II SA/Rz 8/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2013 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia odmówić zwolnienia wnioskodawczyni od kosztów sądowych i ustanowienia dla niej adwokata. M. K. w złożonym na urzędowym formularzu PPF wniosku o przyznanie prawa pomocy wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazała w nim, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z synem, utrzymując się z pobieranych świadczeń (odpowiednio emerytury i renty) w wysokości 1470 i 813 zł. Ponoszone wydatki obejmują spłatę kredytu hipotecznego (500 zł./m-c) i kredytu w SKOK (220 zł./m-c), opłaty za gaz, energię elektryczną, telefon, zakup opału. Wykazany majątek to nieruchomość rolna o pow. 0,8 ha. Z udzielonych przez nią w wyniku wezwania dodatkowych informacji i przedstawionych załączników wynika ponadto, że miesięcznie na zakup żywności przeznacza ok. 800 zł., środków czystości – 150 zł., na opłaty za energię elektryczną – 240 zł., gaz – 151 zł., telefon – 177 zł., internet – 35 zł., uczestnictwo w ŚDŚ w Z. – 91 zł., zakup leków – 350 zł. Do tego dochodzą opłaty za wodę i kanalizację – 96 zł./kwartał oraz w skali roku: wywóz śmieci – 240 zł., zakup opału – 2150 zł., składki syna w Amplico Life – 895 zł. Nieruchomość rolna stanowi nieużytki i nie przynosi żadnych dochodów, obciąża ją podatek 1360 zł. rocznie /z przedstawionych załączników wynika co do tego kwota 180 zł./. Dom w którym zamieszkuje z synem obciążony jest hipoteką w związku z kredytem w wysokości 50 tys. zł. (wysokość rat do spłaty - do 20 czerwca 2027 r. - to ok. 380 zł./m-c). Zaciągnięta w listopadzie 2013 r. pożyczka (5 tys. zł.) została przeznaczona na wymianę okien i drzwi; raty z tego tytułu – płatne do listopada 2014 r. - to ok. 229 zł./m-c). Stan techniczny domu wymaga dalszych nakładów, co będzie wiązało się z koniecznością zaciągnięcia kolejnych zobowiązań. Syn wnioskodawczyni pobiera zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł., dodatkowo także pracuje za wynagrodzeniem 1195 zł. netto. Wyciąg ze wspólnego z synem rachunku bankowego wnioskodawczyni na dzień 21 lutego 2014 r. wykazywał dodatnie saldo w wysokości 23 616 zł. (wg wyciągu, kwota netto jej emerytury to 1239 zł., zaś renty syna 816 zł.). Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1-3 i art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - określanej dalej jako P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego, m.in. adwokata) – gdy wykaże, że nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zarówno więc w przypadku całkowitego jak i częściowego prawa pomocy, wykazanie warunkujących go przesłanek obciąża osobę wnioskującą, a kryterium ekonomiczne, opierające się na ocenie sytuacji materialnej jej i osób wspólnie gospodarujących (w tym przede wszystkim uzyskiwanych dochodach i wydatkach na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych) jest jedynym, na podstawie którego ocenia się jej zdolność do poniesienia związanych ze sprawą kosztów. Analiza wniosku M. K. nie wykazała jego zasadności, tak w całości, jak i w części. Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą – wynikającą z art. 199 P.p.s.a. - jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy stanowi od niej wyjątek i ma zastosowanie do osób znajdujących się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub gdy środki którymi dysponują są bardzo ograniczone i własnym staraniem nie są w stanie zapewnić sobie prawa do sądu. Przy zabezpieczonych potrzebach mieszkaniowych oraz stałych dochodach wynoszących wraz z synem 3403 zł. netto miesięcznie, wnioskodawczyni do takich osób bez wątpienia się nie zalicza, tym bardziej, że kwota ta o prawie 400 zł. przewyższa sumę wszystkich w/w wydatków (ich rozliczenie do 1-miesięcznego okresu daje 3023 zł.). Wnioskodawczyni nie wykazała przy tym, aby dotykał ich jakikolwiek niedostatek i by jednorazowe poniesienie kosztów postępowania wiązało się dla nich z uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania. Wyraźnego podkreślenia w związku z tym wymaga, że pojęcie to nie oznacza zagrożenia dla zaspokojenia wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, lecz wyłącznie najważniejszych, zaspokajających podstawowe potrzeby życiowe, jak żywność, niezbędne opłaty związane z utrzymaniem domu lub mieszkania, koszty leczenia, opału. Co do zasady nie są do nich zaliczane wydatki obejmujące spłatę zaciągniętych zobowiązań cywilnoprawnych (kredytów, pożyczek), opłaty za telefon i internet, dodatkowe ubezpieczenia osobowe i majątkowe, koszty uczestnictwa w dodatkowych kursach i zajęciach itp. O ile w przypadku wnioskodawczyni za uzasadnione można jeszcze uznać wydatki związane ze spłatą kredytu hipotecznego (zaciągniętego na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych), z pierwszeństwa przed kosztami postępowania nie korzystają wydatki remontowe (a więc zaciągnięta na ten cel pożyczka) – miesięcznie 229 zł., stosunkowo wysokie opłaty za telefony i internet – łącznie ok. 210 zł./m-c, uczestnictwo w ŚDŚ – 91 zł./m-c, składki ubezpieczeniowe płacone przez syna w Amplico Life – średnio 75 zł./m-c oraz wynikające z wyciągu z rachunku bankowego składki ubezpieczeniowe (prawdopodobnie z tytułu ubezpieczenia kredytu) na kwotę 28 zł. miesięcznie. Sumę tych kwot samą w sobie, tak jak i wyliczoną nadwyżkę dochodów nad ogółem wydatków, należy uznać jako zupełnie wystarczającą do poniesienia kosztów sądowych (warunkujący rozpoznanie skargi wpis wynosi w niniejszej sprawie 100 zł.) oraz ustanowienia fachowego pełnomocnika z wyboru, jeżeli jego udział w sprawie skarżąca uważa za niezbędny (takiej konieczności - z wyjątkiem sporządzenia niektórych środków zaskarżenia - nie przewidują przepisy normujące postępowanie sądowoadministracyjne, a sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa w postępowaniu administracyjnym). Dodatkowo, o możliwości wygospodarowania przez skarżącą środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania – niezależnie od ponoszonych wydatków - świadczy analiza wyciągu z jej rachunku bankowego, wskazująca na ponoszone przez nią i syna płatności, które także nie mogą być zakwalifikowane jako związane z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych, tj. z tytułu zakupów przez internet (9 grudzień 2013 r. – 97 zł., 23 styczeń 2014 r. – 50 zł., 10 i 19 luty 2014 r. – odpowiednio 29 i 32 zł.), ofiary na rzecz Fundacji [...] w Z. (12 luty 2014 r. - 50 zł.), ofiary na Mszę Św. (12 luty 2014 r. – 100 zł.). Zupełnie abstrahując od powyższego, przyznanie prawa pomocy wyłączone jest również w sytuacji posiadania oszczędności i to niezależnie od planowanego ich wykorzystania; rachunek bankowy skarżącej w dniu 19 lutego 2014 r. został uznany kwotą 21,6 tys. zł. tytułem "przelew gotówki karta kredytowa" i jego saldo na dzień 21 lutego 2014 r. wynosiło 23 616 zł. W przedstawionej sytuacji nie jest więc możliwe uwzględnienie złożonego przez M. K. wniosku, gdyż naruszałoby to ustawowe zasady przyznawania prawa pomocy. Finansowanie tego prawa ze środków publicznych (Skarbu Państwa) powoduje, że nie może ono służyć zabezpieczaniu lub poprawie stanu majątkowego osób wnioskujących, a taki wymiar w opisanej sytuacji miałoby jego przyznanie wnioskodawczyni. Ubocznie należy zwrócić uwagę skarżącej, że w sytuacji uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji, będzie jej przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 P.p.s.a.). Stosownie do powyższego, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3, art. 255 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.