II SA/Rz 783/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. S. o ustanowienie adwokata w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2011 r. Nr [...] w przedmiocie utraty statusu osoby bezrobotnej postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy obejmującego ustanowienie adwokata. Wydanym w dniu 30 listopada 2011 r. sygn. akt j.w. wyrokiem WSA w Rzeszowie oddalił skargę D. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2011 r. Nr [...]. Po doręczeniu skarżącej uzasadnienia tego wyroku, w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzu PPF zwróciła się ona o ustanowienie adwokata, wskazując, że jest osobą bezrobotną, pozostającą wraz z uczącym się bratem na utrzymaniu rodziców i nie stać jej na ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Jako jedyne źródło dochodów wykazała wynagrodzenie za pracę swojej matki w wysokości ok. 1900 zł. brutto, z którego ciężko jest utrzymać 4-osobową rodzinę. W skład posiadanego przez nich majątku wchodzi mieszkanie o pow. 60 m², nieuprawiana działka rolna o pow. 2,5 ha oraz 2 samochody osobowe, tj. Opel Astra i Mitsubishi (rok prod. odpowiednio 2000 i 1998). Złożone w wyniku wezwania dodatkowe oświadczenie skarżącej zawierało wyliczenie ponoszonych przez jej rodzinę średnich miesięcznych wydatków, na które składa się: zakup żywności – ok. 1300 zł., utrzymanie mieszkania (w tym energia elektryczna – 250 zł., opał – 125 zł., gaz – 60 zł., woda i ścieki – 100 zł., internet – 85 zł., telewizja – 52 zł., podatek od nieruchomości – 33 zł.), telefony – 200 zł., utrzymanie i eksploatacja samochodów – 417 zł., studia skarżącej 385 zł., studia i dojazdy matki – razem 500 zł., najem mieszkania w R. – 350 zł., edukacja brata – 80 zł. Wg załączonego wydruku bankowego, wysokość wynagrodzenia matki skarżącej za miesiąc listopad i grudzień 2011 r. wynosiło odpowiednio 2354 i 3525 zł. (w wynagrodzenie za grudzień wliczona była jednorazowa nagroda w kwocie 1170 zł.), pobiera ona także stypendium naukowe w wysokości 150 zł. Ojciec skarżącej z tytułu umów zlecenia i o dzieło uzyskuje ok. 1000 zł. miesięcznie, do czego należy doliczyć także dietę radnego – 150 zł. Skarżąca z tytułu pracy sezonowej za granicą w miesiącu lipcu i sierpniu zarobiła ok. 8400 zł. (średnio 700 zł./m-c). Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Z uwagi na okoliczność, iż skarżąca z uwagi na przedmiot sprawy korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, jej wniosek o ustanowienie adwokata dotyczy przyznania częściowego prawa pomocy, czego warunkiem w przypadku osoby fizycznej jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Dokonana na podstawie informacji zawartych w formularzu PPF ocena sytuacji finansowej D. S. i członków jej rodziny nie daje podstaw do przyjęcia, że nie stać jej na ustanowienie adwokata z wyboru oraz że wiązałoby się to dla nich z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu. Zasadniczym punktem odniesienia dla dokonania takiego stwierdzenia jest analiza możliwości płatniczych skarżącej i członków jej rodziny dokonywana w kontekście uzyskiwanych przez nich dochodów i ponoszonych wydatków. Wobec pierwotnego wykazania we wniosku PPF jako jedynego źródła dochodów rodziny wynagrodzenia za pracę matki w wysokości 1900 zł. brutto, późniejsze zestawienie udokumentowanej wysokości jej dochodów netto (2354 zł.) wraz z pobieranym stypendium naukowym (150 zł.), dochodów ojca z tytułu umów zlecenia i o dzieło (1000 zł.) wraz z dietą radnego (150 zł.) oraz rozliczonych w stosunku miesięcznym dochodów skarżącej z pracy za granicą (700 zł.) daje łączną kwotę 4354 zł. miesięcznie. Dochody te zapewniają pokrycie wszystkich ponoszonych przez nich wydatków, których suma wg wyszczególnienia podanego przez skarżącą w dodatkowym oświadczeniu wynosi 3937 zł./ m-c, przy czym z analizy udzielonych informacji nie wynika, by skarżącą lub członków jej rodziny obciążały jakieś zaległości płatnicze. Kosztami "koniecznego utrzymania" w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 w/w ustawy są niezbędne wydatki zmierzające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, głównie mające charakter wydatków okresowych. Do kosztów tych należy więc bezspornie zaliczyć wydatki na żywność, odzież, środki czystości, leczenie, edukację oraz wydatki związane z zaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych (...) przede wszystkim koszty stałych opłat z tytułu czynszu, opłat za gaz, energię elektryczną, wodę, wywóz śmieci (postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2009 r. sygn. akt II OZ 127/09). Wniosek D. S. nie potwierdza, aby jakiekolwiek z powyżej wymienionych koniecznych potrzeb życiowych były w przypadku jej i rodziny zagrożone, a wyjątkowy charakter prawa pomocy wynikający z jego finansowania ze środków publicznych nawet te wydatki nakazuje ograniczyć do niezbędnego minimum celem poczynienia niezbędnych oszczędności. W kontekście powyższego wyraźnego zwrócenia uwagi wymaga, że kryterium wydatków o charakterze koniecznym nie spełniają wszystkie "normalnie" ponoszone wydatki. Co do zasady do wydatków koniecznych nie są również zaliczane wydatki na utrzymanie pojazdów mechanicznych, usługi telefoniczne, internetowe i telewizyjne (wraz z kwotą ponad 400 zł. stanowiącą różnicę między wykazanymi dochodami a wydatkami daje to dodatkową kwotę ok. 750 zł./m-c, nie uwzględniając grudniowej nagrody pobranej przez matkę wnioskodawczyni). Kwoty te przy odpowiednim gospodarowaniu posiadanymi funduszami i ich racjonalizacji bez wątpienia pozwolą skarżącej wygospodarować we własnym zakresie środki z przeznaczeniem na skuteczne wniesienie środka zaskarżenia od zapadłego wyroku (obowiązujące przepisy ustanawiają jedynie wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez osobę uprawnioną – w niniejszej sprawie przez adwokata lub radcę prawnego, bez potrzeby reprezentowania przez nich osoby skarżącej; wpływa to na ograniczenie ponoszonych przez stronę wydatków). Z tego też względu brak jest uzasadnionych przesłanek do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, zwłaszcza że korzysta ona w sprawie z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, co także stanowi wymierną formę wsparcia, a środki zaoszczędzone w ten sposób może przeznaczyć na ustanowienie pełnomocnika z wyboru (prawo pomocy ma charakter wyjątkowy, a zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie - art. 199 P.p.s.a.). Pozytywne dla niej rozpoznanie wniosku stanowiłoby nadużycie instytucji prawa pomocy, zwłaszcza że mimo powołania się na ponoszone wydatki, w żaden inny sposób nie wykazała ona, czym dla niej i domowników miałby się objawić uszczerbek w koniecznym utrzymaniu i jakie ich uzasadnione potrzeby życiowe mogłyby być w związku z koniecznością ustanowienia pełnomocnika z wyboru zagrożone (w kontekście rzekomo złej sytuacji finansowej rodziny skarżącej zastanowienie budzi utrzymywanie 2 samochodów, co nie zostało w żaden sposób wytłumaczone). Nie bez znaczenia jest też brak wykazania wszystkich uzyskiwanych dochodów we wniosku PPF i ich wskazanie dopiero w wyniku dodatkowego wezwania. Podkreślenia wymaga też, że skarżąca nie wywiązała się także z obowiązku przedłożenia za wskazany okres wyciągów z rachunków bankowych swoich i członków rodziny; nie spełniają tego wymogu wydruki bankowe potwierdzające w istocie jedynie wysokość wynagrodzenia pobieranego przez jej matkę, bez przedstawienia operacji na tych rachunkach i ich końcowego salda (na dzień wykonania skierowanego do niej wezwania). Dodatkowo, jak wynika z zestawienia dat, w czasie wnoszenia skargi do Sądu skarżąca pracowała zarobkowo (prace sezonowe za granicą) i przewidując potrzebę ustanowienia w sprawie fachowego pełnomocnika powinna przeznaczyć na to część zarobionych środków. W tej sytuacji należy stwierdzić, że D. S. nie spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy w zakresie objętym złożonym wnioskiem. Z tej przyczyny, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.