II SA/Rz 805/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk /spr./ NSA Stanisław Śliwa Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi K. F. na postanowienie Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszonych zarzutów za nieuzasadnione -skargę oddala- Tytułem wykonawczym stosowanym w egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym z dnia [...] kwietnia 2012 r. Nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w związku z art. 5 ust. 1 pkt 2 i ust. 2, art. 17 ust. 1 i 10 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. Nr 234, poz. 1570 ze zm.) oraz § 3 pkt 2 i 12 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. Nr 182, poz. 1086), na podstawie art. 2 § 1 pkt 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.) nałożył na K. F. obowiązek zaszczepienia dziecka M. M. w zakresie gruźlicy oraz WZW B. Pismem z dnia 20 kwietnia 2012 r. K. F. i K. M. zgłosili zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, wskazujące na: 1. Niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym (ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz rozporządzenie MZ z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych nie określają, jaką konkretnie szczepionkę należy zastosować przy danej chorobie), 2. Brak wymagalności obowiązku (z rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r. nie wynika jednoznacznie moment wymagalności, wskazuje ono jedynie przedział wiekowy w jakim szczepienie powinno być wykonane - nie ma zatem przesłanek do stwierdzenia wymagalności obowiązku w dniu wydania tytułu wykonawczego. Ponadto wykonanie szczepienia uniemożliwia brak lekarskiego badania kwalifikacyjnego, wymaganego zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi), 3. Niespełnienie wymogów określonych w art. 27 pkt 3 /ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji/, gdyż tytuł wykonawczy nie zawiera dokładnego określenia podlegającego egzekucji obowiązku, a powołane przez organ przepisy nie zawierają żadnego szczepienia ani choroby o nazwie WZW B, 4. Niedopuszczalność egzekucji (art. 5 i art. 17 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi nie dają podstawy prawnej do zastosowania przymusu administracyjnego w przypadku niewykonania obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym w stosunku do osoby zdrowej. Jest to dopuszczalne tylko względem osoby, u której rozpoznano lub podejrzewa się chorobę zakaźną, czego u dziecka nie stwierdzono), 5. Błąd co do osoby zobowiązanej (w postępowaniu administracyjnym dotyczącym dziecka stronami są oboje rodzice, a prowadzenie postępowania egzekucyjnego tylko w stosunku do matki narusza prawa drugiego rodzica do udziału w postępowaniu, zwłaszcza że nie ma on ograniczonej władzy rodzicielskiej), 6. Zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (K. F. z dochodami 1398 zł. netto jest jedynym żywicielem 3-osobowej rodziny - od czerwca 2012 r. będzie na urlopie bezpłatnym, K. M. jest bezrobotny. Obydwoje nie posiadają żadnego majątku trwałego i ruchomego). Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2012 r. Nr [...] PPIS, na podstawie art. 34 § 4 i 5 w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 124 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, uznał zarzuty za nieuzasadnione. W jego uzasadnieniu wskazał, że Główny Inspektor Sanitarny na podstawie art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi ogłasza corocznie Program Szczepień Ochronnych, precyzujący sposób wykonywania obowiązkowych szczepień ochronnych. Zgodnie z jego komunikatem z dnia 26 października 2011 r. w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na rok 2012 (Dz. Urz. MZ, Nr 8, poz. 71), szczepienia WZW typu B (pierwsza dawka) oraz przeciw gruźlicy wykonuje się w ciągu 24 godzin po urodzeniu; powinno być ono wykonane jednocześnie lub w innym możliwym terminie przed wypisaniem dziecka z oddziału noworodkowego. Obowiązujące przepisy nie wskazują przy tym, jakim preparatem należy szczepić w ramach szczepień ochronnych, stąd rodzice mają wybór spośród dopuszczonych w Polsce, przy czym szczepienia obowiązkowe mogą być wykonywane preparatami rozprowadzanymi darmowo przez służbę zdrowia. WZW B jest powszechnie znanym i stosowanym skrótem od nazwy wirusowego zapalenia wątroby typu B. Tytuł wykonawczy został skierowany przeciw matce dziecka, gdyż to ona odmówiła jego zaszczepienia w szpitalu, gdzie się urodziło. Jeśli zajdzie taka konieczność, postępowanie egzekucyjne w sprawie może być prowadzone także względem ojca dziecka, gdyż nie ma możliwości łączenia w jednym tytule wykonawczym egzekucji wobec różnych osób. Rozpatrzenie zaś wysokości grzywny leży poza granicami rozpoznania (zarzut ten będzie brany pod uwagę przy rozpatrywaniu zażalenia na postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia). Zażalenie na postanowienie PPIS z dnia [...] czerwca 2012 r. wniosła K. F. i K. M., ponawiając zarzuty co do braku wymagalności obowiązku i jego niewykonalności z uwagi na niepieniężny charakter (pkt 1), niedopuszczalności egzekucji (pkt 2) oraz niespełnienia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (pkt 3). Na tej podstawie wnieśli o uchylenie tego postanowienia i umorzenie postępowania egzekucyjnego. Rozpatrujący zażalenie Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny postanowieniem z dnia [...] lipca 2012 r. Nr [...] - powołując się na art. 2 § 1 pkt 10, art. 18, art. 34 § 4 i 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 124, art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 Kpa - utrzymał w mocy postanowienie PPIS z dnia [...] kwietnia 2012 r., stwierdzając bezzasadność tego zażalenia. W jego uzasadnieniu za organem I instancji wskazał, że zgodnie z komunikatem GIS z dnia 26 października 2011 r. w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na rok 2012, szczepienie noworodków przeciw gruźlicy oraz wirusowemu zapaleniu wątroby typy B powinno być wykonane jednocześnie lub w innym możliwym terminie przed wypisaniem dziecka z oddziału noworodkowego. Obowiązek szczepienia przeciw gruźlicy wynika z sytuacji epidemiologicznej jej występowania w Polsce, dużego rozpowszechnienia czynnika zakaźnego w środowisku i narażenia noworodków na zachorowanie. Obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym wynika z ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, która zawiera też delegację ustawową dla określenia wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, określenia osób lub ich grupy obowiązanych do poddania się szczepieniom oraz wieku i innych okoliczności stanowiących podstawę do nałożenia na nie obowiązku szczepień ochronnych. Obowiązkowe szczepienia ochronne ustala wydane na mocy delegacji ustawowej rozporządzenie MZ z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Wydanie Komunikatu przez GIS ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek na dany rok ma swoje upoważnienie ustawowe. Organ odwoławczy za bezzasadny uznał zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, gdyż podlegają jej obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej, a takimi są organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, egzekucję ta stosuje się do obowiązków określonych w jej art. 2, gdy wynikają one między innymi z przepisów prawa (NSA wyrokiem z dnia 6 kwietnia 2011 r. II OSK 32/11 uznał, że wydanie edycji administracyjnej przez organy PIS nakazującej poddanie się szczepieniu nie jest dopuszczalne, ponieważ obowiązek ten wynika bezpośrednio z przepisów prawa). W ocenie PWIS również zarzuty dotyczące błędów formalnych w tytule wykonawczym są nieuzasadnione, gdyż termin WZW B jest powszechnie stosowany w nomenklaturze medycznej. Zdaniem tego organu wątpliwości K. F. dotyczące poddania syna M. M. obowiązkowym szczepieniom ochronnym związane są z bezpieczeństwem stosowanych szczepionek i możliwymi reakcjami niepożądanymi. Zgodnie jednak ze wskazaniami aktualnej wiedzy medycznej wykonywanie szczepień ochronnych nie przeszkadza organizmowi w naturalnym nabywaniu odporności i nie obciążają jego układu odpornościowego. Skargę na postanowienie PWIS z dnia [...] lipca 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wniosła K. F. i K. M., zaskarżając go w całości i wnioskując o: 1) uchylenie zaskarżonego postanowienia PPIS i utrzymującego go w mocy postanowienia PWIS w całości, jako naruszających prawo, 2) zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, 3) umorzenie postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu skargi skarżący podtrzymali swoje stanowisko w sprawie wskazując na zasadność podnoszonych przez siebie zarzutów, które w ich ocenie powinny skutkować umorzeniem postępowania przez organy. Ponownie podnieśli zgłaszane na etapie postępowania administracyjnego zarzuty dotyczące: 1. Niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym - związanego z brakiem precyzyjnego określenia w przepisach preparatu jakiego należy użyć do szczepienia (w tym nazwy szczepionki i jej producenta) oraz brakiem możliwości poddania szczepieniu dziecka nieposiadającego aktualnego badania kwalifikacyjnego i nieposiadającego go w dniu wydania postanowienia, 2. Braku wymagalności obowiązku - wynikającego z bezzasadności twierdzenia, że był on wymagalny w dniu wydania postanowienia (w przypadku szczepień wymienionych przez organ, rozporządzenie MZ z dnia 18 sierpnia 2011 r. określa, że obowiązek z tym związany dotyczy osób w wieku od dnia urodzenia do ukończenia odpowiednio 15 i 19 roku życia. Jego wykonanie może się zatem odbyć w każdym dniu podanego zakresu i będzie ono zgodne z obowiązującymi przepisami, zaś komunikat GIS w sprawie Programu Szczepień Ochronnych nie jest źródłem obowiązującego w Polsce prawa), 3. Niedopuszczalności egzekucji, wynikającą z braku w ustawie o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi podstaw prawnych pozwalających na stosowanie w zakresie szczepień przymusu administracyjnego w stosunku do osoby zdrowej. Sam fakt istnienia obowiązku szczepień nie uprawnia więc do stosowania przymusu. W odpowiedzi na skargę PWIS wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej, przedstawiając argumentację jak w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i podkreślając, że strona nie podaje żadnych sensownych argumentów przemawiających przeciwko nałożeniu obowiązku zaszczepienia, a dziecko nie ma stwierdzonych trwałych przeciwwskazań zdrowotnych ku temu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – określanej dalej jako P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, iż Sąd z urzędu bierze pod uwagę wszystkie naruszenia prawa, a nie tylko te wymienione w skardze. W rozpatrywanej sprawie Sąd wskazanych naruszeń oraz innych uchybień obowiązującym przepisom przez zaskarżone postanowienie nie stwierdził. Jego merytoryczna ocena musi wychodzić od określenia istoty zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Zgodnie z treścią art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, podstawą zgłoszenia zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym może być: _@POCZ@_@KON@_1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku; _@POCZ@_ _@KON@_2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej; _@POCZ@__@KON@_3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4; _@POCZ@__@KON@_4) błąd co do osoby zobowiązanego; _@POCZ@__@KON@_5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym; _@POCZ@__@KON@_6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego; _@POCZ@__@KON@_7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1; _@POCZ@__@KON@_8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego; _@POCZ@__@KON@_9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny; _@POCZ@__@KON@_10) niespełnienie wymogów określonych w art. 27. W rozpoznawanej sprawie żadna z powyższych okoliczności mogących stanowić podstawę do skutecznego zgłoszenia zarzutu nie występuje, a skarżącą prawidłowo zobowiązano do wykonania czynności określonej w wystawionym przeciwko niej tytule egzekucyjnym. Jak prawidłowo wskazały orzekające w sprawie organy administracji, obowiązek poddania się określonym szczepieniom ochronnym ma oparcie w ustawie o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń (...), której art. 5 ust. 1 pkt 1b zobowiązuje osoby _@przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do poddawania się szczepieniom ochronnym. Zgodnie z ust. 2 tego artykułu, w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny. Art. 17 ust. _@POCZ@__@KON@_10 tej ustawy uprawnia Ministra właściwego do spraw zdrowia do określenia w drodze rozporządzenia m.in. wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych pkt 1) oraz _@POCZ@__@osób obowiązanych do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym oraz wieku i innych okoliczności stanowiących przesłankę do nałożenia na nie obowiązku szczepień ochronnych (pkt 2). Do ogłoszenia w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia Programu Szczepień Ochronnych na dany rok uprawniony jest zaś _@POCZ@__@KOGłówny Inspektor Sanitarny; jest to czynione w formie w formie komunikatu zawierającego szczegółowe wskazania dotyczące stosowania poszczególnych szczepionek, wynikające m.in. z aktualnej sytuacji epidemiologicznej i przepisów wskazanego rozporządzenia, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu (ust. 11 tego artykułu). Zgodnie z powyższymi przepisami, Minister Zdrowia w dniu 18 sierpnia 2011 r. wydał rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. Nr 182, poz. 1086); w myśl jego § 2 pkt 2 i 12 oraz § 3 pkt 2 i 12, obowiązkiem szczepień ochronnych są objęte choroby zakaźne obejmujące gruźlicę i wirusowe zapalenie wątroby typu B. W ich przypadku obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym obejmuje dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 15 roku życia (gruźlica) lub do ukończenia 19 roku życia (wirusowe zapalenie wątroby typu B). Główny Inspektor Sanitarny w dniu 26 października 2011 r. wydał zaś Komunikat w sprawie programu szczepień ochronnych na rok 2012; zgodnie z nim szczepienie noworodków przeciwko WZW typu B (Komunikat zawiera objaśnienie tego skrótu i nim się posługuje) oraz gruźlicy następuje w ciągu 24 godzin po urodzeniu z zastrzeżeniem, że powinno być wykonane jednocześnie lub w innym możliwym terminie przed wypisaniem dziecka z oddziału noworodkowego (datę wydania Komunikatu i zakres czasowy jego obowiązywania w rozpoznawanej sprawie należy wiązać z wszczęciem i prowadzeniem postępowania mającego na celu wyegzekwowanie obowiązku szczepienia dziecka, nie zaś z datą jego urodzenia, tj. 6 grudnia 2011 r.). Kontekście powyższych regulacji za nieuzasadnione należy uznać zarzuty skargi, że obowiązek poddania tym szczepieniom przez K. F. jej dziecka M. M. nie miał oparcia w obowiązujących przepisach prawa, nie był wymagalny (przy braku przeciwwskazań do ich wykonania) oraz nie był objęty przymusem administracyjnym skutkującym niedopuszczalnością egzekucji. Odnosząc się do zarzutu związanego z brakiem precyzyjnego określenia w przepisach preparatu jakiego należy użyć do szczepienia (nazwy szczepionki i jej producenta) należy wskazać, że szczepienia te jako należące do grupy obowiązkowych finansowane są ze środków pozostających w dyspozycji Ministra Zdrowia i dokonywane są z zastosowaniem preparatów dopuszczonych na podstawie obowiązujących przepisów do obrotu na rynku farmaceutycznym. Na uwzględnienie nie zasługuje także zarzut skargi dot. braku możliwości poddania dziecka szczepieniu z uwagi na nieposiadanie przez niego aktualnego badania kwalifikacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń (...), lekarskie badanie kwalifikacyjne w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego poprzedza wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego. Fakt przeprowadzenia badania stwierdza lekarz wydając w tym przedmiocie zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny jego przeprowadzenia (ust. 4), przy czym szczepienia _@POCZ@__@Knie można przeprowadzić, jeżeli między badaniem a szczepieniem upłynęło 24 godziny od daty i godziny wskazanej w zaświadczeniu. Dokumentacja medyczna nie jest objęta aktami administracyjnymi sprawy i prowadzonym postępowaniem, którego wszczęcie nastąpiło w związku z samym niewykonaniem obowiązku szczepienia. Skarżąca nie wykazała żadnych okoliczności świadczących o tym, że badanie kwalifikacyjne w stosunku do jej syna nie zostało przeprowadzone, lub też że dało ono podstawę do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego (z uwagi na przeciwwskazania zdrowotne), skutkując skierowaniem osoby objętej obowiązkiem szczepienia do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). W skierowanym przez siebie do Powiatowej Stacji Sanitarno – Epidemiologicznej piśmie z dnia 22 grudnia 2011 r. żadnej z powyższych okoliczności nie sygnalizowała, wyrażając jedynie obawy związane z ewentualnymi komplikacjami poszczepiennymi. W tej sytuacji, skoro tytuł wykonawczy został prawidłowo wystawiony na K. F., na której na podstawie obowiązujących przepisów ciąży wymóg zaszczepienia swojego dziecka, a która jak wykazało przeprowadzone przez organy administracji postępowanie, z tego obowiązku nie wywiązała się, brak jest uzasadnionych podstaw do podważania przez nią jego zasadności. Skarżąca w drodze zarzutów do tytułu wykonawczego nie może skutecznie kwestionować ciążącego na niej obowiązku, gdyż w postępowaniu egzekucyjnym nie można podważać ustaleń przyjętych w postępowaniu merytorycznym. Takim działaniom nie służą zarzuty przysługujące zobowiązanemu w postępowaniu egzekucyjnym. Nie budzi też wątpliwości Sądu wystawienie tytułu wykonawczego tylko na skarżącą K. F. (z pominięciem ojca dziecka K. M.), gdyż niezależnie od podejmowanych przez nich wspólnie działań, pierwotnie to właśnie ona odmówiła zgody na zaszczepienie dziecka bezpośrednio po jego urodzeniu. Jak wskazał w uzasadnieniu swojego postanowienia PPIS, nie jest to przeszkodą do ewentualnego wszczęcia i prowadzenia odrębnego postępowania egzekucyjnego przeciwko niemu, o ile konieczność taka będzie podyktowana okolicznościami sprawy. Z tego też względu, skoro rozstrzyganie o podniesionych względem tytułu wykonawczego zarzutach przez organy administracji (organy egzekucyjne) nie naruszyło prawa, Sąd nie mógł również uwzględnić zarzutów skargi. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.