II SA/Rz 80/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. D. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. We wniesionej do WSA w Rzeszowie skardze na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. Nr [...] B. D. zwrócił się o zwolnienie od należnej od niej opłaty, której z uwagi na sytuację rodzinną i majątkową nie jest w stanie uiścić bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. W złożonym następnie w wyniku wezwania urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Uzasadnił go brakiem środków i złą sytuacją finansową, którą miały odzwierciedlać załączone do niego m.in. kserokopie rozliczeń podatkowych jego i żony oraz syna G. za 2009 r. Ponieważ wniosek ten dotknięty był brakami formalnymi, wnioskodawca został wezwany do ich usunięcia z równoczesnym złożeniem dodatkowego oświadczenia i dodatkowych dokumentów źródłowych nt. sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. W odpowiedzi został przez niego złożony kolejny formularz wniosku PPF dot. przyznania prawa pomocy w zakresie odpowiadającym wcześniejszemu, który wraz z dołączonymi załącznikami mimo braku zwrotnego potwierdzenia odbioru wezwania pozwalającego stwierdzić złożenie wniosku we wskazanym w nim 7-dniowym terminie zakwalifikowano jako uzupełnienie poprzedniego. Mimo że także w nim nie została wypełniona lub przekreślona rubryka dot. wykazania posiadanych zasobów pieniężnych objęta wezwaniem do usunięcia braków formalnych pierwotnego wniosku, wymóg ten pośrednio uznano za spełniony zawartą w jego uzasadnieniu informacją o zaciągnięciu kredytu w wysokości 100 tys. zł., z czego na ubezpieczenie pojazdów, niezbędne opłaty, zakup leków i podatek od środków transportu wykorzystano 82 720 zł. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Dochodzone przez B. D. prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata dotyczy przyznania mu tego prawa w zakresie całkowitym, czego warunkiem jest wykazanie braku możliwości poniesienia przez niego jakichkolwiek kosztów postępowania - art. 245 § 2 w/z z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Jak wynika z powyższego, to właśnie osobę wnioskującą obciąża wykazanie spełnienia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy, a kryterium ekonomiczne bazujące na osiąganych dochodach i sytuacji materialno – bytowej jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność osoby wnioskującej do poniesienia związanych ze sprawą kosztów. Analiza sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącego nie potwierdza zasadności jego wniosku tak w całości, jak i w części (warunkiem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie, że nie jest się w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny). Wynika to z następujących okoliczności: 1. Wnioskodawca w żaden sposób nie wykazał, że wraz z członkami rodziny cierpi jakikolwiek niedostatek i że poniesienie kosztów postępowania będzie wiązało się dla nich z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu; pod pojęciem tego uszczerbku rozumiane jest zagrożenie dla zaspokojenia wyłącznie podstawowych potrzeb życiowych (żywność, lekarstwa, opłaty związane z utrzymaniem domu), a nie wszystkich normalnie ponoszonych wydatków. Załączone kserokopie rachunków i faktur potwierdzają terminowe regulowanie wszystkich zobowiązań dotyczących jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (podatków: rolnego, od nieruchomości i od środków transportu, ubezpieczeń komunikacyjnych pojazdów, opłat: telefonicznych, za wodę, energię elektryczną, gaz, wywóz śmieci, za akademik i przedszkole). 2. Całokształt sytuacji majątkowej wnioskodawcy i członków jego rodziny nie pozwala uznać ją za złą. Przemawiają za tym w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe (dom o pow. 220 m²), posiadanie gospodarstwa rolnego o pow. 2,5 ha (z dopłatami do produkcji rolnej w wysokości ok. 1100 zł. rocznie), samochodu osobowego Volkswagen Bora oraz 4 autobusów, wykorzystywanych do prowadzenia działalności w zakresie usług transportowych - przewozu osób przez żonę i syna (odrębnie). Skarżący pobiera świadczenie rentowe w wysokości 747 zł./m-c, wg załączników do wniosku za rok 2010 dochód z działalności gospodarczej syna G. wyniósł 16 108 zł. (ok. 1342 zł. miesięcznie). 3. Wykazywana strata z działalności gospodarczej żony wnioskodawcy (za rok 2010 w wysokości 19 040 zł.) sama w sobie nie jest równoznaczna z rzeczywistym brakiem środków finansowych i niepowodzeniem w jej prowadzeniu, a sam skarżący nie wykazał, czym ta strata została podyktowana. W ujęciu podatkowym strata jest wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodami, spowodowanym np. nakładami inwestycyjnymi czy bardzo prawdopodobnymi z uwagi na charakter działalności odpisami amortyzacyjnymi, spowodowanymi wykorzystywaniem do jej prowadzenia pojazdów mechanicznych. Z przedstawionych do wniosku kserokopii faktur za telefon stacjonarny i komórkowy wynika też, że nabywcą usług telefonicznych jest Firma prowadzona przez żonę wnioskodawcy (to samo dotyczy zakupu części opału w postaci węgla); pozwala to na stwierdzenie, że wydatki te są wliczane w koszty działalności gospodarczej. Niezależnie od tego, poniesioną w wyniku działalności stratę podatnik ma prawo rozliczyć w kolejnych latach, co do zasady wyłącza przerzucanie odpowiedzialności związanej z jej prowadzeniem na Skarb Państwa poprzez domaganie się dodatkowego wsparcia w ramach prawa pomocy. Zauważyć należy, że ze strony internetowej www.ftdyrda.webpark.pl w żaden sposób nie wynika, by "Firma Transportowa M. D." ograniczała swoją działalność spowodowaną problemami finansowymi, zagrażającymi jej dalszemu funkcjonowaniu. Przeciwnie, reklamuje się jako podmiot istniejący od 20 lat, z zapleczem osobowym (zawodowi kierowcy) i sprzętowym, oferując różnorakie przewozy krajowe i zagraniczne. 4. Zdolności do poniesienia kosztów postępowania nie wykluczają zaciągnięte przez stronę wnioskującą lub jej domowników zobowiązania finansowe. Opisany przez wnioskodawcę kredyt w kwocie 100 tys. zł. znajduje odzwierciedlenie w zaświadczeniu z dnia 1 marca 2011 r. z którego wynika jednak, że jest to kredyt obrotowy w rachunku bieżącym związany z prowadzoną przez jego żonę działalnością gospodarczą. Zadłużenie z jego tytułu wynosi obecnie 82 730 zł., co oznacza istniejącą jeszcze rezerwę będących do dyspozycji środków. Z opisanego przez skarżącego sposobu wykorzystania w/w sumy (ubezpieczenie i inne wydatki związane z pojazdami, bieżące opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, śmieci, zakup leków) nie wynika jego ścisłe powiązanie z działalnością gospodarczą żony. Zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 czerwca 2005 r. sygn. II GZ 56/05, zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą o jej możliwościach płatniczych, przez co wyłączają możliwość przyznania jej prawa pomocy. W tej sytuacji nic nie stoi na przeszkodzie, aby wobec posiadania pełnomocnika z wyboru z pozostałych pozostających do dyspozycji środków sfinansować związane ze skargą koszty sądowe, które w stosunku do ponoszonych wydatków można określić jako symboliczne. Do najbardziej prawdopodobnych oprócz wpisu od skargi w wysokości 200 zł. należy opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł. od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi oraz w takiej samej wysokości wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia od kończącego postępowanie orzeczenia sądu I instancji. 5. Uznaniu, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania przeczy jego występowanie w postępowaniu sądowym przez adwokata z wyboru, co świadczy o tym, że na jego ustanowienie albo już wygospodarował pewne środki finansowe albo liczy się z taką koniecznością na przyszłość (tak czy inaczej, na ustanowienie pełnomocnika musiała mu pozwolić pozytywna ocena zdolności płatniczych). Niezależnie od tego, bez względu na sytuację materialną, sam fakt ustanowienia fachowego pełnomocnika z wyboru automatycznie wyklucza jego ustanowienie w ramach prawa pomocy (art. 246 § 3 P.p.s.a.). 6. Brak odniesienia się przez skarżącego do wszystkich kwestii wskazanych w wezwaniu do złożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów; dot. to w szczególności: - wskazania średniej wysokości miesięcznych wydatków na zakup żywności, aktualnego statusu zawodowego syna J. oraz córki A., która ponadto w pierwotnym wniosku PPF jest wymieniana jako osoba pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym, zaś we wniosku "uzupełniającym" już nie, wskazania sposobu wykorzystania nieruchomości rolnej, uzyskiwanych z niej dochodów i osób zajmujących się bieżącym prowadzeniem gospodarstwa, - nieprzedłożenia wyciągów z posiadanych przez skarżącego i osoby wspólnie z nim gospodarujące rachunków bankowych za okres od 1 grudnia 2010 r. do dnia wykonania wezwania oraz odpisów (kserokopii) deklaracji na podatek od towarów i usług składanych przez domowników w związku z prowadzoną przez nich działalnością gospodarczą za 3 ostatnie miesiące. Mimo że kwestie te wobec pozostałych okoliczności opisanych w pkt 1-5 nie mają już istotnego znaczenia w sprawie, to uchylanie się od złożenia oświadczenia i wskazanych dokumentów nie może być interpretowane na korzyść osoby wnioskującej i uzasadniać przyznania prawa pomocy finansowanego ze środków publicznych. W związku z powyższym brak jest podstaw do wyłączenia z zastosowania wobec B. D. wynikającego z art. 199 P.p.s.a. obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przepis ten co do zasady dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r. sygn. akt OZ 862/04), które to kryterium on spełnia. Prawo pomocy ma zastosowanie do osób znajdujących się w bardzo złej sytuacji materialnej, stanowiąc formę dofinansowania osób ubogich z budżetu Państwa. Może to nastąpić jedynie w przypadku, w którym zdobycie przez stronę środków na pokrycie kosztów udziału w postępowaniu sądowym jest niemożliwe. Żadnych tego typu okoliczności jednak w odniesieniu do wnioskodawcy nie stwierdzono. Skutkuje to pełnym przekonaniem o adekwatności możliwości płatniczych B. D. do związanych ze skargą kosztów postępowania. Skoro zatem nie spełnia on przesłanek do przyznania mu prawa pomocy tak w zakresie całkowitym jak i częściowym, na podstawie art. 246 § 1 w/z z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.