II SA/Rz 811/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Krystyna Józefczyk /spr./ Sędziowie NSA Małgorzata Wolska WSA Joanna Zdrzałka Protokolant Anna Zięba-Drymajło po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2014 r. sprawy ze skargi K. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji UZASADENIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze, zwane dalej SKO lub Kolegium, działając na podstawie art. 17 pkt 1, art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2013, poz. 267), zwanej dalej "k.p.a." oraz art. 8 ust. 1, art. 38 oraz art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. 2013, poz. 182, z późn. zm.), zwanej dalej "u.p.s." decyzją z dnia [...] kwietnia 2014r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lutego 2014r., znak: [...] w sprawie zasiłku okresowego. Decyzją tą organ I instancji przyznał wnioskodawcy: K.J. zasiłek okresowy z powodu niepełnosprawności w kwocie 752,80 zł na okres od dnia 1 lutego 2014r. do dnia 31 marca 2014r. Organ I instancji ustalił, że dochód rodziny wnioskodawcy wyniósł 774,40 zł, tj. 154,88 zł na osobę w rodzinie, a kwota dochodu jest niższa od kryterium dochodowego rodziny, które obecnie wynosi 2.280,00 zł. Zasiłek okresowy został ustalony w wysokości 50 % różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem uzyskanym przez rodzinę w roku poprzedzającym złożenie wniosku. Organ I instancji wyjaśnił także, że wnioskodawca uzupełnił wniosek dopiero w dniu 5 lutego 2014r., dlatego zasiłek został przyznany dopiero od lutego 2014r. Zasiłek przyznano do dnia [...] marca 2014r. z uwagi na oświadczenie żony wnioskodawcy R.J. o uzyskaniu dochodu, co będzie miało wpływ na prawo do świadczeń i ich wysokość. W odwołaniu od powyższej decyzji K.J. zarzucił, że organ I instancji nie przyznał mu świadczenia na miesiąc styczeń i kwiecień, co stanowi działanie na szkodę jego rodziny. Kolegium wymienioną na wstępie i zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia [...] kwietnia 2014r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wyjaśniło, że zasadnicze znaczenie dla udzielenia osobom lub rodzinom świadczeń z pomocy społecznej ma niski poziom dochodów osób uprawnionych, który uniemożliwia im zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych. Zgodnie z art. 8 ust. 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a i 91, przysługuje rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie wynoszącego obecnie 456,00 zł na osobę, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy (np. ubóstwa, niepełnosprawności, bezrobocia, długotrwałej lub ciężkiej choroby itp.) lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Bezspornym jest, że rodzina wnioskodawcy spełniła kryterium dochodowe rodziny, bowiem składa się z pięciu osób, zaś dochód rodziny z miesiąca stycznia br. wynosił 774,40 zł z tytułu zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego w kwocie 398,00 zł oraz zasiłku stałego w kwocie 376,40 zł. Dochód ten jest niższy niż kryterium dochodowe rodziny wynoszące 2.280,00 zł. Wnioskodawca K.J. jest bezrobotny i pozostaje w leczeniu u szeregu specjalistów, a jego żona R.J. dopiero od dnia 16 stycznia 2014r. podjęła zatrudnienie na ½ etatu; na ich utrzymaniu znajduje się troje dzieci w wieku szkolnym. Wysokość przyznawanych zasiłków okresowych jest ściśle określona w treści art. 36 ust.. 2 pkt 2, art. 38 ust. 3 pkt 2 oraz art. 38 ust. 4 u.p.s. Zgodnie z tymi przepisami zasiłek okresowy ustala się w przypadku rodziny do wysokości różnicy miedzy kryterium dochodowym rodziny a dochodem rodziny i nie może być niższy niż 50 % różnicy między tymi wielkościami i niższy od kwoty 20 zł miesięcznie. Oznacza to, że organ I Instancji uprawniony był do przyznania wnioskodawcy zasiłku okresowego w wysokości mieszczącej się w granicach od kwoty 752,80 zł do kwoty 1.505,60 zł. Organ powołując się na orzeczenia sądów administracyjnych wskazał, że zarówno ustalenie okresu, na który przyznaje się zasiłek, jak i jego wysokości – w granicach zakreślonych ustawą - należy do uznania organu I instancji, przy czym samo przyznanie zasiłku okresowego nie ma charakteru uznaniowego, bowiem spełnienie warunków do jego przyznania obliguje organ do jego przyznania. Okres, na który organ I instancji przyznaje świadczenia z pomocy społecznej winien bowiem być dostosowany do okoliczności konkretnej sprawy. Organ wyjaśnił, że za datę złożenia wniosku o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej uznano dzień 5 lutego 2014r. – datę, kiedy wnioskodawca uzupełnił braki formalne wniosku z dnia 13 stycznia 2014r. (data wpływu do organu) poprzez jego podpisanie oraz złożenie dokumentów poświadczających wysokość dochodów rodziny. Wnioskodawca usunął wskazane braki formalne oraz uzupełnił materiał sprawy o zaświadczenie z PUP w K. dotyczące jego żony oraz o jej oświadczenie o podjęciu zatrudnienia w dniu 5 lutego 2014r. Zgodnie z art. 106 ust. 3 u.p.s. świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. W przedmiotowej sprawie brak zatem możliwości przyznania wnioskodawcy świadczenia z pomocy społecznej od stycznia 2014r., skoro prawidłowo złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją wpłynął do organu I instancji w dniu 5 lutego 2014r. Co do daty końcowej, istotne znaczenie ma fakt, że żona wnioskodawcy podjęła zatrudnienie na ½ etatu od dnia 16 stycznia 2014r., zatem można się spodziewać, iż dochód rodziny wnioskodawcy w najbliższym czasie ulegnie zmianie, co posiada bezpośredni wpływ na wysokość przyznawanego zasiłku okresowego. Organ podkreślił, że obok zasiłku okresowego wnioskodawca uzyskał jednocześnie świadczenie pieniężne na zakup opału i energii elektrycznej w kwocie 200 zł oraz pomoc w formie posiłku dla trojga dzieci wnioskodawcy na okres od stycznia do czerwca 2014r., zatem trudna sytuacja rodziny wnioskodawcy została uwzględniona przez organ pomocy społecznej. Należało tym samym stwierdzić, że przyznając wnioskodawcy zasiłek okresowy w najniższej kwocie organ I instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego. K.J. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na ww. decyzję Kolegium zaskarżając powyższą decyzję w całości i opierając skargę na następujących podstawach: I. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy: naruszeniu art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a., polegające w szczególności na: a) niedostatecznym wyjaśnieniu podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji nie przyznającej zasiłku okresowego za miesiąc styczeń, kwiecień maj, czerwiec 2014r., b) niedostatecznym wyjaśnieniu wszystkich okoliczności sprawy w tym najniższego przyznania zasiłku okresowego za luty, marzec, c) braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, d) błędzie w ustaleniach faktycznych w zakresie, w jakim organ odwoławczy przyjął, że pomoc w formie zasiłku okresowego nie przysługuje skarżącemu, 2) naruszenie art. 81 w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. poprzez niezaznajomienie strony z dowodami zebranymi w sprawie i uznanie okoliczności faktycznych za udowodnione w sytuacji, gdy strona nie miała możliwości wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, II. naruszenie przepisów prawa materialnego: 1) poprzez nieuwzględnienie dyspozycji ustawodawcy wyrażonej w treści art. 2 ust. 1 u.p.s., tj. wysokość przyznanego zasiłku okresowego nie umożliwia zainteresowanemu bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka 2) naruszenie przez organy dyspozycji art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. i w rezultacie naruszenie art. 38 ust. 1, 2 i 4 u.p.s., co skutkowało nie przyznaniem skarżącemu Wnioskowanej przez niego pomocy 3) naruszenie art. 38 ust. 1, 2 i 4 art. 106 ust. 3 u.p.s. przez jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że w świetle ustalonego stanu faktycznego organy administracji nie przyznając skarżącemu pomocy społecznej przez niego wnioskowanej nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Z uwagi na powyższe wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu zarzucił, że nie przyznano mu zasiłku okresowego zgodnie z wnioskiem za styczeń, kwiecień, maj, czerwiec 2014r., a jedynie za luty i marzec 2014r. Ponadto przyznano mu zasiłek w kwocie najniższej jaką przewidział ustawodawca. Utrzymanie w mocy decyzji organu I Instancji świadczy, zdaniem skarżącego o podstępnych i wrogich działaniach pracowników organu. Brak jest w obydwu decyzjach przyczyny nie przyznania świadczenia za te miesiące. Skarżący powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wywiódł, że brak na podaniu wnoszonym w formie elektronicznej bezpiecznego podpisu elektronicznego weryfikowanego za pomocą ważnego kwalifikowanego certyfikatu (art. 63 ust. 3a k.p.a.) jest brakiem formalnym, który może być usunięty w trybie art. 64 § 2 k.p.a., o ile jest znany adres wnoszącego podanie, a chwilą złożenia tego pisma jest moment rzeczywistego przesłania wiadomości, który zostanie odzwierciedlony u odbiorcy w odpowiednim programie pocztowym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn podniesionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Sąd administracyjny rozpoznając skargę bada jej legalność, nie będąc związany jej zarzutami i powołaną podstawą prawną, jedynie granicami sprawy – art. 134 p.p.s.a. Skarga zasługuje na uwzględnienie lecz z innych względów niż podnosi skarżący. Zarzuty te sąd ma obowiązek uwzględnić z urzędu. W ocenie Sądu decyzja ta rażąco narusza prawo przez rozstrzygnięcie sprawy zakończonej ostateczną decyzją. Postępowanie odwoławcze uruchamiane jest przez czynność procesową strony jaką stanowi wniesienie odwołania. Warunkiem skuteczności powyższego środka zaskarżenia jest zachowanie przewidzianych prawem wymagań co do formy, treści, terminu i trybu jego składania. Pierwszą czynnością organu wyższego stopnia, do którego odwołanie wpłynęło jest zbadanie w ramach postępowania wstępnego czy odwołanie to jest dopuszczalne pod względem podmiotowym i przedmiotowym oraz czy zostało złożone w terminie. Pozytywna ocena w tym zakresie otwiera organowi drogę do merytorycznego rozpoznania wniesionego przez stronę środka zaskarżenia, zaś stwierdzenie przez organ istnienia negatywnych przesłanek nadania odwołaniu dalszego biegu skutkuje koniecznością zastosowania środka określonego w art. 134 k.p.a. tj. stwierdzenia niedopuszczalności odwołania bądź też stwierdzenia uchybienia terminu do jego wniesienia. Termin do wniesienia odwołania wskazuje art. 129 § 2 k.p.a. Uchybienie tego terminu powoduje, że czynność prawna podjęta po jego upływie staje się bezskuteczna, chyba że termin ten zostanie przywrócony (co wymaga stosownego wniosku strony oraz uprawdopodobnienia braku winy w jego niedotrzymaniu). Jak ustalono na podstawie akt administracyjnych skarżący K.J. otrzymał decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lutego 2014 r. w dniu [...] marca 2014 r. Jej odbiór potwierdziła żona R.J. Odwołanie wysłane zostało na adres Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] w dniu 28 marca 2014 roku (czwartek), a więc w 15-tym dniu. Decyzja organu pierwszej instancji zawiera prawidłowe pouczenie Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w swym piśmie z dnia [...] kwietnia 2014 roku przekazując odwołanie w trybie art. 133 k.p.a. pisze "odwołanie zostało wniesione po terminie". Pomimo tego organ odwoławczy rozpoznał je i wydał merytoryczne rozstrzygnięcie. Skoro zatem złożone po terminie odwołanie, nie zawierało wniosku o przywrócenie terminu to organ odwoławczy był zobligowany w myśl art. 134 k.p.a. stwierdzić uchybienie terminu. Merytoryczne rozpoznanie odwołania od ostatecznej decyzji organu I instancji jest naruszeniem zasady trwałości decyzji wyrażonej w art. 16 k.p.a. W doktrynie, jak i w orzecznictwie sądowym nie budzi wątpliwości, że rozpoznanie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony stanowi rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270) w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 129 § 2 k.p.a. Sąd orzekł jak w sentencji.