II SA/Rz 794/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Magdalena Józefczyk /spr./ Sędziowie WSA Zbigniew Czarnik SO (del.) Tomasz Smoleń Protokolant Anna Zięba po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 13 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi T.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych uchyla zaskarżoną decyzję Przedmiotem skargi T. G. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] [...] z dnia [...] sierpnia 2009r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] [...] z dnia [...] lipca 2009r. o odmowie umorzenia wyżej wymienionemu należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. W jej podstawie prawnej podano art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., art. 41 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) w zw. z art. 12 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 16 i art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 z późn. zm.). Postępowanie zainicjował wniosek T. G. z dnia [...] maja 2009r. o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, motywowany trudną sytuacją materialną, finansową, leczeniem w szpitalu psychiatrycznym i trzykrotnym odbywaniem kary pozbawienia wolności. Decyzją z dnia [...] lipca 2009r. Wójt Gminy [...] odmówił uwzględnienia powyższego wniosku. W uzasadnieniu podniósł, że zadłużenie T. G. z tytułu wypłaconych przez organ zaliczek alimentacyjnych na rzecz córki wyżej wymienionego – P. G. wynosi aktualnie 11 655 zł. Powstanie tego zadłużenia i obowiązek jego uregulowania jest, zdaniem organu, następstwem zaniechania wnioskodawcy polegającego na niewywiązywaniu się z obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka, ustanowionego wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] kwietnia 2000r. ([...]), zasądzającego alimenty w wysokości 300 zł miesięcznie. Organ I instancji podkreślił, iż obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, bowiem służy on realizacji zasady ochrony dobra dziecka poprzez zapewnienie środków na jego utrzymanie, wychowanie, edukację. Wójt Gminy [...] podkreślił, że w związku z faktem niewywiązywania się przez T. G. ze spoczywającego na nim obowiązku alimentacyjnego wobec córki, stała się ona uprawniona do zaliczki w kwocie zasądzonych alimentów (300 zł miesięcznie) w okresie od 1 września 2005r. do 31 września 2008r. Organ podkreślił, że fakt wypłaty przez Państwo zaliczki alimentacyjnej nie zwalniał dłużnika z obowiązku alimentacji dziecka. Brak jego realizacji skutkować winien był natomiast świadomością stopniowego wzrastania zadłużenia w przyszłości i świadomością konieczności spłaty tego zadłużenia. Motywując odmowę umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych organ zwrócił uwagę, iż miesięczny dochód T. G. z tytułu zatrudnienia w Urzędzie Gminy [...] wynosi 874,62 zł. Wydatki, które wyżej wymieniony ponosi na leczenie są niewielkie (40-50 zł miesięcznie - co potwierdza oświadczenie wnioskodawcy). Nadto wnioskujący nie ponosi kosztów utrzymania domu, mieszkając z rodzicami. Z informacji uzyskanych od komornika sądowego wynika, że poza zadłużeniem z tytułu wypłaconej zaliczki T. G. posiada jeszcze zadłużenie na rzecz wierzycielki z tytułu alimentów, wynoszące obecnie 7200 zł. Organ zwrócił też uwagę, iż decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2008r. (Nr [...]) umorzono T. G. należności likwidowanego funduszu alimentacyjnego z tytułu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w związku z czym potrącenia w wysokości 568,20 zł dokonywane z wynagrodzenia dłużnika przeznaczane będą tylko na rzecz wierzycielki i Urzędu Gminy w [...]. Argumentując odmowę uwzględnienia wniosku organ powołał się również na art. 12 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, zgodnie z którym 50% kwoty zwróconej przez dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconej zaliczki stanowi dochód własny gminy. Odwołanie od powołanej decyzji złożył T. G. wskazując na swoją trudną sytuację rodzinną, finansową i zdrowotną. Podkreślił, iż cztery razy leczony był w zakładzie psychiatrycznym, natomiast trzy razy odbywał karę pozbawienia wolności. Podniósł, iż ani w poprzednich latach, ani też obecnie nie jest w stanie płacić alimentów na córkę, bowiem sam wymaga wsparcia. Po potrąceniu z wynagrodzenia zostaje mu bowiem kwota 300 zł, która jest niewystarczająca na godne życie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2009r. uznało odwołanie T. G. za nieuzasadnione. W pierwszej kolejności wskazało, że wobec brzmienia art. 41 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w sprawie mają zastosowanie przepisy dotychczasowe tj. unormowania zawarte w ustawie z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, zwanej dalej ustawą. Następnie organ zacytował treść art. 12 ust. 1 tej ostatniej ustawy, zgodnie z którym dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości zaliczek wypłaconych osobie uprawnionej, powiększonej o 5 %. SKO wskazało także na art. 16, wedle którego organ właściwy wierzyciela może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, a także wierzyciela z tytułu nienależnie pobranej zaliczki, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną tych osób. Motywując rozstrzygnięcie Kolegium odwołało się do argumentacji organu I instancji podkreślając, że T. G. nie wykazał chęci spłaty jakichkolwiek należności względem budżetu państwa oraz gminy. Podkreśliło, że akta sprawy niewątpliwie wskazują na trudną sytuację rodzinną oraz dochodową wnioskodawcy, która sama w sobie nie może jednak stanowić podstawy do umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2008r. T. G. powtórzył motywację przedstawioną wcześniej w odwołaniu od decyzji pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W zakresie tym mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu oraz czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi jej uchylenie (stwierdzenie nieważności). Wyeliminowanie z obrotu prawnego kwestionowanego skargą aktu uwarunkowane jest stwierdzeniem, że doszło do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 kpa (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Zgodnie natomiast z unormowaniem art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd dokonując oceny przedmiotu skargi rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami tej skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, iż dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu może uwzględnić skargę nawet wtedy, gdy strona nie podniesie zarzutów uzasadniających jego uchylenie (stwierdzenie nieważności), w sytuacji, gdy przesłanki te w rzeczywistości istnieją. W świetle powyższego, orzekając w granicach sprawy, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2009r. wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygnięcie to utrzymało w mocy kwestionowaną odwołaniem T. G. decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] lipca 2009r., która odmawiała wyżej wymienionemu umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Podstawą materialnoprawną obydwu decyzji były przepisy ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732), które zastosowano przy uwzględnieniu brzmienia art. 41 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009r. Nr 1, poz. 7 ze zm.). Stosownie do treści ostatnio powołanego przepisu, sprawy o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia wejścia w życie ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. W tym miejscu Sąd wskazuje, iż podstawowym celem każdego postępowania administracyjnego jest ustalenie stanu faktycznego sprawy będącej jego przedmiotem, następnie jego właściwe prawne zakwalifikowanie i podjęcie na tej podstawie rozstrzygnięcia. Chodzi przy tym oczywiście o fakty prawotwórcze, a więc istotne w danej sprawie (wywołujące w niej skutki prawne). Ich określenie w konkretnej sprawie winno nastąpić przy uwzględnieniu regulacji prawa materialnego, będącej podstawą prawną rozstrzygnięcia tej sprawy. Powyższe wynika z wyrażonej w art. 7 k.p.a zasady prawdy obiektywnej, zgodnie z którą w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jej realizację zapewniają przepisy normujące postępowanie dowodowe, zwłaszcza art. 77 § 1 k.p.a., nakazujący organom administracji zebranie i rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, wskazane wyżej art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. zostały przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] naruszone. Organ ten bowiem w ogóle nie wyjaśnił czy - biorąc pod uwagę brzmienie art. 41 ustawy z 2007r. - prawo do zaliczki alimentacyjnej powstało do dnia wejścia jej w życie. Jest to tymczasem okoliczność mająca podstawowe znaczenie dla niniejszej sprawy. Przesądza bowiem jakie przepisy materialnoprawne mogły mieć w niej zastosowanie. Nadto informacja o okresie, na który zaliczkę ustalono, niezbędna jest do ustalenia wielkości zadłużenia z tego tytułu. Tymczasem wskazane okoliczności znalazły się poza zakresem rozważań organu drugiej instancji, który - będąc powołanym do ponownego rozstrzygnięcia sprawy - powinien był uzupełnić materiał dowodowy w powyższym zakresie. Akta sprawy nie zawierają natomiast decyzji odnośnie ustalenia zaliczki alimentacyjnej na rzecz P. G. Kolegium ograniczyło się tylko do ogólnikowego wskazania okresu (od 1.09.2005r. do 31.09.2008r.), w którym wyżej wymieniona uprawniona była do przedmiotowej zaliczki, nie uzasadniając w ogóle jego długości. Prowadzi to w konsekwencji do naruszenia także art. 107 § 3 k.p.a. określającego elementy prawidłowo sporządzonego uzasadnienia. Wskazując bowiem fakt, na którym Kolegium się oparło (okres trwania uprawnienia do zaliczki), organ ten nie powołał się równocześnie na dowody go potwierdzające (decyzje o ustaleniu prawa do zaliczki). Powyższe uprawnia do stanowiska, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] nie wyjaśniło należycie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności. Naruszenie powołanych przepisów postępowania, zdaniem Sądu, mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. musi skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy, organ winien mieć na względzie powyższe uwagi i w konsekwencji stanowisko swe wyrazić po dokładnym wyjaśnieniu sprawy i rozważeniu wszelkich jej okoliczności (w następstwie stosownego uzupełnienia materiału dowodowego), czemu winien dać wyraz w uzasadnieniu. Wobec stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania, zbędnym na obecnym jego etapie jest rozważanie prawidłowości kwestionowanej skargą decyzji w aspekcie regulacji materialnoprawnych, zwłaszcza że bez ponownego przeprowadzenia postępowania w sprawie brak jest możliwości ich właściwego ustalenia. Mając powyższe okoliczności na uwadze i działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie orzekł jak w sentencji.