II SA/Rz 8/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] listopada 2008 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. M. K. w skierowanej do WSA w Rzeszowie skardze na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zwrócił się o zwolnienie z ponoszenia kosztów postępowania. W złożonym następnie w wyniku skierowanego do niego wezwania urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata motywując to bardzo niskimi dochodami, przez co konieczność uiszczenia opłat pozbawiłaby go środków egzystencji w okresie co najmniej miesiąca; znaczną część środków przeznacza on na swoje leczenie, przez co często (zwłaszcza w drugiej połowie miesiąca) nie wystarcza mu na zakup żywności. Z zawartego we wniosku oświadczenia wynika ponadto, iż: - skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z synem, - posiadany przez nich majątek (stanowiący formalnie własność syna) obejmuje dom o pow. mieszkalnej ok. 60 m² oraz gospodarstwo rolne (nieruchomość o pow. 7 ha wraz z budynkami gospodarczymi), - na uzyskiwane przez nich dochody składa się emerytura skarżącego w kwocie 880 zł. i dochody jego syna z gospodarstwa w wysokości 1000 zł.; dochody te wg oświadczenia skarżącego "nie wystarczają na zapewnienie godziwych warunków życia", przy czym przynajmniej połowę swojej emerytury przeznacza on na leczenie. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1-3 i art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - określanej dalej jako P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. adwokata) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Analiza informacji zawartych w złożonym wniosku nie potwierdza jego zasadności, a tym samym nie stwarza uzasadnionych podstaw do wyłączenia względem skarżącego ustawowego obowiązku (art. 199 P.p.s.a.) ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (tak w całości, jak i w części). Wnioskodawca wraz z synem mają w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. Posiadają także stałe źródła dochodów, którym dla skarżącego jest emerytura, zaś dla syna gospodarstwo rolne. Przyjmując, że podana kwota emerytury 880 zł. jest zgodnie z opisem rubryki kwotą brutto, zaś kwota 1000 zł. kwotą netto (dochody rolnicze co do zasady nie podlegają opodatkowaniu), do dyspozycji skarżącego i jego syna co miesiąc pozostaje kwota ok. 1750 zł. (w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy uwzględnia się dochody wszystkich osób prowadzących wspólnie gospodarstwo domowe). Wobec niepozostawania na utrzymaniu skarżącego i jego syna innych osób, kwota ta nie może być uznana za niską w stosunku do ich potrzeb, a tym bardziej skutkować brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych; w tym zakresie za niewiarygodne uznano twierdzenie skarżącego, iż dochody te nie wystarczają na zapewnienie godziwych warunków życia oraz że uiszczenie opłat sądowych pozbawiłoby ich środków do egzystencji na okres co najmniej miesiąca. Nawet przyjmując, że stan zdrowia skarżącego wymaga stałego leczenia i związane z tym wydatki oscylujących w granicach połowy jego świadczenia (ok. 400 zł. miesięcznie), to i tak po odliczeniu tej kwoty pozostaje suma ok. 1350 zł. Jest ona dostatecznie wysoka, aby pokryć niezbędne wydatki związane z utrzymaniem skarżącego i jego syna (m.in. zakup żywności) oraz domu (opłaty). Mimo braku ich kwotowego określenia uznano, iż wydatki te odnoszone tylko do 2 osób i stosunkowo niewielkiego domu nie są na tyle znaczące, aby skarżący nie był w stanie poczynić stosownych oszczędności na opłacenie we własnym zakresie kosztów postępowania (mają one charakter jednorazowy, a ponadto jako związane z poszczególnymi etapami postępowania są rozłożone w czasie). Z tego też powodu za niecelowe uznano wzywanie skarżącego do złożenia w tym przedmiocie dodatkowego oświadczenia. Skarżący wraz z synem posiadają także nieruchomość rolną, którą niezależnie od źródła dochodów syna - mimo braku szczegółowych informacji - można zakwalifikować jako bardzo prawdopodobne źródło dodatkowych dochodów (dopłaty do produkcji rolniczej), bądź też pożytków w naturze, które z pewnością znacząco wpływają na ograniczenie wydatków finansowych na zakup żywności. Przeczy to tym samym twierdzeniu skarżącego o niedostatku środków na ten cel. Możliwość poniesienia we własnym zakresie kosztów postępowania musi również być odniesiona do ich szacowanej wysokości. Oprócz wpisu od skargi w kwocie 100 zł. do najbardziej prawdopodobnych kosztów sądowych w niniejszej sprawie należą w takiej samej wysokości opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w razie oddalenia skargi oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia. Nie są to kwoty wysokie, które nie mogłyby zostać pokryte przez skarżącego bez narażania go na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Dotyczy to także wydatków na ustanowienie adwokata, jeżeli jego udział w sprawie skarżący uważa za potrzebny; przepisy nie ustanawiają wymogu działania stron przed sądem administracyjnym przez fachowych pełnomocników (wyjątek stanowi wymóg sporządzenia przez nich niektórych środków zaskarżenia), zaś sąd z urzędu bierze pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji. Wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru jest też kwestią wzajemnej umowy między nim a klientem, niemniej jako wyjściową można przyjąć stawkę zawartą w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U z 2002 r., Nr 163, poz. 1348 ze zm.), które w § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c jako stawkę minimalną w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji w sprawie będącej przedmiotem zaskarżenia wskazuje kwotę 240 zł. Mając powyższe na uwadze uznano, iż poniesienie przez M. K. kosztów postępowania związanych z wniesioną skargą nie będzie przekraczało jego możliwości finansowych. Obowiązek ich ponoszenia dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, nawet jeżeli wiąże się to z potrzebą poczynienia pewnych oszczędności. Zwolnienie od nich ma charakter wyjątkowy i w przypadku całkowitego prawa pomocy dotyczy osób charakteryzujących się ubóstwem (pozbawionych całkowicie środków do życia), do których skarżący z całą pewnością nie należy. Zgodnie z art. 200 P.p.s.a., w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji, skarżącemu będzie przysługiwał od organu, który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. W tej sytuacji, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.