II SA/Rz 814/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek /spr./, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Jarosław Szaro, Protokolant sekr. sąd. Karolina Gołąbek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2024 r. sprawy ze skargi B. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 15 maja 2024 r. nr 1801-IOA.4246.4.2024 w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier hazardowych bez koncesji oddala skargę. Przedmiotem skargi B.Ł. (dalej: "skarżąca") jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie (dalej: "Dyrektor IAS") z dnia 15 maja 2024 r. nr 1801-IOA.4246.4.2024 utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu z dnia 14 grudnia 2023 r. nr 408000-408000-COP-1.4246.653.2023 w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier hazardowych bez koncesji. Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco. W dniu 19 lipca 2019 r. funkcjonariusze Służby Celno-Skarbowej Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu w trakcie czynności kontrolnych w lokalu mieszczącym się przy ul. K. w N., ujawnili urządzenia do gier o nazwach: KAJOT nr AHS0145, BLACK HORSE bez numeru, HOT SLOT bez numeru, ADELL nr 105, HOT SPOT bez numeru, HOT SPOT bez numeru. W związku z podejrzeniem, że ujawnione urządzenia są automatami do gier w rozumieniu ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (t. j. Dz. U. z 2018 r. poz. 165 ze zm., dalej: "u.g.h."), dokonano oględzin ujawnionych urządzeń oraz przeprowadzono eksperymenty kontrolne polegające na odtworzeniu możliwości gry na tych urządzeniach. Stwierdzono, że urządzenia poddane eksperymentowi: 1) są urządzeniami elektronicznymi typu video, 2) przyjmują pieniądze, co świadczy o komercyjnym charakterze urządzanych gier, 3) przebieg gier zawiera element losowości, a uzyskiwane wyniki gier są nieprzewidywalne i niezależne od woli ani zręczności grającego, 4) urządzenia umożliwiają uzyskiwanie wygranych punktowych, przekazywanie ich na licznik kredytowy i sumowanie z punktami kredytowymi uzyskiwanymi w wyniku wypłaty pieniędzy do urządzenia, 5) w wyniku rozgrywania gier możliwe jest wypłacanie środków bezpośrednio z urządzenia za pomocą tzw. "hoppera", 6) w wyniku rozgrywania gier na urządzeniach po uzyskaniu wygranej, pojawia się możliwość skorzystania z dodatkowej opcji polegającej na losowaniu pomiędzy kartą czarną a czerwoną lub polami czerwonymi i czarnymi, przy czym grający nie ma żadnego wpływu na to, jakiego koloru karta bądź pole zostaną wylosowane. Prawidłowe wskazanie koloru losowanej przez komputer karty lub pola powoduje podwojenie wygranej, natomiast wskazanie nieprawidłowego koloru karty lub pola powoduje jej utratę. Gracz w żaden sposób nie jest w stanie przewidzieć koloru karty lub pola, jakie zostanie wylosowane przez komputer. Ponieważ lokal nie był objęty koncesją na prowadzenie kasyna gry funkcjonariusze dokonali zatrzymania urządzeń do postępowania karnoskarbowego. W trakcie postępowania karnoskarbowego, urządzenia zostały poddane badaniom przez Dział Laboratorium Celno-Skarbowego Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu. Sporządzone opinie - sprawozdania potwierdziły, że wskazane urządzenia są automatami do gier w rozumieniu u.g.h. W wyniku dokonanej analizy materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie, NUCS decyzją z dnia 14 grudnia 2023 r. nr 408000-408000-COP-1.4246.653.2023, nałożył na skarżącą karę pieniężną z tytułu urządzania gier hazardowych bez koncesji, tj. gier na automatach o nazwie: 1) KAJOT nr AHS0145 w wysokości [...] zł, 2) BLACK HORSE bez numeru w wysokości [...] zł, 3) HOT SLOT bez numeru w wysokości [...] zł, 4) ADELL nr 105 w wysokości [...] zł, 5) HOT SPOT bez numeru w wysokości [...] zł, 6) HOT SPOT bez numeru w wysokości [...] zł. NUCS stwierdził, że urządzającym gry na automatach w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. jest osoba stwarzająca odpowiednie warunki do udziału w grach na automatach. W ocenie NUCS, ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że skarżąca stwarzała warunki do niezakłóconego funkcjonowania automatów, m. in. poprzez otwieranie drzwi klientom po wcześniejszej weryfikacji, pilnowanie lokalu oraz znajdujących się w nim automatów, kasowanie punktów na automatach, wypisywanie karteczek z wygraną kwotą w przypadku gdy gracz wygrał wyższą kwotę, informowanie przełożonych o nieprawidłowym funkcjonowaniu automatów, uczestnictwo w kontrolach. Skarżąca odwołała się od tej decyzji do Dyrektora IAS w Rzeszowie, który zaskarżoną decyzją, wyżej opisaną, utrzymał w mocy decyzję NUCS. W ocenie Dyrektora IAS, NUCS prawidłowo stwierdził, że gry prowadzone na badanych urządzeniach zawierają się w definicji gier na automatach, określonej w art. 2 ust. 3 u.g.h., zaś możliwość rozpoczęcia nowych gier za punkty otrzymane w wyniku wygranej zawiera się w definicji wygranej rzeczowej, określonej w art. 2 ust. 4 u.g.h. Lokal mieszczący się przy ul. K. w N. nie był objęty koncesją na prowadzenie kasyna gry, zaś zatrzymane urządzenia nie posiadały wymaganego urzędowego sprawdzenia, założonych wymaganych urzędowych zamknięć oraz nie były zarejestrowane przez naczelnika urzędu celno-skarbowego. Dyrektor IAS stwierdził, że okoliczności wskazujące na to, że skarżącej można i należy przypisać przymiot urządzającej gry hazardowe na ww. automatach wynikają z materiału dowodowego zalegającego w aktach przedmiotowej sprawy. Ze zgromadzonych dowodów wynika, że skarżąca oprócz standardowych obowiązków wykonywanych przez obsługę lokalu, zajmowała się: obsługą automatów (kasowaniem punktów za pomocą kluczy do automatów w przypadku braku pieniędzy w automatach na wypłatę wygranych), wypisywaniem karteczek z wygraną kwotą, w przypadku gdy gracz wygrał większą kwotę pieniędzy na automacie (powyżej 1.000 - 1.500 zł), przekazywaniem informacji odnośnie automatów wskazanym przez nią mężczyznom, pilnowaniem znajdujących się w lokalu automatów do gier (jak wynika z akt sprawy, w lokalu nie było innej działalności). Natomiast potwierdzeniem świadomego i dobrowolnego uczestnictwa w zorganizowanym procesie urządzania gier hazardowych na zatrzymanych urządzeniach były zeznania skarżącej złożone w toku postępowania karnego, w których podała, że była obecna przy wszystkich czterech kontrolach, miała dostęp do monitoringu, do lokalu wpuszczała osoby jedynie po wcześniejszej weryfikacji, pilnowała, aby nikt nie uszkodził automatów, pomimo poinformowania przez funkcjonariuszy, że działalność w lokalu jest nielegalna, kontynuowała pracę w lokalu. Zdaniem Dyrektora IAS, z powyższego wynika, że rola skarżącej polegała na aktywnych i wykonywanych we własnym imieniu czynnościach w procesie organizowania gier. Zapewniała i stworzyła odpowiednie warunki, aby nielegalna gra na automatach w ogóle mogła się odbyć, miała wpływ na określenie sposobu korzystania z nich przez klientów, jak również na sposób organizowania gier. Dlatego też Dyrektor IAS uznał, że skarżąca była podmiotem urządzającym gry w lokalu przy ul. K. w N. bez wymaganej koncesji. W skardze do tut. Sądu na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła naruszenie reguł postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik tego postępowania, w szczególności art. 2 Konstytucji RP i art. 6, art. 7, art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm. - dalej: "k.p.a.") przez uznanie przez organ, że działanie w granicach i na podstawie prawa zawiera uprawnienie do zastosowania rozszerzającej wykładni pojęcia "urządzenia gier na automatach" w rozumieniu art. 89 ust. 1 u.g.h. skutkującej przyjęciem, że wykonywanie czynności przez personel w lokalu w którym ujawniono automaty do gier, jest równoznaczne w pojęciem "urządzania tych gier" w sytuacji gdy: - niedozwolona jest rozszerzająca wykładnia pojęć nieostrych na gruncie norm karnych, - wskazanie przez ustawodawcę w art. 89 ust. 1 u.g.h. czynności czasownikowej "urządzanie gier" - jako jedynej formy upoważniającej do nałożenia kary pieniężnej na podmiot który takie działania podjął i wskazanie czynności wymienionych w art. 107 k.k.s. określonych jako "prowadzenie gier" obok "urządzania gier" nie jest celowym zamiarem ustawodawcy ograniczenia zakresu karania wyłącznie do podmiotów urządzających gry, a przyjęcie, że dozwolone jest podejmowanie przez organ działań zmierzających do przypisania wszelkim podmiotom związanym z procesem gier na automatach przymiotu "urządzającego", co w efekcie - wbrew prawu - ma pozwalać nakładać kary pieniężne na nieograniczoną liczbę osób i co w efekcie doprowadziło do ukarania skarżącej, podczas gdy wykonywała ona w ujawnionym procederze wyłącznie czynności przypisane "personelowi" i nie może być uznana za osobę urządzającą gry na automatach w rozumieniu art. 89 u.g.h., wskutek czego doszło do naruszenia przez organ prawa materialnego w postaci nadania normie zawartej w przepisie znaczenia, którego w rzeczywistości przepis ten nie zawiera. Wobec powyższego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, uchylenie poprzedzającej ją decyzji NUCS i umorzenie postępowania, względnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zobowiązanie organu do wydania decyzji wskazując sposób załatwienia sprawy. Ponadto wniosła o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie podniesionych zarzutów. W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Na wstępie wyjaśnić należy, że zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 lit. a-c p.p.s.a.). Materialnoprawną podstawę wydanych decyzji stanowiły przepisy u.g.h., zgodnie z którymi urządzanie gier losowych, zakładów wzajemnych, gier w karty i gier na automatach oraz prowadzenie działalności w tym zakresie jest dozwolone na podstawie właściwej koncesji, zezwolenia lub dokonanego zgłoszenia (art. 3). Działalność w zakresie gier cylindrycznych, gier w karty, gier w kości i gier na automatach może być prowadzona po uzyskaniu koncesji na kasyno gry, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 1 i 1b oraz art. 6a ust. 2 (art. 6 ust. 1). Urządzanie gier cylindrycznych, gier w karty, w tym turniejów gry w pokera, gier w kości oraz gier na automatach jest dozwolone wyłącznie w kasynach gier na zasadach i warunkach określonych w zatwierdzonym regulaminie i udzielonej koncesji lub udzielonym zezwoleniu, a także wynikających z przepisów ustawy, z wyjątkiem ust. 4 i 5 (art. 14 ust. 1). Automaty do gier, urządzenia losujące i urządzenia do gier mogą być eksploatowane przez podmioty posiadające koncesję lub zezwolenie na prowadzenie działalności w zakresie gier losowych lub gier na automatach oraz przez podmioty wykonujące monopol państwa, po ich zarejestrowaniu przez naczelnika urzędu celno-skarbowego (art. 23a ust. 1). Karze pieniężnej podlega urządzający gry hazardowe bez koncesji, bez zezwolenia lub bez dokonania wymaganego zgłoszenia (art. 89 ust. 1 pkt 1). Wysokość kary pieniężnej wymierzanej w przypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 1 – wynosi w przypadku gier na automatach – [...] zł od każdego automatu (art. 89 ust. 4 pkt 1 lit. a). Powyższe oznacza, że dla przypisania podmiotowi odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. i nałożenia kary pieniężnej na podstawie art. 89 ust. 4 pkt 1 lit. a) u.g.h. konieczne jest ustalenie, czy gry prowadzone na urządzeniu (automacie) spełniały przesłanki określone w przepisach art. 2 ust. 3, 4 i 5 u.g.h., czy były urządzane bez koncesji, zezwolenia lub dokonania wymaganego zgłoszenia, a także czy podmiot był "urządzającym gry", czyli aktywnie przyczynił się do ich prowadzenia. W myśl art. 2 ust. 3 u.g.h., grami na automatach są gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych oraz gry odpowiadające zasadom gier na automatach urządzane przez sieć Internet o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości. Zgodnie z art. 2 ust. 5 u.g.h., grami na automatach są także gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, oraz gry odpowiadające zasadom gier na automatach urządzane przez sieć Internet organizowane w celach komercyjnych, w których grający nie ma możliwości uzyskania wygranej pieniężnej lub rzeczowej, ale gra ma charakter losowy. Wygraną rzeczową w grach na automatach jest również wygrana polegająca na możliwości przedłużania gry bez konieczności wpłaty stawki za udział w grze, a także możliwość rozpoczęcia nowej gry przez wykorzystanie wygranej rzeczowej uzyskanej w poprzedniej grze (art. 2 ust. 4 u.g.h.). Natomiast "urządzanie gier hazardowych" to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej liczbie graczy, utrzymywanie automatów w stanie sprawności oraz w stałej aktywności, umożliwiającym ich funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze (wyrok NSA z dnia 14 marca 2024 r., sygn. akt II GSK 99/22). Przedstawione rozumienie "urządzania" potwierdza również definicja zawarta w Słowniku Języka Polskiego PWN, zgodnie z którą "urządzić-urządzać" oznacza: "wyposażyć coś w odpowiednie sprzęty", "zorganizować (jakąś imprezę), jakieś przedsięwzięcie itp.", "zapewnić komuś dobre warunki". Co istotne, możliwa jest przy tym odpowiedzialność za dany delikt więcej niż jednej osoby, co ma zazwyczaj miejsce w przypadku istniejącego podziału obowiązków w ramach przedsięwzięcia dotyczącego urządzania gier na automatach (wyraźnego lub dorozumianego). Każda z tych osób ponosi własną odpowiedzialność, zaś przewidziana kara nie podlega podziałowi lub stosunkowemu rozdzieleniu. Jest to bowiem kara administracyjna, określona w sposób sztywny i nakładana za stwierdzone obiektywnie naruszenie, niezależnie od winy. W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że nie budzą wątpliwości Sądu ustalenia faktyczne poczynione przez organy obu instancji, jeżeli chodzi o charakter przeprowadzanych gier na automatach o nazwach: KAJOT nr AHS0145, BLACK HORSE bez numeru, HOT SLOT bez numeru, ADELL nr 105, HOT SPOT bez numeru, HOT SPOT bez numeru. Odpowiadają one kryteriom z art. 2 ust. 3 u.g.h. Nie budzi również wątpliwości, że przedmiotowy lokal nie był objęty koncesją na prowadzenie kasyna gry. Ustalenia te nie były również kwestionowane w skardze. Sporną kwestią jest zatem to, czy organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny w zakresie przypisania skarżącej statusu podmiotu "urządzającego gry". Sąd stwierdza, że w rozpoznawanej sprawie skarżąca oprócz czynności związanych z obsługą lokalu, dbaniem o jego porządek, podejmowała również szereg działań, które w ich całokształcie słusznie przez organy zostały uznane za "urządzanie gier na automatach" w znaczeniu wyżej podanym. Miały one bowiem na celu utrzymywanie automatów w stanie sprawności oraz w stałej aktywności, umożliwiającym ich funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługę urządzeń. W szczególności skarżąca podejmowała czynności takie jak: kasowanie punktów za pomocą kluczy do automatów w przypadku braku pieniędzy w automatach na wypłatę wygranych, wypisywanie karteczek z wygraną kwotą, w przypadku gdy gracz wygrał większą kwotę pieniędzy na automacie (powyżej 1.000 - 1.500 zł), przekazywanie informacji odnośnie automatów wskazanym przez nią mężczyznom, pilnowanie znajdujących się w lokalu automatów do gier (jak wynika z akt sprawy, w lokalu nie było innej działalności). Ponadto skarżąca miała dostęp do monitoringu, i wpuszczała do lokalu osoby jedynie po wcześniejszej weryfikacji. Co więcej, skarżąca musiała mieć świadomość cech działalności, do której automaty, o których mowa w niniejszej sprawie miały być wykorzystywane, a to m. in. z uwagi na uczestnictwo w kontrolach podczas których funkcjonariusze dokonywali zatrzymań automatów do gry. Powyższe ustalenia pozwalają na przypisanie skarżącej cechy "urządzającego gry" w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h., umożliwiała ona bowiem niezakłócone funkcjonowanie urządzeń, miała wpływ na określenie sposobu korzystania z nich przez klientów. W tej sytuacji uznać więc należy, że ogół realizowanych przez skarżącą czynności stanowił istotny element procesu urządzania gier na automatach poza kasynem gry, z tego więc względu nałożenie na nią kar było zasadne. Sąd wskazuje również, że wbrew stanowisku skarżącej, nie ma znaczenia, że jej działanie z punktu widzenia treści art. 107 § 1 k.k.s. zostało zakwalifikowane w postępowaniu karnoskarbowym jako "prowadzenie gry". Aktywność skarżącej bez wątpienia realizowała bowiem przesłanki urządzania gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że postępowanie o przestępstwo skarbowe z art. 107 § 1 k.k.s. oraz postępowanie administracyjne, prowadzone z uwagi na stwierdzone naruszenie przepisów u.g.h., są odrębnymi sprawami, których wyniki nie zależą od siebie nawzajem (zob. np. wyroki NSA z dnia 12 marca 2024 r., sygn. akt II GSK 765/21, z dnia 13 lutego 2020 r., sygn. akt II GSK 2491/17). Odpowiedzialność karnoskarbowa oparta jest na zupełnie odmiennych przesłankach niż odpowiedzialność za delikt administracyjny. O ile pierwsza z nich, oparta jest za zasadzie winy - którą można przypisać osobie fizycznej, to druga oparta jest na przesłance obiektywnego naruszenia prawa. Celem kary nakładanej na podstawie u.g.h. nie jest represja bądź prewencja a restytucja uzupełniająca i rekompensująca straty Skarbu Państwa powstałe w wyniku nieopłaconego podatku od gier. W związku z powyższym Sąd stwierdza, że zarzuty skargi okazały się bezzasadne. Tylko ubocznie należy zaznaczyć, że przepisy art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. nie mogły zostać naruszone przez organy, albowiem postępowanie prowadzone było w oparciu o przepisy Działu IV Ordynacji podatkowej, a to na podstawie odesłania zawartego w art. 8 u.g.h. W tym stanie rzeczy Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.