II SA/Rz 812/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Bryk /spr./ Sędziowie NSA Małgorzata Wolska AWSA Jolanta Ewa Wojtyna Protokolant: st.sekr.sąd.B.Krztoń po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi A. B. na decyzję Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w W.na rzecz skarżącej A.B. koszty postępowania sądowego w kwocie 100 zł (sto złotych). II SA/Rz 812/04 U Z A S A D N I E N I E Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W.decyzją z dnia [...]r., nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]r., Nr [...]odmawiającą przyznania A.B. ur. 25.11.1944 r. w Ober Wöllstadt uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z dnia 31.05.1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich /Dz. U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm./. Wskazaną decyzję wydał na podstawie art. 4 ust. 4 w/w ustawy i art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. W uzasadnieniu decyzji przytoczył, że A.B. nie była deportowana do pracy przymusowej, lecz urodziła się już w czasie pobytu rodziców na deportacji. Powołał się na art. 2 ust. 2 lit. a ustawy z dnia 31.05.1996 r., który stanowi, że represją jest deportacja /wywiezienie/ do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, skarżąca A.B. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zarzuciła, że jest ona niezgodna z obowiązującym prawem, narusza konwencje międzynarodowe dotyczące ochrony praw dzieci. Wyjaśniła, że urodziła się na terenie III Rzeszy, bowiem jej matka była tam przymusowo wywieziona, była więźniem obozu, a później pracowała u osoby, która została uznana za zbrodniarza wojennego. W czasie pobytu w Niemczech była całkowicie pozbawiona dzieciństwa, jak również opieki i matczynego ciepła. Odpowiadając na skargę, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi i wyjaśnił, że skarżąca urodziła się w Ober Wöllstadt, w miejscu pracy matki, już po fakcie jej deportacji do III Rzeszy. Fakt narodzin w miejscu wykonywania pracy przymusowej przez rodziców nie jest represją w rozumieniu ustawy z dnia 31.05.1996 r. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 12.10.1998 r. /OPS 5/98/ wyjaśnił, że rozszerzająca wykładnia przepisu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31.05.1996 r. nie jest właściwa, bo jest sprzeczna z brzmieniem tego przepisu, który nie przewiduje wyjątków od warunków deportacji i wykracza poza wskazany w tytule zakres regulacji, a ponadto prowadzi do zbędności art. 2 pkt 1, skoro praktycznie każda praca przymusowa, wykonywana przez co najmniej 6 miesięcy na rzecz III Rzeszy w latach 1939-45, uprawniałaby do świadczenia. W piśmie procesowym z dnia 22.10.2004 r., zareplikowała, że organ w odpowiedzi na skargę pominął orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 24.10.2003 r., w którym stwierdzono, że osoba urodzona w okresie represji rodziców może być uznana za osobę represjonowaną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zadaniem sądów administracyjnych jest kontrola zaskarżonych rozstrzygnięć pod względem zgodności z prawem, zapadłych w postępowaniu administracyjnym, i przy tej kontroli sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, czyli bierze z urzędu pod uwagę również naruszenia prawa, które nie zostały przytoczone w skardze /art. 1 § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz. U. Nr 153, poz. 1269, oraz art. 3 § 1 i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., nazwanej dalej skrótem p.p.s.a./. Oceniając w takim aspekcie zaskarżoną decyzję, należy stwierdzić, iż została ona wydana z naruszeniem prawa procesowego i materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy. Otóż zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Kierownika Urzędu z dnia [...]r., nie zawierają ustaleń faktycznych. W decyzji wydanej w pierwszej instancji /K. 20 akt administracyjnych/ organ ograniczył się jedynie do stwierdzenia cytuję: "Z zebranego materiału dowodowego wynika, że strona doznała, we wnioskowanym okresie, prześladowań nie objętych przepisami". Natomiast w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia [...]r. przytoczono: "Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż strona nie była deportowana do pracy przymusowej lecz urodziła się już w czasie pobytu rodziców na deportacji". Taki stan rzeczy świadczy o naruszeniu art. 107 § 1 k.p.a. /nie ma pełnego uzasadnienia faktycznego/ w zw. z art. 4 ust. 4 ustawy z dnia 31.05.1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich /Dz. U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm./, nazwanej dalej ustawą z dnia 31.05.1996 r. Stan faktyczny sprawy organ częściowo uzupełnił dopiero w odpowiedzi na skargę, gdzie wyjaśnił, że skarżąca urodziła się w Ober Wöllstadt, w miejscu pracy matki, już po fakcie jej deportacji do III Rzeszy. Odpowiedź na skargę, o jakiej mowa w art. 54 § 2 p.p.s.a. nie może zastępować uzasadnienia decyzji, bowiem celem tego pisma procesowego jest ustosunkowanie się strony przeciwnej do zarzutów podniesionych w skardze. Na podstawie uzasadnień decyzji I i II instancji można jedynie ustalić, że matka skarżącej była deportowana do pracy przymusowej na terenie III Rzeszy i w czasie wykonywania robót przymusowych urodziła skarżącą /25.11.1944 r./ w miejscowości wykonywania tych robót /Ober Wöllstadt/. Kierownik Urzędu powołując się na art. 2 pkt 2 ust. 2 lit. a) ustawy z dnia 31.05.1996 r. stwierdził, że skarżąca nie była wywieziona do pracy przymusowej, lecz urodziła się w czasie pobytu rodziców na deportacji, zatem wskazany przepis nie daje podstaw do przyznania skarżącej stosownego świadczenia pieniężnego przewidzianego w tej ustawie. W odpowiedzi na skargę powołał się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w uchwale z dnia 12.10.1998 r. /sygn. akt OPS 5/98/ i stwierdził, że nie można art. 2 pkt 2 litera a ustawy z dnia 31.05.1996 r. interpretować rozszerzająco /chodzi tu o pojęcie deportacji/. Nawiązując do tej uchwały /opublikowana ONSA Nr 1/1999, poz. 1/ należy stwierdzić, iż została powzięta na tle innego stanu faktycznego, bowiem udzieliła odpowiedzi na pytanie prawne czy stanowi represję w rozumieniu art. 2 pkt 2 litera a ustawy z dnia 31.05.1996 r. przymusowe zatrudnienie obywatela polskiego /wówczas małoletniego/ w gospodarstwie rolnym osadnika III Rzeszy, przydzielonego mu w następstwie pacyfikacji ludności polskiej, które położone było na terytorium państwa polskiego w granicach sprzed 1 września 1939 r., lecz będącego pod okupacją III Rzeszy w okresie wojny 1939-45, w sytuacji gdy osoba przymusowo zatrudniona zamieszkiwała od urodzenia w miejscowości położenia tego gospodarstwa rolnego, czyli do pracy w nim nie została deportowana. Odpowiadając na tak postawione pytanie Naczelny Sąd Administracyjny w omawianej uchwale wyjaśnił, iż nie można pojęcia deportacji, określonego w ustawie z dnia 31.05.1996 r., interpretować rozszerzająco w tym sensie, że za deportację nie można uważać pracy przymusowej wykonywanej na terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1.09.1939 r. i w związku z tym dodał, że w/w ustawa nie przewiduje objęcia świadczeniem wszystkich osób, które doznały represji okresu wojennego, czyli nie każda praca przymusowa, wykonywana przez co najmniej 6 miesięcy na rzecz III Rzeszy w latach 1939-45, uprawnia do świadczenia. Tak więc zdaniem Sądu, powołana przez organ uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego nie wiąże się z przedmiotową sprawą. Kierownik Urzędu w przedmiotowej sprawie nie negował faktu, że matka skarżącej była wywieziona na przymusowe roboty, które wykonywała na terytorium III Rzeszy i faktu, że skarżąca urodziła się w miejscowości, w której jej matka takie roboty wykonywała. Wymieniony organ nie ustalił innych przesłanek związanych z art. 2 pkt 2 litera a ustawy z dnia 31.05.1996 r., ale znajdujący się w aktach administracyjnych materiał dowodowy zezwala na dokładne ustalenie okresu wykonywania przez jej matkę robót przymusowych. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19.08.2004 r., sygn. akt OSK 135/04 /Orzecznictwo NSA i WSA Nr 1/2005 r., poz. 15/ zaprezentował zapatrywanie, że o deportacji w rozumieniu art. 2 pkt 2 litera a można mówić zarówno wtedy, gdy dziecko zostało wywiezione wraz z rodzicami na roboty przymusowe, jak i wtedy, gdy wywieziona na roboty przymusowe kobieta, urodziła dziecko w miejscu wykonywania tych robót. Nie sposób bowiem racjonalnie uzasadnić, że sytuacja małego dziecka wywiezionego wraz z matką na roboty przymusowe jest inna niż sytuacja dziecka urodzonego już po wywiezieniu matki na roboty przymusowe. O represji w znaczeniu powołanego przepisu nie decyduje także wiek dziecka, ani to czy faktycznie pracowało /tak też Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24.10.2003 r., sygn. akt III RN 120/02/. W konkluzji Naczelny Sąd Administracyjny skonstatował, że osobą represjonowaną w rozumieniu art. 2 pkt 2 litera a ustawy z dnia 31.05.1996 r. jest także dziecko urodzone w miejscu wykonywania pracy przymusowej przez deportowaną matkę. Sąd in merito podzielił przedstawione zapatrywanie. Z przedstawionych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera a i c, art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję z dnia 6.08.2004 r. O kosztach postępowania sądowego /na wniosek skarżącej/ Sąd orzekł po myśli art. 200 p.p.s.a. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, Kierownik Urzędu uwzględni wskazówki Sądu wynikające z niniejszego uzasadnienia.