II SA/Rz 787/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Małgorzata Wolska /spr./ Sędziowie WSA Piotr Godlewski WSA Magdalena Józefczyk Protokolant starszy sekretarz sądowy Sylwia Opioła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2018 r. sprawy ze skargi Ł. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "SKO" lub "Kolegium") decyzją z dnia [...] maja 2018 r. Nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] z [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w sprawie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych. W podstawie prawnej organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 25 ust. 10 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017 roku, poz. 1851 – zwanej dalej: "ustawą"). Z uzasadnienia i akt administracyjnych sprawy wynika, że decyzją z [...] sierpnia 2017 r. ([...]) Burmistrz [...] uchylił z urzędu od dnia [...] czerwca 2017 r. w całości pkt 1 własnej decyzji z [...] lipca 2016 r. (nr [...]) stanowiący o przyznaniu Ł.K. świadczenia wychowawczego na syna J.K. w kwocie 500 zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. Powodem uchylenia wskazanej decyzji w ww. części było to, że świadczenie wychowawcze na syna J. K. na ww. okres zostało już przyznane Ł.K., na jej wniosek, wcześniejszą decyzją z dnia [...] maja 2016 r. (nr [...]). W dalszej kolejności Burmistrz decyzją z [...] listopada 2017 r. (nr [...]) uznał świadczenie wychowawcze otrzymane przez Ł.K. za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 31 maja 2017 r. w kwocie 7000 zł na J.K. za nienależnie pobrane. Ta decyzja została utrzymana w mocy przez SKO na podstawie decyzji z [...] stycznia 2018 r. ([...]). Następnie decyzją z dnia [...] lutego 2018 r. (nr [...]) Burmistrz zobowiązał Ł.K. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w kwocie 7000 zł. Ł.K.. wnioskiem z [...] marca 2018 r. zwróciła się o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń w całości wraz z odsetkami lub w części wraz z odsetkami, wskazując na trudną sytuację materialną. Po rozpoznaniu wniosku Burmistrz decyzją z [...] kwietnia 2018 r. odmówił umorzenia nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych w kwocie 7000 zł na dziecko J.K. za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 31 maja 2017 r. W odwołaniu Ł.K. zarzuciła brak zebrania wyczerpującego materiału dowodowego dokumentającego sytuację materialną rodziny. Zarzuciła naruszenie art. 107 § 3 K.p.a. poprzez brak uzasadnienia przyjętego przez organ stanowiska, przede wszystkim w zakresie braku przesłanki zaistnienia uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny. Wskazała, że obciążanie jej odsetkami od kwoty, która była jej wypłacana przez 14 miesięcy na skutek niedopatrzenia organu, jest nieuzasadnione i niesprawiedliwe. Kolegium, przywołaną na wstępie decyzją z [...] maja 2018 r., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania wskazując następnie, iż w myśl art. 25 ust. 10 ustawy organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, może umorzyć kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. W ocenie Kolegium organ I instancji przed wydaniem decyzji przeprowadził wywiad środowiskowy i ustalił w sposób pełny i wyczerpujący sytuację materialną i rodzinną wnioskodawczyni. Na jej postawie słusznie uznał, że nie zachodzą wyjątkowe okoliczności, tj. szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. W ocenie organu sytuacja rodzinna wnioskodawczyni wskazuje, że zobowiązana do zwrotu podoła orzeczonemu obowiązkowi bez uszczerbku dla rodziny, przy możliwości wykorzystania innych ulg (odroczenie terminu płatności, rozłożenie na raty) niż umorzenie pobranego świadczenia. Jako chybiony uznało zarzut, że odwołująca ponosi konsekwencję błędu organu polegającego na podwójnym orzeczeniu i wypłacaniu świadczenia. Jak zaznaczyło wyżej wymieniona przez 14 miesięcy otrzymywała świadczenie na jedno dziecko w podwojonej wysokości i nie mogła nie zauważyć tego faktu, a mimo to nie zgłosiła tej sytuacji organowi. W skardze na powyższą decyzję Ł.K. – reprezentowana przez pełnomocnika adw. A.S. zawnioskowała o uchylenie zaskarżonej decyzji, wstrzymanie jej wykonania. Kwestionowanej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 25 ust. 10 ustawy poprzez błędne uznanie, że w odniesieniu do skarżącej nie zachodzą wyjątkowe okoliczności o jakich mowa w tym przepisie. Zarzuciła także naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8 § 1, art. 11 oraz art. 107 § 3 K.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik postępowania poprzez niedokładne wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, w tym nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji niezawierające rozstrzygnięcia organu w kwestii dotyczącej umorzenia odsetek, co godzi w zasadę prawdy obiektywnej, zasadę przekonywania i uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej. W rozwinięciu zarzutów skarżąca podkreśliła, że organy nie odniosły się w żaden sposób do jej trudnej sytuacji materialnej, do wskazywanego w piśmie z dnia [...] marca 2018 r. zestawienia dochodów i wydatków. Organy nie przedstawiły żadnego dowodu na poparcie swoich twierdzeń. Kolegium nie wyjaśniło co należy rozumieć pod pojęciem "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny" i dlaczego w odniesieniu do sytuacji skarżącej ta przesłanka nie została spełniona. Nadto decyzja oparta została na przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym, którego wyników nie przedstawiono w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Decyzja została w sposób nienależyty uzasadniona i nie zawiera rozstrzygnięcia odnośnie drugiej części wniosku skarżącej dotyczącej odsetek. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w motywach kwestionowanego rozstrzygnięcia. Postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2018 r., sygn. II SA/Rz 787/18 WSA w Rzeszowie odmówił wstrzymania wykonania decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Sądy administracyjne, jak wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 2188) sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne kierując się zatem kryterium legalności dokonują kontroli zgodności zaskarżonego aktu (tu decyzja) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Przy rozpatrywaniu sprawy nie badają zatem celowości, ani słuszności zaskarżonego rozstrzygnięcia, a ograniczają się do stwierdzenia czy w świetle ustalonego stanu faktycznego oraz obowiązującego stanu prawnego dopuszczalne było wydanie decyzji będącej przedmiotem sprawy. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302). Oceniając zaskarżoną decyzję, utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji o odmowie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych w omówionym zakresie Sąd doszedł do przekonania, że przy ich wydawaniu zostały naruszone przepisy postępowania, co prowadzić musi do usunięcia tych decyzji z obrotu prawnego. Naruszenie przepisów postępowania może polegać w szczególności na niedopełnieniu wynikających z tych przepisów obowiązków organu lub uniemożliwieniu stronie skorzystania z przysługujących jej uprawnień procesowych. Treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. jednoznacznie stanowi, że warunkiem uwzględnienia skargi z tego powodu jest ustalenie, iż stwierdzone naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (czyli treść decyzji). Lektura akt administracyjnych i uzasadnienie kontrolowanych decyzji prowadzi do wniosku, że przez organy obu instancji nie były respektowane obowiązki wynikające z art. 7 K.p.a., tj. wyrażonej w nim zasady rzetelnej procedury, uzupełnionej regulacją art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 25 ust. 10 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2017 r., poz. 1851), powoływanym przez organy orzekające w sprawie niniejszej, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, może umorzyć kwoty pobranego świadczenia wychowawczego, może umorzyć kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Zatem przepis powyższy daje podstawę do umorzenia w całości lub w części kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wraz z odsetkami, jak również do odroczenia terminu płatności i rozłożenia na raty, przy uwzględnieniu przesłanek stawianych przez ustawodawcę. Nie jest kwestyjne, że skarżąca wnioskiem z dnia [...] marca 2018 r. zwróciła się do Burmistrza [...] o "umorzenie nienależnie pobranych świadczeń w całości wraz z odsetkami lub w części wraz z odsetkami". Organ ten wydaną w dniu [...] kwietnia 2018 r. decyzją odmówił skarżącej umorzenia nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych w kwocie 7 000 zł na dziecko J.K. za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 31 maja 2017 r., nie rozstrzygając o odsetkach od tej kwoty. Nadto w tej decyzji w żaden sposób nie odniósł się do żądania skarżącej co do umorzenia nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych w części wraz z odsetkami, a więc w istocie nie podjął w tym zakresie rozstrzygnięcia. Oznacza to bez wątpienia, że wniosek skarżącej nie został rozstrzygnięty w pełnym zakresie, wadliwie również przeprowadzone zostało postępowanie wyjaśniające, czyli bez wyjaśnienia ewentualnego istnienia przesłanek do choćby umorzenia nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych w części wraz z odsetkami. W odwołaniu wniesionym od decyzji wydanej w pierwszej instancji skarżąca zarzuciła tej decyzji "brak odniesienia się do odsetek" podnosząc, że "z tych powodów dotknięta jest wadą naruszająca przepisy postępowania". Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera jednakże żadnego odniesienia się do tego zarzutu, co jest niewątpliwie zaniedbaniem obowiązków proceduralnych organu odwoławczego, w konsekwencji czyniąc zaskarżoną decyzję wadliwą z punktu widzenia wymogów określonych w art. 107 § 3 K.p.a. i wcześniej wskazanych reguł procesowych, co nie może uzyskać akceptacji Sądu. Skwitowanie powyższego zarzutu, ponowionego w skardze, lakonicznym stwierdzeniem, iż "decyzja organu I instancji dotyczy odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych, odmowa ta dotyczy także odsetek naliczonych w ostatecznej decyzji Burmistrza [...] z dnia [...] lutego 2018 r.", nie sanuje, co oczywiste być musi, wydanych w sprawie niniejszej decyzji. Podsumowując, Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane w wadliwie przeprowadzonym postępowaniu, co czyni koniecznym i zasadnym usunięcie tych decyzji z obrotu prawnego. Z tych względów na podstawie art. 135 i 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organy uwzględnią wyrażona powyżej ocenę popełnionych naruszeń.