II SA/Rz 78/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jarosław Szaro /spr./, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia NSA Jacek Surmacz, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 lipca 2025 r. sprawy ze skargi P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 15 listopada 2024 r. nr SKO.4171/75/2024 w przedmiocie odmowy zobowiązania do przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta D. z dnia 9 sierpnia 2024 r. nr OŚ.6331.4.2021.MJ, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz skarżącego P. M. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. II SA/Rz 78/25 U Z A S A D N I E N I E P. M. (dalej: Skarżący) wnioskiem z dnia 28 marca 2021 r. postulował o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Burmistrza Miasta D. z dnia 31 grudnia 2020 r. w sprawie zmiany stanu wody na działkach ewidencyjnych nr [...] i [...] obr. [...] D. Decyzją tą Burmistrz Miasta D. odmówił zobowiązania A. i M. C., jako właścicieli działki nr [...], i M. i J. M., jako właścicieli działki nr [...], do przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zabezpieczających szkody na wyżej wymienionych działkach. Skarżący powołał się na to, że po dacie wydania prawomocnej decyzji wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne, a nawet nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Burmistrz Miasta D. decyzją z dnia 9 sierpnia 2024 r. nr OŚ.6331.4.2021.MJ na podstawie art. 151 § 1 pkt 1, 146 § 2, 145 § 1 pkt 5 kpa odmówił uchylenia decyzji Burmistrza Miasta D. z dnia 31 grudnia 2020 r. nr OŚ.6331.4.2020.MJ. W uzasadnieniu Burmistrz wskazał, że wznowienie postępowania jest instytucją procesową prowadzącą do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i ponownego rozpatrzenia sprawy administracyjnej, w której została już wydana decyzja ostateczna. Skarżący we wniosku wskazał jako przyczynę do wznowienia postępowania wyjście na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejący w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał decyzję (art. 145 § 1 pkt 5 kpa). Okolicznością taką miało być to, że użytkownik działki [...] po dacie wydania prawomocnej decyzji nadal dokonuje nawożenia ziemi, a tym samym doprowadza do zmiany naturalnych stosunków wodnych. W ocenie organu I instancji wskazana przez Skarżącego okoliczność faktyczna nie wyczerpuje przesłanki określonej w art. 145 § 1 pkt 5 kpa, gdyż wskazywane zdarzenia faktyczne miały mieć miejsce po wydaniu ostatecznej decyzji kończącej postępowanie. Od tej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: SKO) wniósł Skarżący P. M. i zarzucił niedokładne wyjaśnienie istniejącego stanu faktycznego stanowiącego podstawę orzekania poprzez mnie uwzględnienie istotnych okoliczności mających wpływ na wynik sprawy, sprzeczność ustaleń organu z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, błędy w ustaleniach faktycznych oraz niewyjaśnienie wszelkich okoliczności faktycznych w sprawie, a w szczególności zagadnienia zmiany poziomu gruntu na działce nr [...] w wyniku nawożenia ziemi i jego wpływu na zmianę stosunków wodnych na nieruchomościach sąsiednich. Dalej zarzucił nieprzeprowadzenie dowodów innego biegłego hydrologa, geologa czy też z zakresu hydrologii, gdy orany wiedziały, że w całości pominięto warunki hydrologiczno-glebowe, nie przeanalizowano zróżnicowania ukształtowania terenu, jak również budowy geologicznej działek, co powoduje naruszenie art. 234 ust. 1 prawa wodnego i niezastosowanie art. 234 ust. 3 prawa wodnego oraz naruszenie zasad ogólnych postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 8, 9, 11, 80, 7 i 77 § 1 kpa. Ponadto zarzucił art. 8 kpa w zw. art. 10 § 1 kpa poprzez prowadzenie postępowania w sposób budzący poważne wątpliwości oraz brak zaufania do organów administracji, a w szczególności w zakresie zgłaszania przez odwołującego wniosków co do pełnego i rzetelnego przeprowadzenia postępowania dowodowego oraz prowadzenia postępowania przez tą samą osobę, a to M. J. Końcowo zarzucił naruszeni art. 107 ust. 3 kpa poprzez sporządzenie przez organ lakonicznego, a zarazem chaotycznego uzasadnienia decyzji. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Burmistrza Miasta D. w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. SKO w Rzeszowie decyzją z dni. 15 listopada 2024 r. nr SKO.4171/75/2024 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Z kolei w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przedstawiło przesłankę na podstawie której Skarżący domaga się uchylenia decyzji prawomocnej, przeprowadziło poszerzony wywód odnośnie rozumienia tej przesłanki wraz z orzecznictwem sądów administracyjnych kształtujących wykładnie pojęcia zawartego w art. 145 § 1 pkt 5 kpa. Dokonując następnie analizy wskazywanych przez Skarżącego okoliczności mających być podstawą do uchylenia decyzji ostatecznej wykazało, że okoliczności te nie spełniają znamienia "nowości" o jakim mowa art. 145 § 1 pkt 5 kpa. Zdarzenia, które w ocenie Skarżącego miały być podstawą do postulowanego przez niego rozstrzygnięcia zaistniały już po wydaniu decyzji ostatecznej. Dlatego też organ uznał, że brak jest podstaw do zmiany stanowiska organu I instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie P.M. zarzucił: 1. naruszeni art. 24 § 4 kpa poprzez błędne niezastosowanie i przyjęcie, że wyłączenie pracownika organu administracji publicznej od udziału w postępowaniu obejmuje jedynie wydanie przez niego postanowienia, bądź decyzji, podczas gdy może ona podejmować jedynie czynności niecierpiące zwłoki, a tymczasem z akt sprawy wynika, że M. J. prowadził postępowanie, aż do etapu wydania decyzji, 2. naruszenie art. 7 i 77 kpa poprzez nieprzeprowadzenie niewyczerpującego postępowania wyjaśniającego w kwestiach mających znaczenie prawne w sprawie, w szczególności z związku z niezasięgnięciem opinii biegłego w sytuacji, gdy z uwagi na ujawnienie się nowych okoliczności przeprowadzenie tego rodzaju dowodów było niezbędne w toku postępowania, Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej Burmistrza Miasta D. z 9 sierpnia 2024 r. oraz zasądzenie od SKO na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny miał na uwadze, co następuje. Skarga jest uzasadniona, chociaż nie z przyczyn o której w niej była mowa, i musi skutkować stwierdzeniem nieważności decyzji zaskarżonej oraz decyzji ją poprzedzającej z uwagi na zaistnienie okoliczności o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 kpa. W trakcie postępowania administracyjnego zarówno przed organem I jak i II instancji w charakterze strony występował J. M. i między innymi do niego skierowane były wydane przez organ zarówno I, jak i II instancji, decyzje. Było to o tyle zrozumiałe i uzasadnione, że postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją dotyczyło wznowienia postępowania w którym stroną był między innymi J. M. W obydwu tych postepowaniach formalnie występował on w charakterze strony i przysługiwały mu wszystkie jej uprawienia, w ty także te które polegają na otrzymaniu wydanej decyzji. W trakcie postępowania sądowego Sąd uzyskał dokument w postaci odpisu skróconego aktu zgonu J. M. z którego wynika, że zmarł on 23 stycznia 2022 r. Zestawienie tej daty z datami wydania decyzji w sprawie niniejszej przez organ I instancji, jak i II instancji, prowadzi do jednoznacznego ustalenia, że J. M. nie żył już w chwili wydawania decyzji zarówno przez organ I jak i II instancji. Kierowane do niego zawiadomienia były odbierane przez osoby podające się za jego domowników, co sprawiło, że żaden z organów nie miał świadomości, iż strona postępowania nie żyje. Nie ma to jednak wpływu na zaistniałe uchybienie nakazujące stwierdzenie nieważności decyzji zarówno zaskarżonej, jak i pierwszo-instancyjnej. Przepis art. 156 § 1 pkt 4 kpa stanowi mianowicie, że organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie, zaś z mocy przepisu art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wystąpienie tej okoliczności nakazuje Sądowi Administracyjnemu stwierdzenia nieważności decyzji w całości lub części. W niniejszej sprawie zaistniała sytuacja skierowania decyzji do osoby niebędącej stroną w sprawie, gdyż za taką osobę musi być uznana osoba zmarła. W postępowaniu administracyjnym w sytuacji prowadzenia postępowania wznowieniowego, które dotyczy decyzji wydanej wobec osoby aktualnie nieżyjącej powinni występować, albo jego spadkobiercy, albo też prowadzenie takiego postępowania w przypadku uprawnień i obowiązków o charakterze osobistym nie będzie możliwe. Przesłanką nieważności ma przy tym charakter szczególny i musi być ona brana pod uwagę przez Sąd przy wydawaniu wyroku niezależnie od jej wpływu na przeprowadzone postępowanie administracyjne. Jeżeli przesłanka taka zaistnieje, wydane przez organy administracyjne orzeczenia są nieważne i musi to zostać stwierdzone w wyroku sądowym, gdyż każda z tego typu okoliczności tak dalece zaburza prawidłowość przeprowadzonego postępowania, że wydane akty muszą zostać wyeliminowane z obrotu prawnego. Taka właśnie sytuacja zaistniała w sprawie niniejszej. Zarówno organ I instancji jak i instancji odwoławczej skierowały swoje decyzje do osoby zmarłej. Podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji organu I instancji jest przepis art. 135 p.p.s.a. Okoliczność przedstawiona powyżej dotyczy także tego postępowania. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy podejmą czynności prowadzące do eliminacji zaistniałego uchybienia. Wobec jego zaistnienia przedwczesnym byłoby aktualnie odnoszenie się do zarzutów skargi. Sąd uznał również, iż nie ma możliwości stwierdzenia nieważności jedynie części decyzji skoro uprawnienia i obowiązki podmiotów, które mają być zobowiązane do określonego zachowania się są w istocie wspólne. Podstawą rozstrzygnięcia Sądu są przepisy art. 145 § 1 pkt 2 i 135 p.p.s.a. O kosztach orzeczono w myśl art. 200 p.p.s.a.