II SA/Rz 8/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2013 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia odmówić zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. M. R. w terminie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł., wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym formularzu PPF wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu powołała się na brak znajomości przepisów, zły stan swojego zdrowia oraz ograniczenia czasowe związane z pracą, opieką nad domem i 80-letnią matką, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Jako posiadany majątek wykazała dom o pow. 80 m², nieruchomość rolną o pow. 0,35 ha oraz zasoby pieniężne w wysokości 19 tys. zł. ("w tym pieniądze matki i chorego psych. siostrzeńca"). Źródło dochodów stanowi pobierane przez nią wynagrodzenie za pracę (1638 zł.) oraz emerytura matki (1200 zł.). Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1-3 i art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - określanej dalej jako P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego, m.in. adwokata) – gdy wykaże, że nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zarówno więc w przypadku całkowitego jak i częściowego prawa pomocy, wykazanie warunkujących go przesłanek obciąża osobę wnioskującą, a kryterium ekonomiczne, bazujące na ocenie sytuacji materialnej jej i osób wspólnie gospodarujących jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia związanych ze sprawą kosztów; odzwierciedla to m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r. II FZ 825/11, zgodnie z którym wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie (z tego względu pozbawione merytorycznego znaczenia dla rozpoznania wniosku są takie powoływane przez M. R. okoliczności, jak brak znajomości przepisów, stan zdrowia oraz znaczne obciążenie innymi obowiązkami. Zgodnie z innym postanowieniem tego Sądu (z dnia 22 grudnia 2002 r. sygn. akt OZ 862/04), zobowiązane do ponoszenia postępowania kosztów są wszystkie osoby mające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody. Analiza wniosku M. R. nie wykazała jego zasadności, tak w całości, jak i w części. W przypadku całkowitego prawa pomocy podyktowane jest to przede wszystkim ugruntowanym w orzecznictwie sądowym stanowiskiem, że ma ono charakter zupełnie wyjątkowy i znajduje zastosowanie wobec osób znajdujących się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej (np. bezdomni, bezrobotni, osoby pozbawione ze względu na okoliczności życiowe jakichkolwiek środków do życia lub gdy są one bardzo ograniczone). Przy zabezpieczonych potrzebach mieszkaniowych oraz stałych dochodach wnioskodawczyni i matki przekraczających miesięcznie kwotę 2,8 tys. zł., do takich osób bez wątpienia się ona nie zalicza. Także w odniesieniu do częściowego prawa pomocy wnioskodawczyni nie wykazała, aby dotykał je jakikolwiek niedostatek i że jednorazowe poniesienie kosztów postępowania wiązało by się dla nich z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu. Wyraźnego podkreślenia wymaga przy tym, że pojęcie to nie oznacza zagrożenia dla zaspokojenia wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, lecz wyłącznie najważniejszych, zaspokajających uzasadnione potrzeby życiowe, jak żywność, podstawowe opłaty związane z utrzymaniem domu lub mieszkania, koszty leczenia. Do ich pokrycia wykazana kwota dochodów wydaje się w zupełności wystarczająca, gdyż żadne inne wydatki o szczególnym charakterze nie zostały we wniosku wyszczególnione. Zagrożenia tym uszczerbkiem nie sposób także wywieść z faktu posiadania oszczędności. W żaden sposób nie zostało wykazane, że w całości stanowią one własność innych osób i możliwość dysponowania nimi przez skarżącą jest wyłączona bądź ograniczona. Wręcz przeciwnie, abstrahując od osoby siostrzeńca (który nawet nie pozostaje ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym) oraz matki, ze złożonego oświadczenia M. R. wynika, że wykazane zasoby pieniężne należą również częściowo do niej. Zdolność poczynienia oszczędności wskazuje na nadwyżkę dochodów jej i wspólnie z nią gospodarującej matki nad ponoszonymi wydatkami, potwierdzając tym samym, że wnioskodawczyni nie kwalifikuje się do udzielenia jej wsparcia w ramach prawa pomocy i wyłączenia względem niej ustawowego obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). W tej sytuacji brak jest podstaw do stwierdzenia, że nie jest w stanie wygospodarować środków na opłacenie kosztów sądowych (warunkujący rozpoznanie skargi wpis wynosi w niniejszej sprawie 100 zł.) oraz na ustanowienie pełnomocnika z wyboru, jeżeli jego udział w sprawie uważa za niezbędny (takiej konieczności - z wyjątkiem sporządzenia niektórych środków zaskarżenia - nie przewidują przepisy normujące postępowanie sądowoadministracyjne, a sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa w postępowaniu administracyjnym). Przyznanie prawa pomocy nie może prowadzić do zabezpieczenia lub poprawy sytuacji majątkowej osoby wnioskującej, a taki wymiar – wobec posiadania przez skarżącą wolnych środków pieniężnych - miałoby zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie dla niej zastępcy prawnego. Ubocznie należy zwrócić uwagę wnioskodawczyni, że w sytuacji uwzględnienia skargi przez Sąd, będzie jej przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 P.p.s.a.). Stosownie do powyższego, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.