II SA/Rz 812/08

Dnia 11 marca 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Robert Sawuła po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2009 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku S. P. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. P. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2008 roku, nr [...] w sprawie nałożenia grzywny w celu przymuszenia -postanawia- I. Zwolnić skarżącego od wpisu od skargi; II. Oddalić wniosek w pozostałym zakresie. Postanowieniem z dnia 10 lutego 2009 roku, sygn. II SA/Rz 812/08 referendarz sądowy przyznał S. P. prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 300 złotych odmawiając jednocześnie uwzględnienia wniosku w pozostałym zakresie – skarżący wnosił o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Postanowienie doręczono skarżącemu w dniu 13 lutego 2009 roku – zwrotne potwierdzenie odbioru, akta sądowe. W dniu 19 lutego 2009 roku skarżący wniósł sprzeciw. Zarzucił w nim, iż błędnie przyjęto, że jego sytuacja rodzinna i majątkowa pozwala mu poczynić oszczędności, z których będzie w stanie pokryć koszty sądowe w części, od której nie został zwolniony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) powoływanej dalej jako P.p.s.a. w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy traci moc. Sąd rozpoznaje wniosek na nowo. Zwolnienie od kosztów sądowych w postępowaniu przed sądami administracyjnymi uregulowane jest w ramach instytucji prawa pomocy w zakresie częściowym – art. 245 § 3 P.p.s.a. Skorzystanie z tej instytucji przez osobę fizyczną dopuszczalne jest jedynie wówczas, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Obowiązek ten nakłada na wnioskujących art. 246 § 1 pkt. 2 P.p.s.a. Z powołanej regulacji wynika zasada, że prawo pomocy jest instytucją polegającą na dofinansowaniu osób o bardzo niskich lub wręcz zerowych dochodach, w celu zapewnienia im dostępu do sądu. Zwolnienie od kosztów sądowych jest zatem – z jednej strony – realizacją prawa obywateli do sądu, a z drugiej, uszczupleniem dochodów państwa. Z istoty prawa pomocy wynika, iż ustawodawca odstępuje od ogólnej zasady odpłatności postępowania – art. 199 P.p.s.a. - na rzecz konstytucyjnego prawa do sądu w sytuacjach, gdy strona nie jest w stanie partycypować w całości bądź części kosztów związanych z rozpoznaniem wniesionej przez nią skargi. Przyznanie prawa pomocy nie ma charakteru uznaniowego, nie zależy od swobodnej decyzji sądu, lecz podlega ściśle określonym przez wyżej wskazane przepisy regułom, których spełnienie warunkuje zasadność wniosku. Jeżeli osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym nie wykaże, że spełnia wymogi uzasadniające skorzystanie z tej instytucji, Sąd wniosku uwzględnić nie może. Odnosząc powyższe do sytuacji materialnej i życiowej skarżącego Sąd ocenił jego wniosek jako zasadny. W oparciu o przedstawione przez skarżącego okoliczności Sąd ustalił co następuje: w skład rodziny skarżącego wchodzi żona oraz troje dzieci; 9, 17 i 18 lat. Dochód, z którego utrzymuje się rodzina stanowi wynagrodzenie ze stosunku pracy żony skarżącego – 877,67 złotych netto, dochody z gospodarstwa rolnego, ok. 55 złotych netto, stypendium socjalne córki 350 złotych netto, stypendium socjalne syna 200 złotych netto, świadczenie rodzinne na najmłodsze dziecko 64 złote netto; łączenie 1546,21 złotych netto. Rodzina zamieszkuje domu o powierzchni ok. 168m2. Ponadto w skład majątku skarżącego wchodzi nieruchomość rolna o pow. 1,6 ha, szopa o powierzchni 35m2 oraz samochód osobowy marki Audi 80 z 1990 roku. Dwójka starszych dzieci studiuje, nie pracują. Ponieważ córka studiuje w systemie wieczorowym skarżący ponosi koszty czesnego w wysokości 2500 złotych za semestr. Środki finansowe na ten wydatek pochodzą z zaciągniętej pożyczki. Nieruchomość rolna przynosi pożytki w postaci płodów rolnych, które zaspokajają potrzeby żywieniowe rodziny w ok. 1/6 części. Na koszty obciążające budżet domowy składają się standardowe wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego, koszty eksploatacji nieruchomości rolnej, wydatki na samochód, w tym między innymi – energia elektryczna ok. 139 złotych miesięcznie, woda ok. 36 złotych miesięcznie, telefon łącznie z Internetem ok. 139 złotych miesięcznie, ubezpieczenie rolnicze ok. 270 złotych na kwartał, Uwzględniając powyższe okoliczności – sytuację rodzinną (liczebność rodziny) i majątkową skarżącego oraz ogólne koszty utrzymania gospodarstwa domowego w dzisiejszych czasach należy stwierdzić, iż dochód uzyskiwany przez rodzinę skarżącego jest wprawdzie stały, lecz jednocześnie zbyt niski by można było z niego wygospodarować jakiekolwiek oszczędności. W ocenie sądu nie można zasadnie twierdzić, iż skarżący jest w stanie poczynić oszczędności celem partycypacji w kosztach sądowych, których poniesienie jest konieczne na obecnym etapie postępowania. Z tych względów Sąd postanowił zwolnić skarżącego w całości od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. Sąd nie uwzględnił wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od pozostałych kosztów sądowych, których obowiązek poniesienia w aktualnej fazie postępowania ma charakter wyłącznie potencjalny. Nie odbiera to oczywiście skarżącemu prawa do ponownego zwrócenia się o przyznanie prawa pomocy, jednakże już na etapie, gdy będzie można ustalić, że jest on zobowiązany do pokrycia kolejnych kosztów postępowania i będą one skonkretyzowane co do wysokości. Z powyższych względów, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 P.p.s.a. sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.