II SA/Rz 789/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 24 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie umieszczenia w domu pomocy społecznej postanawia I. Umorzyć postępowanie o przyznanie M. R. zwolnienia od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia adwokata. W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2010 r. Nr [...] i dołączonym do niej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na formularzu PPF H. R. działająca jako pełnomocnik swojej siostry M. R. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku PPF H. R. powołała się na szczególny charakter sprawy i jej skomplikowany charakter, a także na nieznajomość prawa i związany z tym brak możliwości sprawnego występowania przed Sądem w celu dochodzenia praw swojej siostry; w jej ocenie przemawia to za niezbędnością udziału w postępowaniu pełnomocnika, na ustanowienie którego ich nie stać, tak jak na pokrycie kosztów sądowych. Wg oświadczenia zawartego we wniosku PPF H. i M. R. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, nie posiadają żadnego majątku, utrzymując się z pobieranej przez M. R. renty, której wysokość wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym wynosi 1424 zł. Wymienione we wniosku wydatki obejmują opłaty za energię elektryczną ok. 300 – 400 zł., czynsz za mieszkanie 110 zł., gaz 50 zł., podatek 50 zł., wywóz śmieci – 70 zł. Ponieważ powyższe dane okazały się niewystarczające do rozstrzygnięcia wniosku, H. R. została wezwana do: a) wskazania średniej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych przez siebie i siostrę na zakup żywności i leczenie, b) wskazania, czyją własność stanowi dom w którym zamieszkują, c) wskazania swojego statusu zawodowego, posiadanego majątku i osiąganych dochodów, d) wskazania posiadanych pojazdów mechanicznych, e) wskazania, czy korzysta ze wsparcia pomocy społecznej, f) przedłożenia kserokopii faktur za energię elektryczną za 2 ostatnie okresy rozliczeniowe (w rubryce nr 11 wniosku PPF wydatki na ten cel zostały wykazane podwójnie w kwotach 300 i 400 zł.), g) przedłożenia wyciągów z posiadanych przez siebie i siostrę rachunków bankowych za okres od 1 lipca 2010 r. do dnia wykonania wezwania, h) przedłożenia zaświadczenia (kserokopii decyzji) o uznaniu za osobę bezrobotną, jeżeli taki status jej przysługuje. W odpowiedzi na to wezwanie H. R. nadesłała: - zaświadczenie o przysługującym jej statusie osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, - faktury za zakup żywności z 9 września na kwoty 42 i 18 zł. i za okres od 3 sierpnia – do 10 września 2010 r. na łączną kwotę 711 zł., za zakup medykamentów z dnia 19 i 25 sierpnia na kwoty po 21 zł. i z dnia 7 maja 2010 r. za zakup gazu butlowego – 49 zł., - kserokopii faktury za wywóz nieczystości za okres I – VI 2010 r. na łączną kwotę 72 zł. - zaświadczenie z UG w H., że grunt o pow. 0,26 ha figurujący na zmarłego B. R. (ojca M. i H. R.) nie stanowi gospodarstwa rolnego, - odcinków wpłat za energię elektr. z 7 maja 2008 r. na kwotę 139 zł., oraz z 9 lutego, 9 marca i 13 września 2010 r. na kwoty odpowiednio 200, 200 i 88 zł., - potwierdzenie wpłaty 3-ej raty podatku od nieruchomości za 2010 r. – 54 zł., - decyzję z dnia 30 lipca 2008 r. o odmowie przyznania jej zasiłku stałego oraz z dnia 31 sierpnia 2010 r. o przyznaniu jej specjalnego zasiłku celowego w wysokości 100 zł. na zakup żywności. Wśród załączników znalazły się także wystawiona na nazwisko S. I. faktura za zakup medykamentów z dnia 17 sierpnia 2010 r. na kwotę 20 zł. i widniejące na H. I. potwierdzenia wpłat za energię elektryczną z 13 lipca i 18 sierpnia 2010 r. na kwoty po 162 zł. wraz z fakturą na kwotę 106 zł. za październik 2010 r. na rzecz PKP SA. Oddz. Gospodarowania Nieruchomościami. Rozpatrując złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy należy zwrócić uwagę na treść art. 239 pkt 1 a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a., zgodnie z którym nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu m.in. w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. _Przesłanka ta jest spełniona w niniejszej sprawie, co skutkuje umorzeniem postępowania w tym zakresie jako bezprzedmiotowego. W tej sytuacji wniosek o ustanowienie adwokata dla M. R. rozpatrywany jest pod względem spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, a więc wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Dokonana na podstawie powyższych informacji ocena możliwości ustanowienia przez H. R. dla swojej siostry zastępcy prawnego z wyboru nie wykazuje wbrew zawartym we wniosku twierdzeniom związanego z tym zagrożenia uszczerbkiem dla ich koniecznego utrzymania. Podkreślenia w związku z tym wymaga, że kryterium ekonomiczne jest jedynym w oparciu o które ocenia się wniosek; z tej przyczyny argumentu przemawiającego za ustanowieniem adwokata nie można upatrywać w subiektywnym przekonaniu o wysokim stopniu skomplikowania sprawy, nieznajomości stosownych regulacji prawnych oraz stanu zdrowia M. R. (ma ona ustanowionego pełnomocnika w osobie siostry H. R., która jak wynika z akt sprawy, w dostateczny sposób dba o jej interesy). Wnioskując o przyznanie prawa pomocy H. R., mimo ogólnikowego wskazania na brak możliwości poniesienia przez siebie i siostrę kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z wyboru nie wykazała, czym miałby się dla nich objawić uszczerbek w tym utrzymaniu i jakie ich uzasadnione potrzeby życiowe byłyby zagrożone w związku z potrzebą poniesienia kosztów postępowania. Nie wykazuje tego też dokonana na podstawie udzielonych informacji ocena ich możliwości finansowych, do czego punkt wyjścia stanowi zestawienie miesięcznych dochodów (1424 zł.) i ponoszonych wydatków; opierając się na w/w danych, ich średnią miesięczną wysokość oszacowano na ok. 1100 zł. (żywność 700 zł., czynsz 110 zł., energia elektryczna 160 zł., gaz 50 zł., podatek od nieruchomości 18 zł., wywóz śmieci 12 zł., zakup medykamentów 50 zł.). Wyliczona kwota miesięcznych wydatków uwzględnia więc praktycznie wszystkie wydatki ponoszone przez M. i H. R., które jednocześnie można określić jako służące zaspokajaniu koniecznych potrzeb życiowych (mimo że przedstawiona kserokopia faktury opiewa na nazwisko obcej osoby – H. I., uwzględniono w nich także czynsz za mieszkanie przyjmując, że jest to osoba od której M. i H. R. wynajmują lokal). W tej sytuacji nawet niewielka nadwyżka dochodów nad wydatkami (ok. 300 zł.) nie może zatem pozostać bez znaczenia dla wywiązania się przez M. R. z ustawowego obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (stanowi o tym art. 199 P.p.s.a.) i ustanowienia dla niej przez reprezentująca ją siostrę pełnomocnika z wyboru; zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądowym obowiązek ten dotyczy każdego podmiotu posiadającego jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (m.in. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04). Nie bez znaczenia pozostaje tu również fakt korzystania przez M. R. w sprawie objętej skargą z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, co także bez wątpienia stanowi dla niej istotną formę wsparcia; środki zaoszczędzone w ten sposób mogą być przeznaczone na ustanowienie pełnomocnika z wyboru (adwokata, radcy prawnego). Mając w związku z tym na uwadze aktualny etap postępowania sądowego należy podkreślić, iż przepisy normujące postępowanie sądowoadministracyjne nie ustanawiają wymogu działania stron przez fachowych pełnomocników na żadnym jego etapie, przewidując jedynie wymóg sporządzenia przez takie osoby niektórych środków zaskarżenia (np. skargi kasacyjnej), co wpływa na obniżenie ponoszonych przez strony wydatków. Sąd orzekający w sprawie bierze zaś pod uwagę z urzędu wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji, z mocy art. 6 P.p.s.a. _@KON@_powinien także udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Ubocznie należy zauważyć, iż mimo wynikającego z art. 246 § 1 P.p.s.a. obowiązku wykazania przez osobę wnioskującą o prawo pomocy przesłanki do jego przyznania, H. R. jako pełnomocnik M. R. nie wykonała w pełni skierowanego do niej wezwania do złożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych; dotyczy to w szczególności danych, których nie można było ustalić na podstawie przedstawionych załączników, a to wskazania w miarę dokładnej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych zakup żywności i leczenie, wskazania właściciela domu w którym zamieszkują, posiadanych pojazdów mechanicznych oraz nieprzedłożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych (H. R. nie oświadczyła przy tym, że takich rachunków nie posiadają). W tej sytuacji należy stwierdzić, że H. R. działająca w imieniu M. R. nie wykazała spełnienia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, a analiza udzielonych przez nią informacji pozwala przyjąć, iż będą one w stanie wygospodarować środki finansowe na jego ustanowienie z wyboru bez uszczerbku dla swojego koniecznego utrzymania. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3, art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 i § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.