II SA/Rz 792/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2009 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji dot. rozgraniczenia nieruchomości postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Dołączonym do skargi pismem S. P. zwrócił się o przydzielenie obrońcy z urzędu do reprezentowania jego racji podczas jej rozpatrywania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oraz zwolnienie go z wszelkich opłat z tym związanych. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata podtrzymał w złożonym następnie urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF. W jego uzasadnieniu wskazał na argumenty przemawiające w jego przekonaniu za uznaniem zasadności skargi, zaś w zawartym w jego dalszej części oświadczeniu wskazał, że: - pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną, - posiadany przez nich majątek obejmuje mieszkanie o pow. 47,7 m² oraz zabudowaną altaną działkę o pow. 17 arów; skarżący nie posiada żadnych innych przedmiotów wartościowych, ciąży na nim "zadłużenie w banku na leczenie sanatoryjne", - źródłem ich utrzymania są pobierane przez skarżącego i jego żonę renty w wysokości odpowiednio 1115 i 685 zł. brutto (946 i 599 zł. netto), dodatkowo na podstawie umowy o pracę zawartej do 31 października 2009 r. wnioskodawca otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1130 zł. brutto (912 zł. netto). Wśród dołączonych załączników znalazły się kserokopie: w/w umowy o pracę z dnia 1 września 2008 r., wydanego w stosunku do skarżącego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (wg udzielonych informacji ma on umiarkowany a żona lekki jej stopień), zaświadczeń lekarskich z 1 i 12 października 2009 r. potwierdzających w stosunku do niego chorobę zwyrodnieniową stawów i kręgosłupa oraz schorzenie oczu, kartę informacyjną z pobytu w sanatorium w okresie 9 – 29 wrzesień 2009 r. Ponieważ powyższe informacje okazały się niewystarczające do oceny możliwości poniesienia przez skarżącego kosztów postępowania, został on wezwany do: a) wskazania średniej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych przez siebie i żonę na zakup żywności, utrzymanie mieszkania (opłaty), leczenie oraz inne cele, jeżeli w istotny sposób wpływa to na obciążenie domowego budżetu, b) wyjaśnienia, czy została z nim przedłużona umowa o pracę, a jeżeli tak, za jakim wynagrodzeniem, c) wskazania wszystkich posiadanych przez niego i żonę pojazdów mechanicznych), d) wyjaśnienia kwestii korzystania ze wsparcia pomocy społecznej, e) przedłożenia wyciągów z posiadanych przez siebie i żonę rachunków bankowych za okres od 1 sierpnia 2009 r. do dnia wykonania wezwania oraz dokumentów potwierdzających wysokość zadłużenia w banku zaciągniętego na leczenie sanatoryjne i obciążeń z tytułu jego spłaty. W udzielonej odpowiedzi skarżący oświadczył, że na jego miesięczne wydatki składają się: utrzymanie mieszkania - 350 zł. (jego ubezpieczenie 110 zł. rocznie), zakup żywności - 500 zł., leczenie – 300 zł., pomoc bratu (pisma, znaczki, ksero itp.) – 300 zł., odwiedziny brata – 100 zł. Umowa o pracę została z nim przedłużona do 21 sierpnia 2011 r. (potwierdzająca to umowa nie została przesłana, mimo że została wymieniona wśród załączników), żona skarżącego nie posiada samochodu, nie korzystają oni z pomocy społecznej, natomiast wyciąg z banku był już składany do Sądu. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1-3 i art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - określanej dalej jako P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść tych przepisów wskazuje jednoznacznie, iż niezależnie od zakresu zgłoszonego żądania, ciężar wykazania przesłanki od której zależy przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie wnioskującej oraz że jej sytuacja majątkowa i możliwości płatnicze są jedynym kryterium, na podstawie którego ocenia się zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy; z tej przyczyny wpływu na rozpoznanie wniosku nie mają takie czynniki, jak stopień skomplikowania sprawy, wiek, stan zdrowia czy status zawodowy wnioskodawcy (osoba pracująca, bezrobotna, emeryt – rencista), choć pod uwagę brane są związane z tym następstwa w postaci np. zwiększonych wydatków na leczenie. W sytuacji gdy S. P. w złożonym oświadczeniu nie wykazał posiadania żadnych oszczędności ani wartościowych składników majątkowych które mogłyby być przeznaczone na opłacenie kosztów postępowania, ocena jego możliwości płatniczych opiera się na osiąganych dochodach i ponoszonych wydatkach, wśród których zasadnicze znaczenie mają te, które służą zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Dokonana pod tym względem analiza wniosku skarżącego nie uzasadnia jego uwzględnienia tak w całości, jak i w części. Wnioskodawca wraz z żoną mają zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. Posiadają także stałe dochody, których źródłem są pobierane przez nich świadczenia rentowe oraz wynagrodzenie za pracę skarżącego. Ich łączna wysokość, tj. 2357 zł. netto jest na tyle znacząca w stosunku do ponoszonych wydatków, że bez zagrożenia jakimkolwiek uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu swoim i żony będzie on w stanie opłacić związane ze skargą koszty sądowe i ustanowić pełnomocnika z wyboru, jeżeli jego udział w sprawie uważa za niezbędny. Podkreślić w związku z tym należy, że mówiąc o koniecznym utrzymaniu rozumie się nie wszystkie normalnie ponoszone wydatki, lecz wyłącznie te przeznaczane na zaspokojenie podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych, jak zakup żywności, wydatki na leczenie i podstawowe opłaty. Suma wydatków skarżącego i jego żony w tym zakresie daje kwotę ok. 1200 zł. miesięcznie, co stanowi około połowy ich dochodów i bez wątpienia wystarczy na pokrycie całości kosztów postępowania związanych z jego udziałem w sprawie. Nie negując słuszności postępowania skarżącego, jego zaangażowania w sprawę i kierujących nim przesłanek, za wydatki niezbędne do koniecznego utrzymania nie mogą być uznane te, które są przeznaczane na pomoc dla brata czy jego odwiedzanie (400 zł. miesięcznie). W świetle uzyskiwanych dochodów nawet jednak one nie stanowią istotnej przeszkody do poniesienia kosztów postępowania. Oprócz wydatków na ewentualne ustanowienie pełnomocnika z wyboru i opłacenie warunkującego rozpoznanie skargi wpisu (w niniejszej sprawie 200 zł.), do najbardziej prawdopodobnych kosztów sądowych które mogą (nie muszą) wystąpić w przyszłości należy zaliczyć opłatę kancelaryjną od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi (100 zł.) oraz w tej samej wysokości wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia. Koszty te mają charakter jednorazowy, a ponadto jako związane z konkretnymi etapami postępowania sądowego są rozłożone w czasie, co powoduje, że ich ewentualne opłacenie jest znacznie mniej odczuwalne dla domowego budżetu. W postępowaniu przed sądem administracyjnym nie ma też obowiązku występowania przez fachowego pełnomocnika (wyjątek stanowi jedynie wymóg sporządzenia przez osobę uprawnioną niektórych środków zaskarżenia), co wpływa na obniżenie ponoszonych przez stronę kosztów. W kontekście tych okoliczności i przytoczonych powyżej przesłanek przyznawania prawa pomocy nie stwierdzono zagrożenia dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych wnioskodawcy i jego żony, zwłaszcza że on sam nie wskazał, czym dla nich miałby się objawić uszczerbek w koniecznym utrzymaniu związany z poniesieniem kosztów postępowania. Niezależnie od powyższego, wśród istotnych okoliczności rzutujących na negatywne załatwienie wniosku S. P. należy zaliczyć nieustosunkowanie się przez niego do wszystkich kwestii, objętych skierowanym do niego wezwaniem. Dotyczy to w szczególności bardzo przydatnych dla oceny wniosku skarżącego wyciągów z rachunków bankowych jego i żony oraz dokumentów potwierdzających wysokość zadłużenia w banku i obciążeń z tytułu jego spłaty, co pozwoliłoby na dokonanie dokładniejszej oceny jego sytuacji finansowej (wbrew jego twierdzeniu, że przedkładał już do Sądu wyciągi z banku, nie stwierdzono ich w aktach sprawy). Na brak możliwości dokonania pełnej oceny jego sytuacji materialnej wpływa również brak jednoznacznego oświadczenia co do posiadania/ braku pojazdów mechanicznych; wnioskodawca wskazał jedynie że samochodu nie posiada żona, przemilczając swoją osobę. Niewykonanie wezwania w tym zakresie nasuwa uzasadnione przypuszczenie co do braku zamiaru ujawnienia przez skarżącego swojej prawdziwej sytuacji finansowej i materialnej. Wezwanie takie, jako zmierzające do usunięcia wszelkich wątpliwości w tym zakresie opiera się na rygoryzmie postępowania o przyznanie prawa pomocy, mającym swoje źródło w finansowaniu tej instytucji ze środków publicznych. W takiej sytuacji okoliczności decydujące o przyznaniu prawa pomocy nie mogą być interpretowanie na korzyść osoby wnioskującej, gdyż prowadziłoby to do nadużycia prawa pomocy. Ubocznie należy zwrócić uwagę skarżącego, że w przypadku uwzględnienia jego skargi przez Sąd będzie mu przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 P.p.s.a.). Skoro zatem S. P. nie spełnia przesłanek do przyznania mu prawa pomocy, brak jest podstaw do pozytywnego załatwienia jego wniosku. Z powołanych względów na podstawie art. 246 § 1 w/z z art. 245 § 2 i 3 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.