II SA/Rz 777/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 18 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia I. Zwolnić H. M. od wpisu od skargi w 4/5 części, II. Odmówić zwolnienia od kosztów sądowych w pozostałym zakresie i ustanowienia radcy prawnego. H. M. wezwana do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. od skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2010 r. Nr [...], w terminie do jego opłacenia wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Z treści tego wniosku i złożonego przez nią w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia wynika, iż: - jest osobą samotną, utrzymującą się z emerytury w wysokości 1163 zł. miesięcznie, stanowiącą jedyne źródło jej dochodu, - posiadany przez nią majątek obejmuje zamieszkiwany dom o pow. 60 m² wraz z nieruchomością rolną o pow. 1,48 ha (z uwagi na wiek – 85 lat i stan zdrowia nie uprawia jej i nie uzyskuje z niej żadnych korzyści, ale ponosi koszty związane z przeorywaniem i skaszaniem), - średnia wysokość jej miesięcznych wydatków to: zakup żywności – 300 zł., koszty leczenia – 200 zł., energia elektryczna, woda i kanalizacja oraz ogrzewanie – odpowiednio – 70, 25 i 200 zł., utrzymanie nieruchomości rolnej – 50 zł., dojazdy do lekarzy – 100 zł., pranie przez obce osoby – 100 zł. - nie korzysta z pomocy społecznej. Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie, o czym stanowi art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej P.p.s.a.; generalnie dotyczy ona każdej strony posiadającej jakiekolwiek środki majątkowe i/lub dochody. Zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego wchodzi w zakres całkowitego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej - stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 tej ustawy - uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Zestawienie wskazanych przepisów wskazuje na wyjątkowy charakter prawa pomocy, a dokonana pod tym względem analiza sytuacji materialno – bytowej i możliwości płatniczych H. M. nie daje wystarczających podstaw do uznania, iż wykazała ona w sposób dostateczny spełnienie przesłanki do przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wnioskodawczyni ma w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe i stałe źródło dochodów (koszty postępowania sądowego mają charakter jednorazowy), nie posiada też innych osób na swoim utrzymaniu. Porównanie wysokości tych dochodów (1163 zł.) i wszystkich obciążających ja wydatków (ich suma daje kwotę 1045 zł.) wyklucza stwierdzenie, że cierpi ona jakikolwiek niedostatek oraz że na skutek przynajmniej częściowego poniesienia kosztów postępowania zostałyby zagrożone jej podstawowe potrzeby życiowe. Okoliczności te nie stwarzają więc po jej stronie uzasadnionych podstaw do skutecznego ubiegania się o prawo pomocy w pełnym wnioskowanym zakresie, a złożony wniosek może podlegać rozpatrzeniu jedynie pod względem zasadności przyznania częściowego prawa pomocy; warunkiem tego jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Dokonana w tym kontekście ocena możliwości płatniczych H. M. pozwala uznać, że nie będzie ona w stanie ponieść bez uszczerbku dla swojego koniecznego utrzymania całości kosztów postępowania. Uzasadnia to przyznanie jej prawa pomocy w odniesieniu do części kosztów sądowych, a to warunkującego rozpoznanie skargi wpisu. Z uwagi na jego znaczną wysokość, postanowiono zwolnić skarżącą od obowiązku jego opłacenia w 4/5 części, co oznaczać będzie wymóg opłacenia z tego tytułu wyłącznie kwoty 100 zł.; wygospodarowanie takiej kwoty nie będzie dla niej w żaden sposób dolegliwe, gdyż znajduje ona pokrycie w różnicy między dochodami a wydatkami. Do pozostałych najbardziej prawdopodobnych kosztów sądowych które mogą (nie muszą) wystąpić w przyszłości należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi (100 zł.) i wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia, w wysokości połowy wpisu od skargi. Koszty te są związane z konkretnymi etapami postępowania sądowego a przez to rozłożone w czasie, co powoduje że na ich ewentualne opłacenie skarżąca będzie miała możliwość poczynić oszczędności. Dotyczy to również ustanowienia pełnomocnika z wyboru (radcy prawnego lub adwokata), jeżeli jego udział w sprawie uważa za niezbędny (zauważenia wymaga, że wnioskodawczyni w żaden sposób nie uzasadniła potrzeby występowania w sprawie przez radcę prawnego). Przepisy P.p.s.a. nie ustanawiają wymogu reprezentowania strony przez fachowego pełnomocnika na żadnym etapie postępowania (wyjątek stanowi wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione niektórych środków zaskarżenia, co skutkuje obniżeniem ponoszonych kosztów). Zwrócenia uwagi skarżącej wymaga też zakres orzekania przez Sąd, który z urzędu bierze pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji. Z mocy przepisów prawa ciąży też na nim powinność udzielania stronom występującym bez fachowego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych, ich skutków i skutków zaniedbań, co dodatkowo zabezpiecza ich prawa. W tej sytuacji brak jest uzasadnionych podstaw, aby całkowite pierwszeństwo przed kosztami postępowania przyznać wszystkim ponoszonym przez H. M. wydatkom. Właśnie w nadwyżce dochodów nad wydatkami oraz ograniczeniu do niezbędnego minimum wydatków normalnie przez nią ponoszonych należy poszukiwać oszczędności i możliwość tę dostrzeżono w jej przypadku. Ponieważ dla potrzeb orzekania o przyznaniu prawa pomocy uwzględnia się oprócz rzeczywiście posiadanych także potencjalne, możliwe do uzyskania dochody, należy zwrócić również uwagę wnioskodawczyni na celowość rozważenia przez nią wydzierżawienia posiadanej nieruchomości rolnej, skoro jak sama podała, nie przynosi jej ona żadnych korzyści, a wręcz generuje wydatki związane z utrzymaniem. W związku z powyższym, wobec braku spełniania przez wnioskodawczynię przesłanki przemawiającej za uwzględnieniem jej wniosku w pełnym objętym nim zakresie, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2, 3 i 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.