II SA/Rz 814/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Magdalena Józefczyk Sędziowie WSA Zbigniew Czarnik WSA Jolanta Ewa Wojtyna /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Maria Kołcz po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi M.Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (...) z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie przyznania uprawnienia do zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy (...), z dnia (...), Nr (...). Decyzją z [...] czerwca 2008 roku [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej działający z upoważnienia Wójta Gminy, działając na podstawie art. 3 pkt.10 i 11, art. 16 ust.1-3, art. 20 ust.3 , art. 24 ustawy z 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. nr 139 poz.992 z 2006 r.), § 6 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z 2 czerwca 2005 roku w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne ( Dz. U. nr 105 poz.881 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 nr 98 poz. 1071 ze zm) zwanej dalej k.p.a., przyznał zasiłek pielęgnacyjny dla M. Ś. na okres od 1 grudnia 2007 roku do 31 lipca 2008 roku w wysokości 153,00 zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał ,że M. Ś. złożyła w dniu 10 grudnia 2007 roku wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Do wniosku dołączyła kserokopię wyroku Sądu Rejonowego Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 3 pażdziernika 2007 roku sygn. [...] zaliczającego ją do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności na okres od 26 czerwca 2006 roku do 5 lipca 2008 roku. Stwierdzono ,że wnioskodawczyni spełnia warunki do otrzymania świadczenia od miesiąca, w którym wpłynął wniosek do ostatniego dnia miesiąca, w którym upłynął termin ważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W odwołaniu od decyzji M. Ś. zarzuciła, że organ odmawia jej wypłaty zaległego zasiłku pielęgnacyjnego, a zasiłek przyznany został niezgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych. Samorządowe Kolegium decyzją [...] z dnia [...] września 2008 roku utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, wskazując w podstawie prawnej art. 138 k.p.a. oraz art. 16 i 24 ust.2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 roku nr 139 poz. 992 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył treść przepisu art. 16 ust.2 wymienionej ustawy , zgodnie z którym , zasiłek pielęgnacyjny przysługuje : 1/ niepełnosprawnemu dziecku , 2/ osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3/ osobie, która ukończyła 75 lat. Ustalenie prawa do świadczeń następuje na wniosek osób wymienionych w art. 23 ust.1 ustawy. Do wniosku należy dołączyć orzeczenie o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności / art. 23 ust.3 pkt.4 ppkt b /. Zgodnie z art. 24 ust.2 wymienionej ustawy , prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, do końca okresu zasiłkowego. W przypadku ustalania prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności osoby, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, chyba, że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W tym przypadku prawo do świadczeń rodzinnych ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w których upływa termin ważności orzeczenia. / art. 24 ust.3/. W świetle tego przepisu nie jest możliwe przyznanie świadczeń rodzinnych z datą wsteczną, czyli od miesiąca, od którego datuje się niepełnosprawność. W dniu 9 czerwca 2008 roku M. Ś. złożyła oświadczenie, że pierwszym uzyskanym przez nią oświadczeniem było orzeczenie z 5 listopada 2004 roku zaliczające ją do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, a zatem nie przysługiwało jej świadczenie, które przyznaje się osobom o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponieważ wniosek z wypełnionymi dokumentami wpłynął w dniu 10 grudnia 2007 roku , świadczenie zostało prawidłowo przyznane od 1 grudnia 2007. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie M. Ś. nie wskazała kierunku weryfikacji kwestionowanej decyzji SKO. Wskazała, że jest osobą niepełnosprawną od 2004 roku. W 2006 roku, w związku z pogarszającym się jej stanem zdrowia, wystąpiła o zmianę stopnia niepełnosprawności. Zespoły ds. Orzekania o Niepełnosprawności obu instancji orzekły o stopniu umiarkowanym i dopiero Sąd Rejonowy Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił wyrokiem z dnia 3 pażdziernika 2007 roku zaliczył skarżącą do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności na okres od 26 czerwca 2006 do 5 lipca 2008 roku. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do przepisu art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych / Dz. U. Nr 153 poz. 1269 z 2002 r/ sądy te sprawują w zakresie swej działalności kontrolę pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153 poz.1270 z 2002 r. / zwanej dalej P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, których dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. W myśl przepisu art. 145 P.p.s.a. Sąd obowiązany jest do uchylenia decyzji lub stwierdzenia jej nieważności ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest naruszeniem prawa w sposób dający podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub jeśli zachodzą przyczyny określone w przepisie art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Zaskarżona decyzja dotyczy przyznania zasiłku pielęgnacyjnego . Świadczenie to , obok świadczenia pielęgnacyjnego należy do grupy świadczeń opiekuńczych uregulowanych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. nr 139 poz. 992 z 2006 r.), zwanej dalej ustawą. Przesłanki przyznania, wysokość oraz zasady wypłacania zasiłku pielęgnacyjnego określa przepis art. 16 tej ustawy. W ust. 1 stanowi on, że zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje m.in. osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności / art. 16 ust.2 pkt.2 /. Początkowy i końcowy termin przyznania świadczenia ustala się według ogólnych zasad, wspólnych dla wszystkich świadczeń rodzinnych. Prawo do nich, z wyjątkiem dodatków do zasiłku rodzinnego, ustala się na okres zasiłkowy / art. 24 ust.1 /, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami / art. 24 ust.2 /. W przypadku, gdy świadczenie uzależnione jest od niepełnosprawności osoby, prawo do niego ustala się na okres zasiłkowy , chyba, że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane zostało na czas określony. W tym przypadku prawo do świadczeń rodzinnych ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia / art. 24 ust.3/. Niesporne jest, że skarżąca M. Ś. , urodzona [...].02.1946 r. otrzymała w dniu 5 listopada 2004 roku orzeczenie zaliczające ją do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. W związku z pogorszeniem się jej stanu zdrowia ponownie wystąpiła do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności o ustalenie stopnia niepełnosprawności , a jednostka ta, w dniu 15 grudnia 2006 roku wydała kolejne orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności . Orzeczenie to, po rozpatrzeniu odwołania M. Ś. z dnia 18 stycznia 2007 roku utrzymane zostało w mocy orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] marca 2007 roku nr [...] które zmienione zostało wyrokiem sądu Rejonowego Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 pażdziernika 2007 roku sygn. akt: [...], zaliczającym skarżącą do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności , na okres od 26 czerwca 2006 roku do 5 lipca 2008 roku. W dniu 10 grudnia 2007 roku skarżąca złożyła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, do którego dołączyła, jak tego wymagają przepisy rozdziału 6 ustawy, regulujące postępowanie w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń rodzinnych, w/w prawomocny wyrok [...]. Kwestią sporną w rozpatrywanej sprawie jest data początkowa przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Organy stoją na stanowisku , że datę tę ustaliły prawidłowo w oparciu o przepis art. 24 ust.2 ustawy, tj. począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, przyznając zasiłek pielęgnacyjny na okres od 1 grudnia 2007 roku do 31 lipca 2008 roku. Skarżąca powołuje się na wyrok sądowy zaliczający ją do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności na okres od 26 czerwca 2006 roku do 5 lipca 2008 roku i domaga się przyznania świadczenia za cały ten okres. Wątpliwości powstałe w ramach postępowania o przyznanie na podstawie art. 24 ust.2 ustawy zasiłku pielęgnacyjnego były przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 23 pażdziernika 2007 roku sygn. P.28/2007 uznał wymieniony przepis za niezgodny z art. 2 w zw. z art. 69 Konstytucji RP. Trybunał wskazał, że mechanizm przyznawania świadczeń rodzinnych, w tym zasiłku pielęgnacyjnego obejmuje dwa etapy : urzędowe potwierdzenie istnienia stanu faktycznego uzasadniającego uprawnienie do zasiłku / stadium pierwsze/ i przyznanie zasiłku / stadium drugie/. Przyznanie zasiłku jest związane z istnieniem określonego stopnia niepełnosprawności , a jego celem jest zniwelowanie skutków upośledzenia. Tryb orzekania o niepełnosprawności, który nierzadko trwa wiele miesięcy, ustanowiony w przepisie art. 24 ust.2 termin jest w ocenie Trybunału niezgodny z Konstytucją, narusza bowiem wynikający z zasady państwa prawnego nakaz przestrzegania przez ustawodawcę zasad poprawnej legislacji . Rozpoznawana sprawa , podobnie , jak w stanie faktycznym będącym przedmiotem rozpatrzenia przez Trybunał Konstytucyjny, dotyczy wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku odwołania od orzeczenia zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności. Zdaniem Trybunału – zasiłek wówczas spełnia swój cel, gdy jest przyznawany od daty wskazanej w orzeczeniu o znacznej niepełnosprawności. Mając na względzie wskazany przez Trybunał Konstytucyjny kierunek interpretacji przepisu określającego datę początkową przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, organy orzekające w sprawie M. Ś. winny były przyjąć, że datą tą jest dzień złożenia wniosku do instytucji orzekającej o niepełnosprawności. W postępowaniu ponownym rzeczą organu będzie ustalenie daty wystąpienia skarżącej do Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności , a następnie wydanie decyzji z określeniem daty początkowej przyznania zasiłku pielęgnacyjnego w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, z uwzględnieniem powyższego stanowiska Sądu. Mając powyższe na uwadze, Sąd w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt.1 lit. a uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.