II SA/Rz 818/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 2 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. H. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. R. H. wezwany do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2010 r. Nr [...] zwrócił się o zwolnienie od niego argumentując to sytuacją osobistą, uzyskiwanymi dochodami i ponoszonymi wydatkami oraz wskazując, że opłacenie tego wpisu spowodowałoby znaczny uszczerbek w środkach na minimum jego utrzymania. Powyższy wniosek rozszerzony na całość związanych ze sprawą kosztów sądowych skarżący zawarł w złożonym następnie w wyniku wezwania urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF uzasadniając go podeszłym wiekiem (77 lat), niskimi dochodami (1470 zł. netto miesięcznie), złym stanem zdrowia, wysokimi podatkami, kosztami życia codziennego, brakiem oszczędności i samotnym zamieszkiwaniem. Z pozostałych udzielonych informacji wynika ponadto, iż: - w skład posiadanego przez niego majątku wchodzi drewniany dom o pow. 90 m² z budynkiem gospodarczym, - jego średnie miesięczne wydatki obejmują zakup żywności i lekarstw – 600 zł., opłaty za gaz, energię elektryczną, wywóz nieczystości, wodę i ścieki – 300 zł., abonament telefoniczny – 35 zł., wg zalegającej w aktach sądowoadministracyjnych kserokopii decyzji wymiarowej obciążający go podatek od nieruchomości za 2010 r. wyniósł 250 zł., - wnioskodawca nie korzysta z pomocy społecznej i innych osób, nie posiada pojazdów mechanicznych i konta bankowego oraz oszczędności, nie dysponuje także rachunkiem ani fakturą za zakup opału – węgla (nie potrzebuje ich, ponieważ nie składa wniosków o pomoc społeczną). Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (składają się na nie opłaty sądowe: wpis i opłata kancelaryjna oraz zwrot wydatków) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Jak wynika z tej regulacji, ciężar wykazania wynikającej z niej przesłanki spoczywa na osobie wnioskującej, której sytuacja majątkowa jest jedynym wyznacznikiem decydującym o jej zdolności do poniesienia tych kosztów; z tej przyczyny bezpośredniego wpływu na rozpoznanie wniosku nie mają takie czynniki, jak wiek czy stan zdrowia, chociaż pod uwagę brane są związane z nimi wydatki. Ocena informacji udzielonych przez R. H. nie potwierdza zasadności jego wniosku tak w całości, jak i w części. Mimo powoływania się na posiadane dochody subiektywnie ocenione jako niskie oraz obciążające go wydatki, wnioskodawca nie wykazał, z jakim negatywnym wpływem dla jego koniecznego utrzymania wiązałoby się opłacenie związanych ze sprawą kosztów sądowych i jakich potrzeb życiowych nie mógłby przez to zaspokoić. Twierdzeniu, że w wyniku opłacenia tych kosztów powstałby znaczny uszczerbek dla jego minimalnego utrzymania przeczy też zestawienie uzyskiwanych przez niego dochodów i ponoszonych wydatków. Mimo że niezależnie od deklarowanych wydatków związanych ściśle z jego osobą (zakup żywności, koszty leczenia), jako osobę samotnie gospodarującą obciążają go pełne koszty utrzymania domu (opłaty), to jednak ich łączna wysokość oscyluje w granicach 950 – 1000 zł. miesięcznie i jest ewidentnie niższa od pobieranej emerytury (1470 zł. netto). Podkreślenia w związku z tym wymaga, że opisane wydatki zasługują na miano zaspokajających podstawowe i uzasadnione potrzeby życiowe, a tylko takie mogą być uznane za zasadne przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie prawa pomocy. Mimo że nawet one powinny być ograniczone do niezbędnego minimum, to w przypadku R. H. nawet bez tego pozostająca nadwyżka (ok. 500 zł. miesięcznie) musi być uznana za wystarczającą do pokrycia przez niego innych wydatków o charakterze doraźnym, czy też ponoszonych z mniejszą niż miesięczna częstotliwością (np. podatek od nieruchomości, środki czystości, odzież). Należą do nich również mające jednorazowy charakter koszty sądowe, których opłacenie przez wnioskującego w kontekście powyższych okoliczności należy uznać za możliwe w pełnej wysokości i nie powodujące zagrożenia uszczerbkiem dla jego koniecznego utrzymania; dotyczy to zarówno wpisu od skargi jak i kosztów które mogą (nie muszą) wystąpić w przyszłości – do najbardziej prawdopodobnych należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi (100 zł.) i wpis od skargi kasacyjnej w przypadku kwestionowania wyroku sądu I instancji (250 zł.). Na przeszkodzie do opłacenia tych kosztów nie będą stały też sygnalizowane przez skarżącego wydatki na zakup opału – z zalegającego w aktach sądowych jego pisma z dnia 15 września 2010 r. wynika, że jest to ok. 1 tony węgla w cenie 800 zł. Z udzielonych przez niego informacji o braku rachunków (faktur) z tytułu tego wydatku wynika pośrednio fakt dokonania już tego zakupu. Oznacza to, że wydatki z tego tytułu nie będą go już obciążały w najbliższej przyszłości, a oszacowana w przybliżeniu nadwyżka jego dochodów nad koniecznymi wydatkami będzie mogła być przeznaczona na opłacenie związanych ze sprawą kosztów sądowych. Wyłącza to dopuszczalność zwolnienia R. H. z ustawowego obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie (statuuje go art. 199 P.p.s.a.); obowiązek ten dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04), które to kryterium skarżący bez wątpienia spełnia. Ubocznie należy zwrócić uwagę wnioskodawcy, że w przypadku uwzględnienia przez Sąd wniesionej skargi będzie mu przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 P.p.s.a.). Skoro zatem analiza złożonego przez skarżącego wniosku nie wykazuje podstaw do jego uwzględnienia, skutkuje to odmową przyznania mu prawa pomocy w tym zakresie. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 245 § 3 i art. 258 § 2 pkt 7 powołanej ustawy orzeczono jak w sentencji postanowienia.