II SA/Rz 777/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 15 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. Ć. i R. Ć. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia I. Zwolnić J. i R. Ć. od kosztów sądowych w całości, II. Odmówić ustanowienia dla nich radcy prawnego. J. Ć. (matka) i R. Ć. (syn) wezwani do solidarnego uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. od skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2010 r. Nr [...], w terminie do jego opłacenia wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF wnieśli o zwolnienie ich od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wg treści tego wniosku jedynym źródłem ich utrzymania jest emerytura J. Ć. w wysokości 635 zł. netto (728 zł. brutto), R. Ć. jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku z tego tytułu (powyższe znajduje potwierdzenie w załączonym odcinku przekazu pocztowego za m-c sierpień 2010 r. oraz zaświadczeniu Powiatowego Urzędu Pracy w R. z dnia 1 września 2010 r.). Razem zamieszkują w starym drewnianym domu o pow. 70 m² stanowiącym wraz z 4-arową działką na której jest posadowiony jedyny składnik ich majątku. J. Ć. z uwagi na wiek (69 lat) i stan zdrowia pozostaje w stałym leczeniu, także R. Ć. (26 lat) leczy się na nadciśnienie i astmę. Ponieważ w/w wniosek został podpisany jedynie przez J. Ć., R. Ć. został wezwany w tym zakresie do usunięcia jego braku formalnego (ewentualnie do złożenia nowego wniosku prawidłowo wypełnionego i podpisanego). Jednocześnie z uwagi na brak dostatecznych informacji niezbędnych do rozpoznania wniosku, zostali oni obydwoje wezwani do złożenia dodatkowego oświadczenia. W odpowiedzi R. Ć. nadesłał wypełniony i podpisany przez siebie kolejny formularz PPF, który potraktowano jako uzupełnienie pierwotnego. Z jego treści oraz ze złożonego przez niego i matkę dodatkowego oświadczenia wynika ponadto, że: - R. Ć. od ukończenia studiów na Politechnice [...], tj. od grudnia 2009 r. bezskutecznie poszukuje pracy, - ich średnie miesięczne wydatki obejmują zakup żywności – 465 zł. (w okresie letnim uzupełnienie tego stanowią warzywa z przydomowego ogródka), energia elektryczna i gaz – po 35 zł., woda i kanalizacja – 10 zł., telefon na kartę – 20 zł., koszty leczenia – 70 zł.; dom ogrzewany jest drewnem pochodzącym z rozbiórki stodoły, - skarżący nie posiadają pojazdów mechanicznych i nie korzystają z pomocy społecznej. Identyczne okoliczności stojące u podstaw złożonego wniosku przemawiają za wspólnym jego rozpoznaniem w stosunku do obydwojga wnioskodawców; w wyniku powyższego uznano go za uzasadniony w części obejmującej koszty sądowe. Równoznaczne jest to z przyznaniem im prawa pomocy w zakresie częściowym, czego przesłanką jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zwolnienie J. i R. Ć. od kosztów sądowych podyktowane jest przede wszystkim ich trudną sytuacją finansową, która jest głównym wyznacznikiem możliwości poniesienia kosztów postępowania. Bieżące dochody, których jedynym źródłem jest emerytura J. Ć., pozwalają im na zaspokojenie jedynie najważniejszych wydatków związanych z utrzymaniem siebie i domu, co w świetle przedstawionych do wniosku załączników nie budzi żadnych wątpliwości. Konieczność opłacenia związanych ze sprawą kosztów sądowych bezsprzecznie rzutowałoby więc na możliwość zaspokojenia przez nich bieżących, podstawowych potrzeb życiowych, skoro sama wysokość wpisu od skargi oscyluje w granicach 80 % ich miesięcznych dochodów (oprócz wpisu od skargi którego opłacenie jest warunkiem nadania jej dalszego biegu i merytorycznego rozpoznania, do najbardziej prawdopodobnych kosztów sądowych które mogą /nie muszą wystąpić w przyszłości należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi i wpis od skargi kasacyjnej w przypadku kwestionowania orzeczenia Sądu I instancji; odpowiednio 100 i 250 zł.) Uznając za zasadne zwolnienie J. i R. Ć. od związanych ze sprawą kosztów sądowych stwierdzono jednocześnie brak uzasadnionych podstaw do pozytywnego załatwienia ich wniosku o ustanowienie radcy prawnego, mimo że jego wstępna analiza mogłaby na to wskazywać. Generalną zasadą wynikającą z art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest ponoszenie przez każdą stronę postępowania kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie. Zobowiązane są do tego wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04), który to warunek de facto wnioskodawcy spełniają. Nawet więc potencjalne trudności związane z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru, z uwagi na wyjątkowy charakter prawa pomocy, jego finansowanie ze środków publicznych i ich ograniczoną wysokość – wobec zwolnienia skarżących od stosunkowo znacznych kosztów sądowych – nie mogą uzasadniać generowania po stronie Skarbu Państwa dodatkowych wydatków tam, gdzie nie ma takiej rzeczywistej potrzeby. Zauważenia wymaga też, że wnioskodawcy w żaden sposób nie uzasadnili konieczności występowania w sprawie przez radcę prawnego, a jego brak - odmiennie niż w przypadku odmowy zwolnienia od kosztów sądowych - w żaden sposób nie ograniczy ich prawa do sądu. Przepisy normujące postępowanie sądowoadministracyjne nie przewidują ponadto obowiązku reprezentowania stron przez fachowych pełnomocników na żadnym jego etapie; wyjątek stanowi wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione niektórych środków zaskarżenia (m.in. skargi kasacyjnej), która to potrzeba aktualnie nie zachodzi. Ustanowienie radcy prawnego nie jest także uzasadnione stopniem skomplikowania sprawy, z której akt wynika dobre w niej rozeznanie J. i R. Ć. Zwrócenia uwagi skarżących wymaga zakres orzekania przez Sąd, który z urzędu bierze pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji. Z mocy przepisów prawa ciąży też na nim powinność udzielania stronom występującym bez fachowego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych, ich skutków i skutków zaniedbań, co dodatkowo zabezpiecza ich prawa jako stron postępowania. Powyższe nie uprawnia zatem wnioskodawców do żądania przyznania im całkowitego prawa pomocy, zwłaszcza gdyby dodatkowo uwzględnić potencjalne możliwości zarobkowe R. Ć. Mając na uwadze sytuację panującą na rynku pracy nie można co prawda zanegować trudności w natychmiastowym podjęciu przez niego pracy zgodnej z wykształceniem, niemniej jednak sama chęć i dążenie do poprawy sytuacji materialnej swojej i matki uzasadnia w jego przypadku chociażby czasowe podjęcie przez niego każdej innej pracy zarobkowej, co z uwagi na okres czasu jaki upłynął od ukończenia przez niego studiów (grudzień 2009 r.) bez wątpienia było możliwe (dla potrzeb orzekania o przyznaniu prawa pomocy uwzględnia się oprócz rzeczywiście posiadanych także potencjalne, możliwe do uzyskania dochody). W tym stanie rzeczy ustanowienie dla wnioskodawców radcy prawnego stanowiłoby nadużycie prawa pomocy. Z tych przyczyn, wobec braku spełniania przez J. i R. Ć. przesłanki przemawiającej za pozytywnym załatwieniem ich wniosku w pełnym objętym nim zakresie, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.