II SA/Rz 796/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Maria Zarębska-Kobak Sędziowie NSA Ryszard Bryk /spr./ WSA Zbigniew Czarnik Protokolant sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólno-Administracyjnym na rozprawie w dniu 13 lutego 2008 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Wojewody z dnia [...] września 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości uchyla zaskarżoną decyzję. II SA/Rz 796/07 U Z A S A D N I E N I E Przedmiotem skargi J.J. reprezentowanej przez pełnomocnika S.J. /syn skarżącej/ jest decyzja Wojewody z dnia [...]r., Nr [...]– utrzymująca w mocy zaskarżoną odwołaniem przez J.J. decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r., Nr [...] odmawiającą zwrotu skarżącej nieruchomości położonej w R., obecnie wchodzącej w skład działki ewidencyjnej nr 1428/2 o pow. 98a 53 m2 w obrębie 218 R.-W. Płn., stanowiącą własność Skarbu Państwa, powstałej m. innymi z dawnych działek nr 58/2 i nr 60, obręb 55 R.-P. W podstawie prawnej organ odwoławczy powołał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 9a ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603, z późn. zm./. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia 3.09.2007 r. przytoczono, że J.J. umową sprzedaży, sporządzonej w formie aktu notarialnego z dnia 29.10.1971 r., Rep. A nr [...] i w trybie art. 6 ustawy z dnia 12.03.1958 r., o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /jednolity tekst Dz. U. Nr 18, poz. 94, z 1961 r./ zbyła na rzecz Skarbu Państwa dwie działki nr, nr 58/2 i 60 o łącznej powierzchni 12a 64m2, które były niezbędne na budowę parkingu przy ul. K.B. w R. Wymienione działki obecnie wchodzą w skład działki nr 1428/2 o pow. 0,9853 ha, która jest położona w obrębie 218 R.-W. Płn., jest objęta Kw nr 26573 i stanowi własność Skarbu Państwa we władaniu Wydziału Gospodarki Komunalnej, Inwestycji i Dróg Urzędu Miasta. Według ewidencji gruntów 0,8256ha zajęta jest pod drogę, a pozostała część 0,1597 ha jako tereny rekreacyjne/. Z przeprowadzonych w dniach 22.06.2006 r. i 18.04.2007 r. oględzin wynika, że teren działki nr 1428/2 /odpowiadający dawnym działkom nr, nr 58/2 i 60/ zajęty jest w przeważającej części pod pas drogowy Al. Ż. /dawna ulica K.B./ oraz zieleń urządzoną pomiędzy dwupasmową jezdnią, a także pod drogę asfaltową, chodnik wraz z ścieżką rowerową, skarpę obsadzoną zielenią ozdobną oraz ekrany ochronne zlokalizowane wzdłuż Al. Ż. pomiędzy jezdnią, a chodnikiem. Pas drogowy ulicy K.B., obecnie Al. Ż., był wykonany w latach 1975-76. Ustalony stan faktyczny organ odwoławczy powiązał z n/w przepisami ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami /jednolity tekst Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603, z późn. zm./ i wyjaśnił, że zgodnie z art. 136 ust. 3, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137 stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Jednakże z przepisów art. 229 i art. 229a powołanej ustawy wynika, że roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli na nieruchomości został zrealizowany inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, który w dniu wydania tej decyzji mógł stanowić podstawę wywłaszczenia. Taka sytuacja zaistniała w przedmiotowej sprawie, z tego względu art. 229a wyłączył zastosowanie art. 136 ust. 3 i w związku z tym odmówiono zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie za pośrednictwem organu odwoławczego, skarżąca J.J., działająca przez pełnomocnika, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zarzuciła, że organ odwoławczy nie wskazał podstawy prawnej, która dawałaby możliwość wywłaszczenia nieruchomości na: - pas zieleni, - pas jezdni asfaltowej, - chodnik, - ścieżkę rowerową, - skarpę. Oprócz tego podniosła, że organ nie zapoznał strony z materiałami archiwalnymi, które to materiały są podstawą rozstrzygnięcia. Doszło również do naruszenia art. 136 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który stanowi, że na organie spoczywa obowiązek zawiadomienia poprzedniego właściciela o zamiarze użycia wywłaszczonej nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji wywłaszczeniowej. Nadmieniła, że organ I instancji stwierdził, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Natomiast organ II instancji nie wykazał, że cel realizowany na przedmiotowej nieruchomości był lub mógł być podstawą do wywłaszczenia nieruchomości w dacie zawarcia aktu notarialnego. Odpowiadając na skargę, Wojewoda wniósł o jej oddalenie i powtórzył argumentację zamieszczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Na wstępie należy nawiązać do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm./, z którego wynika, że wojewódzki sąd administracyjny kontroluje zaskarżoną decyzję pod względem zgodności z prawem procesowym i materialnym. Zakres tej kontroli określa art. 134 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm./, zwanej dalej skrótem p.p.s.a., który stanowi, że przy tej kontroli sąd nie jest związany granicami skargi /zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną/, a to oznacza, że zobowiązany jest z urzędu brać pod uwagę naruszenia prawa przez orzekające organy, o jakich nie wspomniano w skardze. Taki przypadek zaistniał w kontrolowanej sprawie administracyjnej i dotyczy naruszenia prawa procesowego przez organ odwoławczy. Na odwołaniu od decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...]r., Nr [...], nie ma adnotacji w jakim dniu odwołanie wpłynęło do organu I instancji, nie ma również koperty, stąd nie wiadomo, czy zostało złożone bezpośrednio w siedzibie organu I instancji, czy też zostało wniesione za pośrednictwem poczty /odwołanie k. 24-26 akt organu odwoławczego/. Powołaną wyżej decyzję Prezydenta Miasta doręczono pełnomocnikowi skarżącej w dniu 12.07.2007 r. – doręczenie właściwe /k. 55 akt adm. I instancji/. Ustawowy termin do wniesienia odwołania upływał z dniem 26.07.2007 r. Pismo przewodnie organu I instancji przekazujące odwołanie wraz z aktami prawy do organu odwoławczego /art. 133 k.p.a./ jest opatrzone datą 1.08.2007 r., a do organu II instancji wpłynęło dnia następnego. Na podstawie przytoczonych faktów, nie można ustalić czy odwołanie zostało wniesione w ustawowym terminie, określonym w art. 129 § 2 k.p.a. Poruszona kwestia ma istotne znaczenie w sprawie, bowiem w przypadku wniesienia odwołania po terminie, organ odwoławczy nie może rozpatrzyć sprawy pod względem merytorycznym. Wojewoda, jako organ odwoławczy na w/w kwestię nie zwrócił uwagi i rozpatrzył odwołanie merytorycznie, chociaż zasygnalizowana kwestia wymagała wyjaśnienia, czy odwołanie zostało wniesione w ustawowym terminie /por. wyrok NSA z dnia 11.05.1994 r., SA/Gd 2813/93, Wspólnota Nr 39/1994, str. 14/. Skarżąca w toku postępowania przed organem I instancji umocowała syna S.J. do jej reprezentowania w następującym zakresie: "Upoważniam mojego syna J.S. zamieszkały 36-001 T. 551 posiadający dowód osobisty [...] wydany przez Wójta Gminy do reprezentowania mnie przed Urzędem Miasta w sprawie o zwrot działki" /pełnomocnictwo, nazwane upoważnieniem z dnia 4.06.2006 r., k. 31 akt adm. I instancji/. Z treści zacytowanego pełnomocnictwa wyraźnie wynika, że S.J. był umocowany do reprezentowania skarżącej tyko przed organem I instancji. Odwołanie /opatrzone datą 25.07.2007 r./ podpisał S.J., który w toku postępowania odwoławczego był traktowany przez organ II instancji jako pełnomocnik skarżącej. Organ II instancji przeoczył, że zakres pełnomocnictwa znajdującego się w aktach pierwszoinstancyjnych nie obejmował postępowania odwoławczego i zaniechał wezwania skarżącej do przedłożenia pełnomocnictwa uprawniającego S.J. do reprezentowania skarżącej przed organem II instancji, lub do podpisania odwołania albo do potwierdzenia tej czynności dokonanej przez syna. Tym samym doszło do naruszenia art. 64 § 2 w zw. z art. 140 k.p.a. Wskazane naruszenie jest istotną wadą postępowania odwoławczego, bowiem w razie nieuzupełnienia tego rodzaju braku formalnego odwołania, organ wydaje postanowienie o niedopuszczalności odwołania /dla przykładu por. wyrok NSA z dnia 22.12.1998 r., III SA 4842 /97 – LEX nr 37160/. Na marginesie należy nadmienić, że organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie ocenił wagi sprawy na tle art. 33 § 4 k.p.a., który stanowi, że w sprawach mniejszej wagi organ administracji publicznej, może nie żądać pełnomocnictwa, jeśli pełnomocnikiem jest członek najbliższej rodziny lub domownik strony, a nie ma wątpliwości co do istnienia i zakresu upoważnienia do występowania w imieniu strony. W przedmiotowej sprawie niewątpliwie są spełnione takie przesłanki jak: - S.J. jako syn skarżącej jest członkiem najbliższej rodziny skarżącej, - nie ma również wątpliwości co do istnienia domniemanego umocowania, skoro skarżąca umocowała S.J. do reprezentowania jej przed organem I instancji i przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Rzeszowie /k. 10 akt sądowych/. Problem sprowadza się zatem do kwestii, czy wniesienie odwołania w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest "sprawą mniejszej wagi". Przy roztrząsaniu takiej kwestii, organ z reguły powinien mieć na względzie, czy wynik sprawy może mieć wpływ na sytuację prawną domniemanego pełnomocnika, a także powinien brać pod uwagę interes publiczny oraz interes strony. Ocena, czy ma się do czynienia z domniemanym umocowaniem, pozostawiona została uznaniu organu, lecz taka ocena winna być wnikliwa i nie może opierać się na dowolnej interpretacji pojęcia "sprawy mniejszej wagi". Z reguły sprawy o charakterze majątkowym nie są sprawami mniejszej wagi, ale nie jest to argument przesądzający tą kwestię, bo winien być oceniony przez organ. Z powodu przytoczonych uchybień procesowych organu odwoławczego i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c – p.p.s.a., Sąd orzekł jak w formule sentencji wyroku. Sąd nie orzekał o kosztach postępowania sądowego, bowiem strona skarżąca pouczona o treści art. 210 § 1 p.p.s.a., przed zamknięciem rozprawy nie zgłosiła wniosku o przyznanie kosztów sądowych. Pouczenie o treści art. 210 § 1 p.p.s.a. było zamieszczone na zawiadomieniu o terminie rozprawy /k. 28 akt sądowych/. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, organ odwoławczy uwzględni n/w wskazówki: - wyjaśni, czy odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] r., Nr [...] zostało złożone w ustawowym terminie, - rozważy, czy S.J. w postępowaniu odwoławczym może być traktowany jako domniemany pełnomocnik w rozumieniu art. 33 § 4 k.p.a., z uwzględnieniem oceny prawnej Sądu na ten temat zamieszczonej w niniejszym uzasadnieniu, a w przypadku pozytywnego uznania zamieści w uzasadnieniu decyzji motywy z tym związane, w przeciwnym przypadku zastosuje art. 64 § 2 k.p.a. i wezwie stronę do przedłożenia stosownego pełnomocnictwa dla S.J. lub do podpisania odwołania w terminie określonym w powołanym przepisie.