II SA/Rz 775/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 10 października 2013 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku A. G. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki fragmentu ogrodzenia - postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy. A. G. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu w wysokości 500 zł od skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] maja 2013 r. w przedmiocie nakazu rozbiórki fragmentu ogrodzenia, przedłożyła urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zaznaczyła w nim, że ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazała, że znajduje się w "krytycznej sytuacji życiowej i materialnej". Jest po udarze mózgu, z czym związany jest częściowy paraliż, uszkodzenie słuchu i oka. Wspólne gospodarstwo domowe w mieszkaniu o powierzchni ok. 48 m. kw. prowadzi wraz z uczącą się córką (25 lat). Jedynym źródłem utrzymania rodziny jest świadczenie emerytalne wnioskodawczyni w kwocie 883,37 zł. Nadto skarżąca posiada dom będący w trakcie budowy. Do wniosku dołączone zostały dokumenty, z których wynika, że opłata za zajmowane przez A. G. mieszkanie wynosi miesięcznie 347,67 zł, za energię elektryczną 152,66 zł (termin płatności 16.09.2013 r.) oraz 297,65 zł (termin płatności 28.01.2013 r.). Wnioskodawczyni wskazała, że wydatek na gaz wynosi ok. 160 zł. Wobec uznania, że podane przez skarżącą informacje są niewystarczające do rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy, wezwano ją do ich uzupełnienia poprzez wskazanie: średnich miesięcznych wydatków na swoje utrzymanie (w tym na żywność, lekarstwa i zaspokojenie innych istotnych potrzeb), średnich miesięcznych wydatków z tytułu korzystania z telefonu, czy córka wnioskodawczyni E. G. uzyskuje dochody, jeśli tak, to z jakiego tytułu i w jakiej miesięcznej wysokości. Skarżąca wezwana także została do wskazania źródła pokrycia wydatków związanych z budową domu na działce przy ul. Z. w R. (jeśli pochodzą od innych osób – to wskazanie ich wraz z wysokością tych środków) oraz wszystkich posiadanych pojazdów mechanicznych (marka, rok produkcji) i kosztów miesięcznych ich utrzymania, jak też o przedłożenie wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres od 1 sierpnia 2013 r. do dnia wykonania wezwania. W udzielonej w zakreślonym siedmiodniowym terminie odpowiedzi A. G. podniosła, że córka E. G. nie uzyskuje żadnych dochodów. Wskazała, że całe świadczenie emerytalne przeznacza na opłacenie rachunków, zakup żywności, lekarstw oraz na zaspokojenie innych potrzeb (np. wydatek miesięczny na telefon to ok. 350 zł). Podniosła, że budynek, którego dotyczy sprawa budowany jest systemem "gospodarczym" od ok. 13 lat; aktualnie z powodu braku środków pieniężnych nie są wykonywane żadne prace budowlane. Podkreśliła, że działki, na której znajduje się przedmiotowy dom nie może sprzedać, bowiem "finansowała to rodzina ojca jej dzieci", która już nie żyje. Poza tym służy jej ona w ten sposób, że stanowi źródło zaopatrzenia w owoce i warzywa. Zaznaczyła, że od dzieci nie otrzymuje żadnej pomocy; nie ma też jakichkolwiek oszczędności. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy zważono, co następuje: Wniosek A. G. wskazuje, że ubiega się ona o przyznanie prawa pomocy w całkowitym zakresie, w którym zgodnie z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a." mieści się zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W art. 199 powołanej ustawy ustawodawca wyraził zasadę, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Regulacjami szczególnymi są te przewidujące możliwość przyznania stronie prawa pomocy w określonych prawem okolicznościach. I tak art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. stanowi, że uwzględnienie wniosku strony obejmującego całkowity zakres prawa pomocy możliwe jest wówczas, gdy wykaże ona, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast według art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., częściowy zakres prawa pomocy możliwy jest w odniesieniu do wnioskodawcy, który wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższe wskazuje, że instytucja prawa pomocy ma wyjątkowy charakter, przez co powinna mieć zastosowanie – zwłaszcza w przypadku wniosku najdalej idącego – do podmiotów, które rzeczywiście znajdują się w na tyle trudnej sytuacji, że poza zakresem ich możliwości leży wygospodarowanie środków na sfinansowanie swego udziału w postępowaniu w całości bądź w części. Przyznanie pomocy ze środków publicznych powinno następować wtedy, gdy nie istnieją wątpliwości w tym przedmiocie. Wszelkie zaś niejasności nie mogą być interpretowane na korzyść składającego wniosek. To bowiem jego rolą – co już wyżej zaznaczono – jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w aspekcie przesłanek przyznania prawa pomocy. Usunięciu wątpliwości co do okoliczności istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy służy rozwiązanie przewidziane w art. 255 P.p.s.a. Daje ono możliwość wezwania strony do złożenia dodatkowego oświadczenia bądź też do przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów czy stanu rodzinnego. Wezwanie takie skierowane zostało do skarżącej A. G., jednak udzielona na nie odpowiedź nie jest pełna. Wnioskodawczyni nie podała bowiem poszczególnych kwot, jakie wydatkuje na konkretne potrzeby. Nie odniosła się także do żądania wskazania posiadanych pojazdów mechanicznych, jak też nie przedłożyła wyciągu z rachunku bankowego. O wypełnieniu wezwania w tym ostatnim zakresie nie może natomiast stanowić stwierdzenie, że "nie posiada żadnych oszczędności na koncie". Wobec braku przedłożenia stosownego dokumentu, twierdzenie wnioskodawczyni może co najwyżej budzić wątpliwości co do jego prawdziwości. Niejasne wydają się być także wyjaśnienia skarżącej odnoszące się do źródeł pokrycia wydatków związanych z budową domu, którego dotyczy niniejsza sprawa. A. G. wskazała, że jego budowa trwa "systemem gospodarczym" przez ok. 13 lat. Wysokość deklarowanego przez stronę dochodu w kontekście jej stwierdzenia, że przeznacza go w całości na "opłaty rachunków i zaspokojenie innych potrzeb, również żywność i konieczne do życia lekarstwa" nie daje podstaw do uznania, że jest ona wystarczająca na pokrycie kosztów budowy domu mieszkalnego, nawet wskazywanym przez stronę sposobem. Należy wskazać, że skarżąca ma przecież na utrzymaniu uczącą się córkę, zaś edukacja z pewnością wiąże się z określonymi wydatkami. Oświadczenie wnioskodawczyni co do wysokości dochodu, z którego utrzymuje rodzinę jawi się jako niewiarygodne przede wszystkim przy uwzględnieniu podanej przez stronę okoliczności, wskazującej na comiesięczny wydatek na telefon w kwocie 350 zł. Z przedstawionych przez skarżącą pozostałych danych wynika bowiem, że na utrzymanie mieszkania wydaje ona ok. 527 zł. Powyższe wskazuje, że na żywienie i lekarstwa A. G. wydaje co miesiąc kwotę ok. 7 zł (883 – 887). Jest to zatem stwierdzenie z pewnością zupełnie oderwane od rzeczywistości, bowiem kwota powyższa nie jest w stanie zaspokoić wymienionych potrzeb, nawet gdy weźmie się pod uwagę, że skarżąca wykorzystuje działkę, na której znajduje się przedmiotowy dom na uprawę warzyw i owoców. Należy także podkreślić, że instytucja prawa pomocy nie może co do zasady służyć wsparciu osób posiadających majątek w postaci nieruchomości przy zaspokojonych już potrzebach mieszkaniowych. Do grupy tej należy zaś zaliczyć skarżącą, która zajmuje mieszkanie przy ul. J. w R., natomiast dodatkowo jest właścicielką nieruchomości gruntowej, na której wznosi dom. Wszystkie te podane wyżej okoliczności zdecydowały o odmowie przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy, chociażby w częściowym zakresie. Brak bowiem rzetelnych danych pozwalających na ocenę faktycznej sytuacji skarżącej uniemożliwia uwzględnienie jej wniosku w jakimkolwiek zakresie. Mogłoby to bowiem prowadzić do nadużycia instytucji prawa pomocy, co przy uwzględnieniu publicznego charakteru środków, z którego jest ona pokrywana, jest niedopuszczalne. Dlatego też orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 258 § 1, § 2 pkt 7 i art. 245 § 2 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a.