II SA/Rz 809/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Śliwa po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2010r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2009r. znak: [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego - postanawia – odmówić przyznania skarżącej J. M. prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 23 listopada 2009r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie przyznał J. M. (w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2009r. znak: [...] w przedmiocie uchylenia decyzji nakazującej rozbiórkę obiektu budowlanego i umorzenia postępowania przed organem I instancji) prawo pomocy w postaci zwolnienia jej od kosztów sądowych ponad wysokość 50 zł, oddalając wniosek wyżej wymienionej w pozostałym zakresie. Uwzględniając częściowo wniosek skarżącej, Referendarz miał na uwadze dane w nim przedstawione, mianowicie, iż wnioskodawczyni jest osobą samotną, o złym stanie zdrowia, utrzymującą się z renty rodzinnej w kwocie 1314 zł. Jest zadłużona w banku oraz u osób trzecich. Wniosek wskazywał, iż składająca wniosek wyszła za mąż za osobę, która na budowę domu pobrała kredyt, natomiast po jej śmierci obciążona została spłatą tego kredytu (jako spadkobierczyni). Ponadto w związku ze śmiercią męża skarżąca została z dwójką małoletnich dzieci na utrzymaniu. Wskazany dom jest wykończony tylko w części. W piśmie datowanym 17 stycznia 2010r. (które złożono w tut. Sądzie dnia 18 stycznia 2010r.) uczestnik postępowania Z. J. podniósł, iż dane, które skarżąca zawarła we wniosku o przyznanie prawa pomocy są w znacznej części nieprawdziwe. Wskazał mianowicie, iż mąż J. M. – M. M. wybudował dom w stanie surowym z własnych środków. Dom ten jest obecnie w całości wykończony. Zwrócił uwagę, iż M. M. zmarł bezdzietnie, więc po jego śmierci J. M. nie pozostała z dwójką małoletnich dzieci na utrzymaniu. Składający pismo podkreślił, że skarżąca odziedziczyła po mężu sporą ilość akcji Zakładu Energetycznego, jak też kilka działek budowlanych. Nadto z uwagi na fakt, iż zmarły mąż był pracownikiem Zakładu Energetycznego w L., skarżąca korzysta obecnie z ulg w zakresie opłat z tytułu zużycia energii elektrycznej. Na rozprawie w dniu 20 stycznia 2010r. J. M. przyznała, iż odziedziczyła po mężu działki budowlane (wraz z innymi spadkobiercami), jak też akcje Zakładu Energetycznego. Postanowieniem z dnia 20 stycznia 2010r. Wojewódzki Sąd Administracyjny Rzeszowie cofnął skarżącej przyznane jej postanowieniem Referendarza sądowego z dnia 23 listopada 2009r. prawo pomocy. Motywując rozstrzygnięcie Sąd podniósł, że z otrzymanych przez niego informacji, które następnie potwierdziła skarżąca (na rozprawie w dniu 20 stycznia 2010r.) wynika, że wyżej wymieniona odziedziczyła wraz z innymi spadkobiercami po swoim zmarłym mężu kilka działek budowlanych oraz akcje Zakładu Energetycznego (z dokumentów dołączonych przez skarżącą wynika, że jest to 49 988 akcji o wartości nominalnej 1 zł zgromadzonych w depozycie domu maklerskiego). Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 5 marca 2010r. oddalił zażalenie J. M. na powołane wyżej postanowienie tut. Sądu z dnia 20 stycznia 2010r. W piśmie, które wpłynęło do tut. Sądu 29 marca 2010r. J. M. wniosła o przyznanie jej prawa pomocy przez zwolnienie z kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wskazała, że jej stan zdrowia uległ dużemu pogorszeniu w związku z urazem kręgosłupa, którego doznała na skutek upadku oraz w związku z niewydolnością krążenia. Wobec powyższego zmuszona została do korzystania z pomocy osoby trzeciej. Wzrosły także jej wydatki na lekarstwa. Podniosła, iż udziela także pomocy finansowej swej córce, która ma na swoim utrzymaniu trójkę dzieci, cierpi na różne schorzenia a utrzymuje się ze środków pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek J. M. z dnia 29 marca 2010r. dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych a zatem przyznania prawa pomocy w części, o czym mowa w art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej P.p.s.a. Przesłanką udzielenia pomocy ze strony Państwa w powyższym zakresie jest sytuacja niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny – art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Przy czym obowiązek jej wykazania spoczywa na wnioskodawcy, na co wprost wskazuje brzmienie powołanego artykułu. Konieczność przedstawienia przez składającego wniosek o przyznanie prawa pomocy okoliczności go uzasadniających wynika również z brzmienia art. 199 P.p.s.a., wedle którego strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie , chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Regulacja ta nie pozostawia zatem wątpliwości, iż instytucja prawa pomocy jako mająca charakter wyjątkowy, przewidziana została przez ustawodawcę dla ludzi rzeczywiście ubogich, dla których realizacja konstytucyjnego prawa do Sądu byłaby zagrożona w razie, gdyby z niej nie skorzystali, z uwagi na brak środków finansowych. Przechodząc do okoliczności niniejszej sprawy należy zauważyć, iż postanowieniem z dnia 23 listopada 2009r. skarżącej przyznane zostało częściowo prawo pomocy, bowiem zwolniona została od kosztów sądowych ponad wysokość 50 zł. Zostało ono jednak cofnięte postanowieniem tut. Sądu z dnia 20 stycznia 2010r. w związku z nieujawnieniem przez skarżącą istotnych w sprawie okoliczności (faktu odziedziczenia kilku działek budowlanych oraz kilkudziesięciu tysięcy akcji Zakładu Energetycznego). Orzeczenie to zostało zaś następnie utrzymane w mocy przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 5 marca 2010r. W zaistniałej sytuacji, tylko podniesienie przez skarżącą nowych okoliczności w sprawie, w zakresie istotnym z punktu widzenia rozstrzygnięcia kwestii prawa pomocy, mogłoby skutkować uwzględnieniem jej kolejnego wniosku. J. M. przedstawiła dwie takie okoliczności, mianowicie pogorszenie się jej stanu zdrowia oraz konieczność udzielania przez nią pomocy córce. Odnosząc się do drugiej z nich Sąd wskazuje, iż skarżąca nie ma prawnego obowiązku wspierania finansowego swej dorosłej już córki, która posiada własną rodzinę, chociaż oczywiście jej chęci w tym zakresie nie mogą budzić wątpliwości. Z informacji uzyskanych przez Sąd i potwierdzonych przez samą skarżącą wynika jednakże, iż jest ona wraz z innymi osobami spadkobierczynią kilku działek budowlanych. Wprawdzie skarżąca wskazuje, iż nie został przeprowadzony dział spadku i nie orientuje się nawet w położeniu owych działek, jednak fakt ten nie może przemawiać na korzyść skarżącej. Należycie dbając o własne interesy winna ona uregulować prawnie powyższą kwestię. Zaniedbanie w tym zakresie nie może natomiast skutkować uwzględnieniem jej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Poza tym J. M. posiada kilkadziesiąt tysięcy akcji a wartość tylko nominalna jednej z nich to 1 zł. Biorąc powyższe pod uwagę, w ocenie Sądu, brak jest podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie. Dlatego też orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.