II SA/Rz 81/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk /spr./ WSA Ewa Partyka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi L. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 15 listopada 2022 r. nr SKO.4115.1099.2022 w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala - Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z 15 listopada 2022 r. nr SKO.4115.1099.2022, wydana w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: Decyzją z 10 grudnia 2021 r. nr SKO.4115.1355.2021 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Przemyślu przyznało LT (dalej: "Skarżący") na stałe prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 marca 2021 r., w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną matką – ZT. Decyzją z [...] października 2022 r. Prezydent Miasta [...] (dalej: "Prezydent" lub "organ I instancji") uchylił w całości decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z 10 grudnia 2021 r. wydaną w przedmiocie przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Po rozpatrzeniu odwołania Skarżącego, decyzją z 15 listopada 2022 r. nr SKO.4115.1099.2022, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Przemyślu utrzymało w mocy opisaną wyżej decyzję organu I instancji. Zdaniem organów obydwu instancji, w sprawie zaistniały przesłanki do uchylenia, na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 390) – dalej: "u.ś.r.", decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Organy podały, że 26 września i 13 października 2022 r. przeprowadzono wywiady środowiskowe u ZT, podczas których niepełnosprawna oświadczyła, że Skarżący nie sprawuje na nią żadnej opieki od maja 2022 r. ZT oświadczyła ponadto, że wszystkie czynności wykonuje sama lub z pomocą sąsiadów. Powyższe okoliczności potwierdzili sąsiedzi niepełnosprawnej podnosząc dodatkowo, że na co dzień gdy jest taka potrzeba i możliwość pomagają niepełnosprawnej robiąc zakupy, załatwiając recepty i leki, płacąc ratę w banku oraz załatwiając rożne sprawy. W ocenie organów, oświadczenie matki Skarżącego oraz sąsiadów uznać należało za wiarygodne. W szczególności niepełnosprawna jest osobą logicznie i spójnie myślącą, rzeczowo odpowiadającą na pytania. Oznacza to, że wobec zaprzestania sprawowania opieki, w sprawie zaistniały przesłanki do uchylenia decyzji o przyznaniu Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego ze skutkiem od maja 2022 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, LTwniósł o poddanie kontroli zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu. Zdaniem Skarżącego, zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm.) – dalej: "k.p.a.", poprzez wadliwe ustalenie, że w opisywanej sprawie zachodzą podstawy do uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący podniósł, ze nieprzerwanie sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką. Organy oprały zaś swoje ustalenia na nieprawdziwym oświadczeniu matki Skarżącego oraz na oświadczeniach dwóch sąsiadek, które nie mieszkają w najbliższym sąsiedztwie, a nadto jedna z nich jest uzależniona od alkoholu. Skarżący podniósł, że w toku postępowania wnioskował o przeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego, dołączając m.in. stanowisko trzynastu najbliższych sąsiadów potwierdzające sprawowanie opieki, jednakże wniosek ten został zignorowany. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm.) – dalej: "P.p.s.a.". Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 P.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Poddawszy ocenie legalności zaskarżoną decyzję w granicach wyznaczonych wyżej powołanymi przepisami, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd stwierdza, że ustalenia dokonane w sprawie przez organ I instancji i zaaprobowane przez organ odwoławczy, są wystarczające i mogą stanowić podstawę do poddania kontroli prawidłowości stanowiska wyrażonego w wydanej decyzji, w tym zastosowanych przepisów prawa. Ponadto Organy wywiązały się z ciążącego na nich z mocy art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm.) – dalej: "k.p.a.", obowiązku zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania. W niniejszej sprawie organy obydwu instancji uznały, że wobec zaprzestania sprawowania przez Skarżącego opieki nad jego niepełnosprawną matką, zachodzą podstawy do uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Podstawę do wydania decyzji w przedmiocie uchylenia prawa od świadczenia pielęgnacyjnego stanowił art. 32 ust. 1 u.ś.r. Stosownie do ww. regulacji, organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Wymaga podkreślenia, że przewidziany w art. 32 ust. 1 u.ś.r. tryb zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej warunkowany jest zmianą sytuacji faktycznej lub prawnej. Instytucja ta w założeniu ma zastosowanie do sytuacji faktycznych, gdy w trakcie wypłaty świadczenia wystąpiła jedna z okoliczności o których mowa w tym przepisie, czyli zmianie uległ "pierwotny" stan sprawy (z chwili ustalania prawa do świadczenia), a która spowodowała konieczność zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji. Obowiązkiem organu jest zatem wykazanie, że - po pierwsze nastąpiła zmiana stanu faktycznego w stosunku do pierwotnego, pozwalającego przyznać stronie uprawnienia, a nadto - zmiana ta jest istotna z punktu widzenia nabycia tego uprawnienia (por. wyrok WSA w Krakowie z 5 września 2022 r. III SA/Kr 700/21; dostępny na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd stwierdza, że w opisywanej sprawie organy obydwu instancji w sposób nie budzący wątpliwości wykazały zmianę stanu faktycznego, mająca wpływ na przysługujące Skarżącemu uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Zasadniczym warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem – stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. – rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Nie wymaga zatem szerszego wyjaśnienia, że zaprzestanie sprawowania opieki stanowi zmianę stanu faktycznego sprawy, skutkującą niewypełnieniem hipotezy art. 17 ust. 1 u.ś.r. Nie jest prawnie możliwe przyznanie lub dalsze wypłacanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która zaprzestała spraowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W niniejszej sprawie organy zasadnie przyjęły, że Skarżący zaprzestał sprawowania opieki nad matką od maja 2022 r. Zasadniczym i kluczowym dowodem w tym zakresie są oświadczenia niepełnosprawnej ZT. Nadesłane akta administracyjne zawierają oświadczenie niepełnosprawnej matki Skarżącego z 26 września 2022 r. przyjęte podczas rodzinnego wywiadu środowiskowego, z którego wynika, że Skarżący zaprzestał sprawowania opieki w maju 2022 r. Podczas kolejnego rodzinnego wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego 13 października 2022 r. ZT złożyła kolejne oświadczenie na okoliczność zaprzestania sprawowania opieki przez syna od maja 2022 r. Powyższe potwierdziły dwie sąsiadki, która pouczone o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań oświadczyły, że Skarżący zaprzestał sprawowania opieki and matką. Jednocześnie Sąd zauważa, że z protokołów obydwu rodzinnych wywiadów środowiskowych wynika, że Skarżący nie był obecny w mieszkaniu matki podczas przeprowadzania wywiadów ponieważ wyprowadził się. W ocenie Sądu powyższe ustalenia, udokumentowanie w aktach administracyjnych stosownie do wymogów art. 68 § 1 k.p.a., jednoznacznie potwierdzają fakt zaprzestania sprawowania opieki przez Skarżącego i mogły stanowić podstawę do zastosowania art. 32 ust. 1 u.ś.r. Z akt sprawy, odpowiedzi na skargę oraz samej skargi nie wynika, aby ZT była osobą ubezwłasnowolnioną, względnie, że obiektywnie zachodzą inne przesłanki do powzięcia wątpliwości co do złożonych przez nią oświadczeń. Okoliczności te również stanowiły przedmiot analizy organów i słusznie wskazano w uzasadnieniach decyzji, że matka Skarżącego jest osobą logicznie i spójnie myślącą, rzeczowo odpowiadającą na pytania, co zostało ustalone przez pracownika socjalnego. Jednocześnie brak było jakichkolwiek podstaw do dokonywania innych ustaleń w zakresie odnoszącym się do sprawowania opieki przez Skarżącego. W tym stanie rzeczy należało stwierdzić, że Prezydent Miasta [...] w sposób uprawniony skorzystał z możliwości przewidzianej art. 32 ust. 1 u.ś.r. i uchylił w całości decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z 10 grudnia 2021 r. nr SKO.4115.1355.2021 o przyznaniu Skarżącemu prawa od świadczenia pielęgnacyjnego. Na marginesie Sąd zauważa, że uchylenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. może nastąpić jedynie ze skutkiem na przyszłość. Ze względu na ten konstytutywny charakter decyzji, może ona wywierać wyłącznie skutki ex nunc - z mocą od jej wydania. Nie jest prawidłowe uchylenie lub zmiana decyzji z mocą wsteczną (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z 5 lipca 2022 r. II SA/Rz 652/21; dostępny na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Oznacza to, że wydając decyzję 19 października 2022 r. organ I instancji nie mógł uchylić jej ze skutkiem od maja 2022 r. Niemniej sam zapis zawarty w rozstrzygnięciu, że "powodem uchylenia decyzji jest niesprawowanie osobistej opieki nad Panią ZT od miesiąca maja 2022 r." jest zdaniem Sądu zapisem o charakterze informacyjnym, wskazującym na zasadniczy powód uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Zapis ten – w ocenie Sądu – nie stanowi natomiast rozstrzygnięcia o mocy wstecznej decyzji organu I instancji. Niemniej z przyczyn wskazanych wyżej jego zamieszczenie w rozstrzygnięciu było zbędne. Mając na uwadze powyższe, Sąd, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę.