II SA/Rz 80/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku F. G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi jego i J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2012 r. Nr [...] w przedmiocie uregulowania spływu wód postanawia odmówić przyznania wnioskodawcy prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. F. G. w terminie do uiszczenia wpisu (300 zł.) od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2012 r. Nr [...], wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym osoby fizyczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzu PPF wniósł o przyznanie mu zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wskazał, że nie stać go na opłacenie powyższej kwoty, gdyż zarówno on jak i pozostali domownicy (żona, dwóch synów, synowa i 2-letni wnuk) utrzymują się wyłącznie z prowadzonego gospodarstwa rolnego (produkcja roślinna, hodowla trzody i bydła). Skarżący wskazał także na ciążący względem niego i żony oraz jednego syna i synowej obowiązek opłacania składek KRUS – średnio po 146 zł. miesięcznie (drugi z synów ma status bezrobotnego), powołał się także na ponoszone wydatki związane z leczeniem żony, zakupem opału, opłatami za energię elektryczną (300 zł. co 2 m-ce) i gaz oraz podatkiem rolnym (za 2012 r. ok. 700 zł.). Ponieważ powyższe dane okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych skarżącego, został on wezwany do złożenia w tym zakresie dodatkowego oświadczenia oraz nadesłania wyciągów z rachunków bankowych swoich i osób wspólnie gospodarujących. Doręczone mu 20 lutego 2013 r. wezwanie z zakreślonym 7-dniowym terminem do jego wykonania i wskazanym rygorem rozpoznania wniosku wyłącznie w oparciu o informacje zawarte w aktach sprawy (formularzu PPF) pozostało jednak bez odpowiedzi. W ostatnim dniu tego terminu, tj. 27 lutego 2013 r. został przez skarżącego opłacony wpis od skargi w kwocie 300 zł. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (obejmują one opłaty sądowe: wpis i opłatę kancelaryjną oraz zwrot wydatków) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), określanej dalej jako P.p.s.a. Jak wynika z powyższego, wykazanie tego warunku obciąża osobę wnioskującą, a kryterium ekonomiczne bazujące na dochodach i sytuacji materialnej jej oraz osób wspólnie gospodarujących jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność osób fizycznych do poniesienia związanych ze sprawą kosztów. Mimo powoływania się przez skarżącego na brak możliwości opłacenia wpisu od skargi, spełnienie opisanej powyżej przesłanki do przyznania prawa pomocy nie zostało przez niego w dostatecznym stopniu uprawdopodobnione tak w uzasadnieniu wniosku, jak i w zawartym w nim oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, co wynikało przede wszystkim z braku możliwości odniesienia kosztów utrzymania 6-osobowej rodziny skarżącego (w tym wydatków wymienionych przez niego kwotowo) do uzyskiwanych przez nich dochodów. W tym zakresie podkreślenia wymaga, że w kontekście zasad przyznawania prawa pomocy najistotniejsze znaczenie ma ich wysokość, nie zaś źródło z którego są pozyskiwane. Celem ustalenia tych dochodów oraz pozostałych okoliczności mających ewentualnie potwierdzić zasadność zwolnienia F. G. z ciążącego na nim z mocy ustawy obowiązku ponoszenia kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.), wezwano go do: 1. wyjaśnienia, z jakim uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny wiązałaby się dla niego konieczność opłacenia związanych ze sprawą kosztów sądowych (jakie ich niezbędne potrzeby życiowe nie mogłyby być w związku z tym zaspokojone), 2. wskazania średniej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych przez siebie i domowników na zakup żywności, utrzymanie domu (opłaty za gaz, wodę i kanalizację, telefony itp.), utrzymanie pojazdów mechanicznych oraz inne cele istotnie wpływające na obciążenie domowego budżetu (ogrzewanie domu, leczenie), 3. wskazania źródeł pozyskiwania środków finansowych na pokrycie bieżących wydatków związanych z utrzymaniem siebie i członków rodziny, opłacenie składek KRUS dla 4 osób, zobowiązań podatkowych itp., 4. wskazania rozmiarów prowadzonej hodowli zwierzęcej i faktycznie uzyskiwanych dochodów z produkcji rolniczej (w tym dopłat do tej produkcji), 5. przedłożenia wyciągów z posiadanych przez siebie i domowników rachunków bankowych za okres od 1 grudnia 2012 r. do dnia wykonania wezwania. Wykonanie przez F. G. wezwania w powyższym zakresie pozwoliłoby w sposób nie budzący wątpliwości ocenić jego wniosek i w przypadku uznania jego zasadności, uwzględnić go. Brak jakiejkolwiek odpowiedzi z jego strony skutkuje w tej sytuacji uzasadnionym przypuszczeniem, że nie ma on zamiaru ujawnienia swojej prawdziwej sytuacji materialnej i finansowej oraz że kształtuje się ona w sposób nieco odmienny, niż wynikałoby to z już udzielonych informacji. Okoliczność ta zestawiona z faktem opłacenia wpisu od skargi poddaje również w wątpliwość wiarygodność już zawartych we wniosku informacji sugerując, że mogły one zostać celowo wskazane w sposób ogólnikowy i wybiórczy celem uzyskania orzeczenia zwalniającego od kosztów sądowych. Przeczy też związanej z opłaceniem tego wpisu możliwości wystąpienia uszczerbku dla koniecznego utrzymania jego i rodziny. Finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a jeżeli takie wystąpią, nie mogą być one interpretowanie na korzyść osoby wnioskującej i podlegają wyjaśnieniu w trybie art. 255 wskazanej ustawy. Osoba wnioskująca oczywiście ma prawo do odmowy udzielenia wnioskowanych informacji, niemniej jednak w takiej sytuacji musi się liczyć z niekorzystnym dla siebie załatwieniem wniosku. Potwierdza to m.in. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012 r. I OZ 182/12, stosownie do którego brak wykonania wezwania wystosowanego na podstawie przepisu art. 255 P.p.s.a. skutkuje odmową przyznania prawa pomocy wobec niewykazania, iż w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Skarżący składając wniosek o przyznanie prawa pomocy musiał się liczyć z określonym stopniem ingerencji w sferę swojej prywatności, a decydując się na niewykonanie skierowanego do niego wezwania powinien też przewidywać niekorzystne dla siebie załatwienie wniosku. Odmienne uznanie, skutkujące przyznaniem mu chociażby częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, wiązałoby się w takiej sytuacji z naruszeniem ustawowych zasad przyznawania prawa pomocy i priorytetowym traktowaniem względem niego innych stron, którym odmówiono lub przyznano by prawo pomocy po uprzednim wykonaniu przez nie skierowanego do nich wezwania. Niewywiązanie się więc przez F. G. z ciążącego na nim obowiązku wykazania przesłanki do przyznania prawa pomocy wyłącza możliwość pozytywnego rozpoznania złożonego przez niego wniosku. Ubocznie należy zwrócić uwagę skarżącego, że zgodnie z regulacją art. 200 P.p.s.a., w razie uwzględnienia wniesionej przez nią skargi przez Sąd I instancji, będzie mu przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 powołanej ustawy orzeczono jak w sentencji postanowienia.