II SA/Rz 809/09

Dnia 6 lipca 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Magdalena Józefczyk po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2010 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2009 roku, nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego - postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 809/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, po rozpoznaniu wniosku J. M. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie. W otwartym do wniesienia środka zaskarżenia terminie, skarżąca złożyła sprzeciw. Po jego rozpoznaniu Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 21.05.2010 r., sygn. akt II OZ 472/10 uchylił zaskarżone postanowienie. W jego uzasadnieniu zalecił, by przed wydaniem postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy tut. Sąd ustalił czy spadek, który zaważył na treści zaskarżonego orzeczenia znajduje się we faktycznym władaniu skarżącej. Pismem z dnia 17 czerwca 2010 r., działając na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) powoływanej dalej jako P.p.s.a. tut. Sąd wezwał J. M. do nadesłania odpisu postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym mężu M. M., a także wyjaśnienia czy przeprowadzone zostało postępowanie w przedmiocie działu spadku. W razie przeprowadzenia takowego postępowania tut. Sąd zwrócił się o nadesłanie ww. postanowienia ze wskazaniem nabytych składników majątkowych. Pismem tym wezwano również skarżącą do złożenia dodatkowego oświadczenia dotyczącego aktualnej sytuacji majątkowej oraz uzyskiwanych dochodów poprzez: - wskazanie jaki jest aktualny dochód osiągany w ciągu miesiąca; - wskazanie średniej wysokości wydatków przeznaczanych w ciągu miesiąca na utrzymanie siebie (m.in. zakup żywności, leków, bieżące wydatki) oraz zajmowanego domu (opłaty); - wskazanie czy korzysta z jakiejkolwiek pomocy finansowej państwa, instytucji, bądź innej formy finansowego wsparcia (jeżeli tak to w jakiej formie i wysokości) oraz - przedłożenie wyciągów z operacji z posiadanych rachunków bankowych przez wnioskodawczynię za okres od 15 marca 2010 r. do czasu wykonania wezwania. W odpowiedzi na to wezwanie skarżąca wyjaśniła, że aktualnie dochód jej stanowi renta w wysokości 1 450 zł i jest jedynym źródłem jej utrzymania. Wydatki związane z utrzymaniem siebie oraz na zakup żywności to ok. 550 zł, opłaty związane z utrzymaniem domu wynoszą zaś 500 zł. Wskazała, iż znaczne wydatki przeznacza na zakup leków, bowiem od kilkunastu lat jest osobą mocno schorowaną. Nie korzysta z pomocy ze strony państwa i instytucji. Podkreśliła że jest w podeszłym wieku i mieszka samotnie. Pismem z dnia 5 lipca 2010 r. Z. J. zaprzeczył oświadczeniom skarżącej zawartym w wniosku PPF uzasadniając je argumentami zawartymi we wcześniejszych pismach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Na wstępie należy zaznaczyć, iż w niniejszej sprawie wniosek o udzielenie pomocy prawnej dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z treścią art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego i może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podstawową zasadą obowiązującą na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego, a dotyczącą kosztów postępowania, jest określona w art. 199 P.p.s.a. zasada, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli – (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek –"Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" – Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, a w szczególności do sytuacji materialnej i życiowej skarżącej, Sąd uznał, iż wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślić także należy, iż dokonując oceny ww. wniosku Sąd wziął pod uwagę argumenty zawarte w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 2010 r. Bezspornym w niniejszej sprawie jest, iż postanowieniem z dnia 23 listopada 2009r. skarżącej zostało przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, zwolniona bowiem została od kosztów sądowych ponad wysokość 50 zł. Zostało ono jednak cofnięte postanowieniem tut. Sądu z dnia 20 stycznia 2010r. w związku z nieujawnieniem przez J. M. istotnych w sprawie okoliczności tj. faktu odziedziczenia po zmarłym mężu kilku działek budowlanych oraz akcji Zakładu Energetycznego w L. (z dokumentów przedstawionych przez wnioskodawczynię wynika, iż jest to 49 988 akcji o wartości nominalnej 1 zł zgromadzonych w depozycie domu maklerskiego). Orzeczenie to zostało następnie utrzymane w mocy przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 5 marca 2010 r. Bezspornym jest również, iż J. M. w dniu 29 marca 2010 r. ponownie wniosła o zwolnienie ją z kosztów sądowych motywując to znacznym pogorszeniem stanu zdrowia, a także faktem udzielania pomocy finansowej swej córce. W dniu 15 kwietnia 2010 r. postanowieniem tut. Sądu odmówiono przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu podniesiono, że skarżąca nie ma prawnego obowiązku wspierania finansowego swej dorosłej już córki, która posiada własną rodzinę, a ponadto jest wraz z innymi osobami spadkobierczynią kilku działek budowlanych oraz kilkudziesięciu tysięcy akcji o wartości nominalnej 1 zł każda. Postanowienie to na skutek złożonego przez J. M. zażalenia zostało przez NSA uchylone ze wskazaniem by przed wydaniem postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy tut. Sąd ustalił czy spadek, który zaważył na treści zaskarżonego orzeczenia znajduje się we faktycznym władaniu skarżącej. W tym celu tut. Sąd zwrócił się do J. M. o wyjaśnienie czy przeprowadzone zostało postępowanie w przedmiocie działu spadku, a w razie przeprowadzenia takowego postępowania o nadesłanie ww. postanowienia ze wskazaniem nabytych składników majątkowych. Wezwano również do złożenia dodatkowego oświadczenia obrazującego aktualną sytuację majątkową oraz dochodową wnioskodawczyni. W odpowiedzi skarżąca wskazała jedynie, że jest w podeszłym wieku i mieszka samotnie, a jej jedyny dochód stanowi renta w wysokości 1.450 zł. Na utrzymanie siebie oraz na zakup żywności przeznacza ok. 550 zł, zaś opłaty związane z utrzymaniem domu wynoszą 500 zł. Znaczne wydatki przeznacza na zakup leków, bowiem od kilkunastu lat jest osobą mocno schorowaną. Nie korzysta z pomocy ze strony państwa i instytucji. J. M. nie przesłała natomiast do tut. Sądu postanowienia dotyczącego stwierdzenia nabycia spadku po zmarłym mężu M. M., jak również nie wyjaśniła czy przeprowadzone zostało postępowanie o dział spadku oraz czy i jakie składniki majątkowe nabyła. Na podstawie złożonego przez wnioskodawczynię oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonego na urzędowym formularzu PPF jak i na podstawie dodatkowych oświadczeń Sąd ustalił, iż J. M. jest osoba samotną, zamieszkuje dom o pow. 120 m², z których 60 m² jest wykończone i nadaje się do zamieszkania. Utrzymuje się z renty rodzinnej w wysokości 1 450 zł. Średnie miesięczne wydatki wynoszą 1050 zł, w tym: zakup żywności - 550 zł., opłaty – 500 zł, zakup lekarstw. Wnioskodawczyni posiada także 49 988 akcji Zakładu Energetycznego o wartości 1 zł każda, zgromadzonych w depozycie domu maklerskiego. Rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd uznał, iż skarżąca nie wykazała w sposób przekonywujący, że spełnia wymogi pozwalające na skorzystanie ze zwolnienia od kosztów sądowych. Inicjatywa dowodowa, zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy "leży" po stronie wnioskodawcy. Strona ubiegająca się o nie, obowiązana jest wykazać, że nie tylko nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także nie ma ich mimo podjęcia wszelkich "kroków" zmierzających do ich zdobycia. Przede wszystkim wnioskodawczyni wezwana do złożenia dodatkowego wyjaśnienia odnośnie faktu nabycia spadku po zmarłym mężu oraz wyjaśnienia czy zostało przeprowadzone postępowanie o dział spadku i czy jest faktycznym posiadaczem nabytego udziału nie zastosowała się do wezwanie Sądu i nie nadesłała żądanego odpisu postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, jak również nie udzieliła informacji dotyczącej kwestii działu spadku i nabytych udziałów. Brak tych danych uniemożliwia Sądowi dokonanie oceny sytuacji majątkowej J. M. oraz rozważenia możliwości przyznania prawa pomocy. Zawarte w oświadczeniach informacje są niepełne oraz niepozwalające na ocenę sytuacji finansowej wnioskodawczyni. Skoro J. M. osiąga tak niskie dochody, to w dzisiejszych czasach ma możliwość skorzystania ze świadczeń z pomocy społecznej – a jak sama wskazała w oświadczeniu z takiej pomocy nie korzysta. Ponadto w jej posiadaniu jest kilkadziesiąt tysięcy akcji Zakładu Energetycznego w L. Sąd uznał, iż stan materialny wnioskodawczyni, a w zasadzie brak dokładnych informacji dotyczących przeprowadzenia działu spadku nie pozwala na uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Posiadanie majątku nieruchomego tj. budynku mieszkalnego o pow. 120 m², oraz majątku ruchomego tj. akcji Zakładu Energetycznego zdaniem Sądu wyklucza możliwości stwierdzenia, że J. M. nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, iż uszczerbek o którym mowa musiałby dotyczyć jedynie najbardziej podstawowych potrzeb tj. potrzeby zaspokojenia głodu, uzyskania lekarstw czy też potrzeby mieszkania. Te zaś potrzeby, jak wskazała sama wnioskodawczyni, na bieżąco są zaspokajane. Ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 31.12.2004 r., sygn. GZ 146/2004 - publ. LexPolonica nr 375745). Wynika z tego, iż to na J. M. spoczywał obowiązek wykazania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. To w jej interesie "leżało" przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przytoczenie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem jej wniosku. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, ma służyć najuboższym to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). W ocenie Sądu J. M. jest w stanie wygospodarować środki na opłacenie kosztów sądowych. Należy jednak podkreślić, iż zgodnie z art. 200 P.p.s.a. w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Argumenty przedstawione przez Z. J. w piśmie z dnia 5.07.2010r. nie wniosły nowych okoliczności do stanu faktycznego sprawy o przyznanie prawa pomocy. Z tych względów na mocy art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.