II SA/Rz 801/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Bryk Sędziowie NSA Małgorzata Wolska /spr./ WSA Krystyna Józefczyk Protokolant: sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. Ch. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2005 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego -skargę oddala- II SA/Rz 801/05 U Z A S A D N I E N I E Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. /[...]/, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 11, 12 i 37 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej /Dz. U. Nr 64, poz. 593, ze zm./ po rozpatrzeniu odwołania M. Ch. od decyzji Wójta Gminy G. z dnia [...] czerwca 2005 r. /[...]/ w sprawie odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Z uzasadnienia decyzji ostatecznej w szczególności wynika, że M. Ch. wnioskujący przyznanie zasiłku stałego jest osobą niepełnosprawną z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności /przyznanym do 31.07.2006 r./ orzeczonym w dniu 5 grudnia 2003 r. przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. M. Ch. jest uczniem II klasy Zespołu Szkół Technicznych i Ogólnokształcących w S., prowadzi wspólne gospodarstwo z rodzicami i siostrą. Rodzice jego są bezrobotni, nie posiadają żadnych dochodów z pracy. Rodzina zamieszkuje w domu murowanym składającym się z 3 pokoi i kuchni oraz poddasza, które nie zostało udostępnione do obejrzenia pracownikowi socjalnemu. Dom jest skanalizowany, posiada gaz, telefon i jest wyposażony w podstawowe sprzęty gospodarstwa domowego. Rodzina używa samochód "Polonez 92", lecz nie podała informacji kto jest jego właścicielem, a także do kogo należą samochody znajdujące się na posesji Państwa Ch. – najczęściej 3 lub 4 w tym jeden ciężarowy. Źródłem utrzymania rodziny M. Ch. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, wg informacji udzielonej przez jego matkę były: – zasiłek rodzinny w wysokości 86 zł, – zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 144 zł, – dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji w wysokości 70 zł, – dodatek z tytułu dojazdu do szkoły w wysokości 40 zł, – dodatek szkoleniowy matki z PUP w wysokości 20,20 zł, – dochód z nieruchomości rolniczej o pow. 0,43 ha przeliczeniowego w wysokości 83,42 zł. Łączny dochód rodziny w m-cu kwietniu wyniósł 443,62 zł, rodzina spełnia więc ustawowo określone kryterium dochodowe. M. Ch. w oświadczeniu o stanie majątkowym podał, że użytkuje samochód "Polonez 92", który mu użyczono, czyli podał nieprawdę, bo jest jego właścicielem. Zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie, pozostającej w rodzinie, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie /110,91 zł/ są niższe od ustawowo określonego kryterium dochodowego na osobę w rodzinie określonego w art. 8 ust. 1 pkt 2 w/w ustawy", tj. 316 zł. Rozpatrując wniosek o pomoc materialną organ pomocy społecznej obowiązany jest ustalić dokładnie sytuację materialną i bytową rodziny lub osoby ubiegającej się o świadczenie, aby stwierdzić czy istnieje rzeczywista potrzeba wsparcia materialnego i czy ta osoba kwalifikuje się do jej otrzymania. W tym celu przeprowadza wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania i zbiera potrzebne informacje. Pracownik socjalny może również żądać informacji z sądów, od organów administracji państwowej i innych organów i jednostek organizacyjnych /art. 105 ustawy/. Rodzina M. Ch. uniemożliwia dokonanie takiej oceny, odmawiając niezbędnych informacji – niepodanie właściciela Poloneza i innych samochodów znajdujących się na posesji, brak zgody na obejrzenie poddasza świadczy o braku współdziałania z organami pomocy społecznej i skutkuje odmową przyznania zasiłku. Udokumentowane przez rodzinę dochody są bardzo niskie, jednak rodzina ma na bieżąco uregulowane rachunki związane z utrzymaniem mieszkania, telefonu i samochodu. Samo spełnienie warunku niepełnosprawności nie stanowi podstawy do przyznania zasiłku stałego. Przywołując treść przepisów art. 11 ust. 2 oraz art. 12 powyższej ustawy podkreślono, że przyczyną odmowy przyznania zasiłku stałego jest brak współpracy rodziny z pracownikiem socjalnym i dysproporcje między udokumentowanymi dochodami rodziny, a jej rzeczywistą sytuacją materialną. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyższą decyzję M. Ch. domagał się jej uchylenia i przyznania zasiłku stałego od "ukończenia pełnoletności, tj. od 14 maja 2005 r.". Skarżący kwestionuje zasadność odmowy przyznania mu zasiłku stałego, w szczególności będące jej podstawą ustalenia o braku jego współpracy z pracownikiem socjalnym. Wskazuje, że zgodnie z art. 36 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej do postępowania w sprawie świadczeń z pomocy społecznej mają zastosowanie przepisy k.p.a., w tym art. 79 i 88. Zwraca również uwagę, że przyznawanie pomocy od 2001 r. nigdy nie było uzależnione od oględzin jakichkolwiek pomieszczeń, a niepodanie danych właściciela użytkowanego Poloneza nie skutkował odmową pomocy. Dopiero od października 2004 r. nagminnie odmawia się przyznania im jakiejkolwiek pomocy, zarzucając brak współpracy z pracownikiem socjalnym i posiadanie znacznych zasobów finansowych. We wcześniejszych wywiadach środowiskowych podane były te same fakty "a nie było odmowy pomocy z opieki społecznej". W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosiło o jej oddalenie z podobną argumentacja, jaka została zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. W myśl przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. nr 153, poz. 1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza z kolei art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. nr 153, poz. 1270/. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu Sąd orzeka w graniach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W związku z powyższym usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądów dostarczy podstaw do uznania, że przy jej wydawaniu doszło do naruszenia prawa materialnego lub procesowego, o jakim mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c, w pkt. 2, jak również w przypadku przewidzianym w pkt. 3 tegoż przepisu powyższej ustawy. W niniejszej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia takiego naruszenia prawa i w konsekwencji, zgodnie z art. 151 tej ustawy, skarga podlegała oddaleniu. Otóż w myśl art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej /Dz. U. Nr 64, poz. 593, ze zm./ zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że skarżący spełnia przesłanki do przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie przewidzianej powyższym przepisem, tj. zasiłku stałego. Jest on osobą pełnoletnią, niepełnosprawną – o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności zgodnie z przedłożonym orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] grudnia 2003 r. Nr [...], z okresem ważności do dnia 31 lipca 2006 r. Stosownie zaś do art. 6 pkt 1 powyższej ustawy całkowita niezdolność do pracy oznacza m. in. legitymowanie się znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Dochód na osobę w rodzinie skarżącego wynosi 110,91 zł i jest niższy od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie wynoszącego 316 zł /art. 8 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy/. Natomiast za podstawę odmowy przyznania skarżącemu zasiłku stałego, jak wynika z zaskarżonej decyzji, powołano przepisy art. 11 ust. 2 i art. 12 ustawy o pomocy społecznej, stwierdzając zarazem, że przyczyną odmowy przyznania zasiłku stałego jest brak współpracy rodziny z pracownikiem socjalnym i dysproporcje między udokumentowanymi dochodami rodziny, a jej rzeczywistą sytuacją materialną. Z art. 11 ust. 2 cyt. ustawy wynika, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia pracy przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego przez osobę uzależnioną, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Użycie w tym przepisie sformułowania "mogą stanowić" oznacza, że organy pomocy społecznej mogą, ale nie muszą negatywnie ocenić brak współdziałania petenta. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy należy uznać, że argumenty podniesione przez organy orzekające w sprawie dotyczące nieudostępnienia pracownikowi socjalnemu wszystkich pomieszczeń miejsca zamieszkania /brak zgody na obejrzenie poddasza budynku mieszkalnego/, jak również odmowa udzielenia wyjaśnień odnośnie znajdujących się na posesji rodziców skarżącego 3 lub 4 samochodów /w tym jeden ciężarowy/ - czyją stanowią własność, czy też podanie nieprawdy co do użytkowanego przez rodzinę samochodu "Polonez" mogły stanowić podstawę odmowy przyznania zasiłku stałego, a w związku z tym zaskarżonej decyzji nie można zarzucić dowolności. Z kolei zgodnie z art. 12 cyt. ustawy w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia. Nie budzi jakichkolwiek wątpliwości Sądu, że powyższy przepis mógł stanowić w warunkach rozpoznawanej sprawy, podstawę odmowy przyznania skarżącemu zasiłku stałego. Stwierdzona bowiem przez pracownika socjalnego dysproporcja między udokumentowaną wysokością dochodu czteroosobowej rodziny /skarżący, jego rodzice i siostra/, tj. łączną kwotą 443,62 zł w miesiącu kwietniu 2005 r. /poprzedzającym datę złożenia wniosku o przyznanie zasiłku stałego/ a jej sytuacją majątkową /rodzina ponosi miesięcznie stałe wydatki w kwocie 317,60 zł, która to kwota obejmuje opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę i telefon/ znajduje oparcie w materiale zebranym w sprawie. Wszystko to prowadzi do wniosku, że nie ma żadnych podstaw do uznania, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszyły prawo, tym samym niezasadny jest wniosek skargi dotyczący uchylenia zaskarżonej decyzji. Podnoszone przez skarżącego zarzuty, iż we wcześniejszym okresie /pomoc udzielana jest od 2001 r./ organy pomocy społecznej nie żądały udostępnienia pomieszczeń poddasza, w żaden sposób nie uzasadnia zakwestionowania legalności zaskarżonej decyzji, ani tym bardziej usunięcia jej z obrotu prawnego. Natomiast żądanie skarżącego o przyznanie mu zasiłku stałego nie mogło zostać uwzględnione, gdyż takie rozstrzygnięcie /in merito/ nie mieści się w kompetencjach tego Sądu, co na wstępie zostało wyjaśnione. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.