylenia decyzji Organu I instancji i przekazania sprawy temu Organowi do ponownego rozpoznania postanowienie o sprostowaniu uchylonej decyzji przestało mieć swoje prawne uzasadnienia i utraciło swój byt, to jednak rozstrzygnięcie, które wydał Organ nie wpisuje się w ramy rozstrzygnięć Organu II instancji. Pomijając już kwestię, że Organ rozstrzygnął o umorzeniu postępowania odwoławczego, podczas gdy przedmiotem jego rozpoznania było zażalenie, to treść tego rozstrzygnięcia nie odpowiada rozstrzygnięciom wymienionym w art. art. 138 k.p.a. Rację ma Organ, że w przypadku bezprzedmiotowości postępowania wpadkowego ma on możliwość stosowania odpowiednio art. 105 § 1 k.p.a. Zgodnie bowiem z art. 144 k.p.a. w sprawach dotyczących zażaleń na postanowienia, odpowiednie zastosowanie ma m.in. art. 138 § 1 i § 2 k.p.a. Odpowiednie stosowanie przepisów prawa oznacza, że w pewnych przypadkach przepisy te są stosowane wprost, w pewnych przypadkach istnieje konieczność ich modyfikacji poprzez stosowanie tylko niektórych elementów tych przepisów, mogą istnieć także sytuacje, gdy z wymogu odpowiedniego stosowania określonych przepisów będzie wynikała konieczność pominięcia zastosowania jakiegoś przepisu. Odpowiednie zastosowanie do zażaleń art. 138 § 1 i § 2 k.p.a. oznacza obowiązek stosowania tego przepisu wprost. Nie ma bowiem żadnych powodów, które uzasadniałyby modyfikację art. 138 § 1 i § 2 przy rozpatrywaniu zażaleń. Oznacza to, że organ odwoławczy rozpatrujący zażalenia ma obowiązek stosowania katalogu rozstrzygnięć wymienionych w art. 138 § 1 i § 2 k.p.a., a więc w przypadku bezprzedmiotowości stosować odpowiednio art. 105 § 1 k.p.a., jeżeli ustali, że postępowanie wpadkowe jest bezprzedmiotowe. W takie sytuacji nie tylko może ale powinien uchylić postanowienie organu I instancji i umorzyć postępowanie wpadkowe prowadzone w pierwszej instancji. Z kolei rozstrzygnięcia wydane na podstawie art. 138 § 3 k.p.a. dotyczą bezprzedmiotowości postępowania odwoławczego. Umorzenie postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. może mieć miejsce wyłącznie wtedy, gdy w toku prowadzonego postępowania odwoławczego organ II instancji stwierdzi, że zaszły okoliczności skutkujące bezprzedmiotowością tego postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a, to jest wówczas, gdy w postępowaniu tym nastąpił brak któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego skutkujący brakiem podstaw do merytorycznego załatwienia sprawy co do jej istoty (por. wyrok NSA z dnia 1 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 25/21, dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej jako: "CBOSA"). Bezprzedmiotowość postępowania może wynikać zarówno z braku istnienia przesłanki przedmiotowej, to jest braku materialno-prawnych podstaw do wydania decyzji administracyjne, jak też braku istnienia przesłanki podmiotowej, to jest sytuacji braku strony mającej interes prawny w uzyskaniu rozstrzygnięcia, wynikającej między innymi z nieposiadaniem przez dany podmiot legitymacji procesowej do bycia stroną postępowania administracyjnego (por. R. Hauser. M. Wierzbowski (red.) Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2021, Wydanie 7, s. 904,908). W przypadku postępowania odwoławczego bezprzedmiotowość ze względów podmiotowych będzie zachodziła w sytuacji, gdy organ ustali w toku postępowania, że wnoszący odwołanie nie jest stroną postępowania (por. wyrok NSA z dnia 27 stycznia 2022 r., sygn. akt II OSK 2394/21). Należy przy tym podkreślić, że skutkiem umorzenia postępowania odwoławczego / zażaleniowego jest pozostawienie w obrocie prawnym zaskarżonej decyzji/postanowienia. Katalog rozstrzygnięć przewidzianych dla Organu II instancji nie pozwala umorzyć postępowania przed Organem I instancji, bez wcześniejszego orzeczenia o uchyleniu zaskarżonej decyzji tego organu. Przekładając powyższe rozważania na realia sprawy stwierdzić należy, że Sąd nie kwestionuje tego, że na skutek uchylenia decyzji Organu I instancji bezprzedmiotowe stało się postępowanie w sprawie jej sprostowania. Skoro decyzja została wyeliminowana z obrotu prawnego to razem z nią wszystkie jej zapisy. Sprostowanie tych zapisów nie ma zatem żadnego znaczenia w sytuacji, gdy decyzji w obrocie już nie ma. Z tym stanowiskiem nie sposób konkurować. Nie mniej jednak nie jest to sytuacja, która daje prawo Organowi II instancji do umorzenia postępowania odwoławczego/zażaleniowego. Jak już bowiem wskazano umorzenie postępowania odwoławczego/zażaleniowego powoduje, że w obrocie prawnym nadal pozostaje decyzja/postanowienie Organu I instancji. Tymczasem jak wskazano, skoro postępowanie w sprawie sprostowania stało się bezprzedmiotowe, to należało uchylić postanowienia Organu I instancji w tym przedmiocie i umorzyć postępowanie w sprawie sprostowania. Tymczasem w niniejszej sprawie zapadło wydane w oparciu o art 138 § 3 k.p.a. rozstrzygnięcie, którym Organ II instancji umorzył postępowanie odwoławcze. Organ odwoławczy nieprawidłowo uznał, że w tym stanie sprawy nastąpiła bezprzedmiotowość postępowania odwoławczego, która to okoliczność obligowała organ na zasadzie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. do umorzenia postępowania zażaleniowego błędnie określanego przez Organ jako postępowanie odwoławcze, gdy tymczasem brak jest podstaw do uznania, że postępowanie zażaleniowe stało się bezprzedmiotowe. Nie doszło bowiem w sprawie do skutecznego cofnięcia zażalenia czy też uznania, że zażalenie wniesione zostało przez osobę, której nie przysługiwał w sprawie przymiot strony postępowania. Tylko bowiem te okoliczności uzasadniały umorzenie postępowania zażaleniowego. Nie ulega wątpliwości, że umorzenie postępowania zażaleniowego nie oznacza zniesienia postępowania prowadzonego w pierwszej instancji. Skutkiem prawnym wydania postanowienia z art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. o umorzeniu postępowania odwoławczego/zażaleniowego jest pozostawienie w mocy zaskarżonej decyzji/postanowienia organu pierwszej instancji. Dla czystości procesu i jasności zapadłych w sprawie rozstrzygnięć konieczne było wyeliminowanie tego postanowienia celem wydania w jego miejsce rozstrzygnięcia odpowiadającego treści art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. Kierując się treścią art. 145 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym: w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie, Sąd uchylił zaskarżone postanowienie, postanowienie Organu I instancji i umorzył postępowanie w sprawie sprostowania decyzji z [...] stycznia 2023 r, Nr [...]. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200, 205 § 1 i 209 p.p.s.a.