II SA/Rz 776/15

St. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 14 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2015 r. Nr [...] w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości postanawia odmówić przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. S. K. w terminie do uiszczenia wpisu w kwocie 200 zł od wniesionej skargi, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym formularzu PPF wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Wg uzasadnienia wniosku oraz zawartego w nim oświadczenia, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz studiującą córką i uczącym się synem, utrzymując się z wynagrodzenia za pracę żony (3730 zł brutto) oraz dochodów z prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego (80 zł). Jako posiadany majątek wykazał dom o pow. 82 m², nieruchomości rolne o łącznej pow. 4,15 ha, ciągnik rolniczy C-355 z 1985 r., samochody osobowe: Nissan Sentra (1987) i Fiat Cinqecento (1995) oraz przyczepę "Niewiadów" z 1976 r. Zabudowania (budynek mieszkalny i stodoła), pochodzące z lat 30 XX w. wymagają ciągłych nakładów (w ostatnim czasie zakup hydroforu) oraz remontów, które w większości wykonywane są we własnym zakresie. Wnioskodawca wraz z żoną z uwagi na stan zdrowia pozostają w stałym leczeniu, stąd każdy dodatkowy wydatek uszczupla ich skromny budżet. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia dodatkowego oświadczenia skarżący wyjaśnił, że opłacenie wpisu pozbawi go środków na leczenie stomatologiczne dzieci oraz na wydatki związane z nowym rokiem szkolnym. Wskazał kwotę dochodów netto żony (2186 zł), sposób wykorzystania nieruchomości rolnej (uprawa zbóż), wysokość dopłat do produkcji rolnej (960 zł, co daje kwotę 80 zł miesięcznie) oraz ponoszone w skali miesiąca wydatki: podstawowy zakup żywności i innych rzeczy dla 4 osób – 1600 zł, opłaty za energię elektryczną, gaz, wywóz ścieków, wywóz śmieci i telefon – odpowiednio 140, 35, 75, 40 i 80 zł (woda pochodzi z własnej studni), leczenie – 110 zł, remont budynku mieszkalnego – 80 zł, utrzymanie i eksploatacja pojazdów mechanicznych – 190 zł, zakup biletów miesięcznych dla dzieci – 100 zł. Jako załączniki zostały przedstawione wyciągi z rachunku bankowego żony skarżącego za okres 11 maja – 7 sierpnia 2015 r. z saldem końcowym 1653 zł. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.). Kryterium finansowe (majątkowe) jest więc jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na osobie wnioskującej; zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r. II FZ 825/11, wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. Analiza informacji udzielonych przez S. K. nie daje podstaw do uznania, że warunek ten został w jego przypadku spełniony. Jako główne źródło utrzymania wskazał wynagrodzenie swojej żony w kwocie 2186 zł (jego wysokość potwierdzają wyciągi z rachunku bankowego) oraz 80 zł z tytułu dopłat do produkcji rolniczej; razem 2266 zł. Kwota ta jest prawie 200 zł niższa od wydatków wyszczególnionych w dodatkowym oświadczeniu, których suma wynosi 2450 zł. Kwota tych wydatków ulega jednak dalszemu istotnemu zwiększeniu, jeżeli wziąć pod uwagę wynikające z wyciągu bankowego opłaty za polisy ubezpieczeniowe dla niego i żony (148 i 147 zł) oraz wpłaty z tytułu składek KRUS (odnosząc widniejącą przy dacie 5 sierpnia 2015 r. kwotę przelewu 390 zł do kwartalnego systemu płatności, daje do kolejne 130 zł miesięcznie). Uwzględnienie tych opłat powiększa wykazane miesięczne wydatki o dalsze 425 zł, a tym samym ich nadwyżkę nad dochodami do kwoty 609 zł. W tych okolicznościach nie sposób także pominąć innych, doraźnych wydatków, związanych np. z sygnalizowanym zakupem hydroforu (kwota wydatkowana z tego tytułu nie została wykazana), czy opłaceniem 27 lipca 2015 r. za syna mandatu karnego w wysokości 500 zł, co potwierdza wyciąg z rachunku bankowego. Kolejno, oświadczenie skarżącego, że odmowa zwolnienia od wpisu od skargi skutkować będzie brakiem funduszy na leczenie stomatologiczne dzieci, pośrednio świadczy o w miarę systematycznym ponoszeniu tego rodzaju wydatków, które także nie zostały uwzględnione w przedstawionym wykazie. Z oczywistych względów sytuacja, w której wydatki znacząco przewyższają dochody nie jest możliwa. Skarżący w żaden sposób nie wyjaśnił, w jaki sposób pokrywana jest brakująca różnica oraz jak w takich okolicznościach możliwe jest utrzymywanie dodatniego salda na rachunku bankowym (na dzień 6 czerwca 2015 r. – 1019 zł, na 7 lipca – 1112 zł, zaś na 7 sierpnia 1653 zł). Prowadzi to do stwierdzenia, że nie wykazał zależności pomiędzy jednorazowym poniesieniem kosztów sądowych a zagrożeniem uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania, w tym także poniesienia potencjalnych wydatków związanych z leczeniem stomatologicznym i rozpoczęciem roku szkolnego. Wyjątkowy charakter prawa pomocy wynikający z jego finansowania ze środków publicznych (Skarbu Państwa) wymaga, aby okoliczności stanowiące podstawę jego przyznawania nie budziły wątpliwości. Jeżeli takie jednak występują, nie mogą być interpretowane na korzyść osoby wnioskującej i wymagają wyjaśnienia, czemu służy m.in. wezwanie wnioskodawcy do złożenia dodatkowego oświadczenia i/lub dokumentów źródłowych (art. 255 P.p.s.a.). Wnioskodawca, który w sposób nierzetelny przedstawia swoją sytuację materialną, przywołując nieprawdzie lub wykluczające się dane nt. możliwości płatniczych, nie może liczyć na korzystne załatwienie wniosku i przyznanie prawa pomocy. Prawo to - określane też mianem prawa ubogich - nie jest instytucją służącą zabezpieczeniu czy poprawie stanu majątkowego i ma zastosowanie wyłącznie do osób znajdujących się w bardzo złej sytuacji materialno – bytowej, która zostanie przez nie w sposób nie budzący wątpliwości wykazana; wymogu tego skarżący nie spełnił. Dodatkowo należy podkreślić, że z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi (kosztami postępowania) nie korzystają wszystkie normalnie ponoszone wydatki, lecz wyłącznie najważniejsze, służące zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych i to tylko w ich niezbędnym zakresie, jak zakup żywności, opłaty związane z utrzymaniem domu lub mieszkania, koszy leczenia, edukacji. Wszystkie pozostałe co do zasady z takiego pierwszeństwa nie korzystają, a z ponoszonych przez skarżącego, nie kwalifikują się do nich w szczególności koszty utrzymania pojazdów mechanicznych, dodatkowych ubezpieczeń na życie, prowadzonych remontów. Ubocznie należy zwrócić uwagę wnioskodawcy na regulację art. 200 powołanej ustawy, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji, przysługuje mu od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Z tej przyczyny, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3, art. 255 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.