II SA/Rz 818/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Wolska po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. H. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy - p o s t a n a w i a - zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w 1/2 części. II SA/Rz 818/10 U Z A S A D N I E N I E W dniu 15 września 2010 r. (data nadania w Urzędzie Pocztowym w Ł.) w zakreślonym przez Sąd terminie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, skarżący R. H. zwrócił się z wnioskiem do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 2 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 818/10, wydanym przez referendarza sądowego odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. Od tego postanowienia w dniu 12 listopada 2010 r. (data nadania UP Ł.) skarżący wniósł sprzeciw. Zwrócił się o zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu nie zgodził się ze stanowiskiem referendarza sądowego w wydanym postanowieniu. Wskazał, że nie jest w stanie ponieść wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł, gdyż jednorazowe opłacenie tego wpisu spowoduje znaczny uszczerbek w środkach na minimum jego utrzymania. Wskazał, że miesięcznie wydaje na opłaty za tzw. media i środki czystości 300 zł. Pozostałą kwotę tj. 1170 zł wydaje na żywność oraz niezbędne lekarstwa. Zwrócił uwagę, że jest w podeszłym wieku i złym stanie zdrowia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej jako P.p.s.a,) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 1, § 2 i 3 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Obowiązek stron ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie wynika z art. 199 P.p.s.a. i dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, jeżeli poniesienie tych kosztów nie będzie wiązało się dla nich z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, przy czym to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Istotą instytucji zwolnienia od kosztów sądowych jest stosowanie jej wobec osób pozostających w ubóstwie. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, Sąd uznał, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku skarżącego w całości, gdyż wskazane przez niego informacje nie uzasadniają zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie, w jakim sprzeciwiający się tego oczekuje. Sąd ustalił, że skarżący jest osobą samotną, w podeszłym wieku (77 lat), ma niskie dochody (1470 zł. netto miesięcznie), jest w złym stanie zdrowia, nie posiada oszczędności. W skład posiadanego przez niego majątku wchodzi drewniany dom o pow. 90 m², z budynkiem gospodarczym, jego średnie miesięczne wydatki obejmują zakup żywności i lekarstw - 600 zł., opłaty za gaz, energię elektryczną, wywóz nieczystości, wodę i ścieki – 300 zł., abonament telefoniczny – 35 zł., wg zalegającej w aktach sądowoadministracyjnych kserokopii decyzji wymiarowej obciążający go podatek od nieruchomości za 2010 r. wyniósł 250 zł. Wnioskodawca nie korzysta z pomocy społecznej i innych osób, nie posiada pojazdów mechanicznych i konta bankowego oraz oszczędności, nie dysponuje także rachunkiem ani fakturą za zakup opału – węgla. Podkreślenia wymaga, że skarżący ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe i posiada stałe źródło dochodu, w postaci emerytury. Wśród wydatków skarżącego najważniejsze to te związane z utrzymaniem swojego domu oraz zakupem żywności, a także ewentualne wydatki związane z zakupem lekarstw. Przyjmując, że skarżący rzeczywiście ponosi takie miesięczne koszty należałoby uznać, że otrzymywane dochody wystarczają na pokrycie bieżących jego wydatków. Posiadanie stałych dochodów oraz wykazanej nieruchomości, mimo z pewnością ponoszonych kosztów zwykłego utrzymania i zakupu lekarstw powoduje, że obowiązek ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie nie może zostać w stosunku do skarżącego wyłączony, gdyż stałoby to w sprzeczności z ustawowymi zasadami przyznawania prawa pomocy. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, że udzielona pomoc prawna ze środków publicznych nie służyłaby w istocie zaspokojeniu prawa skarżącego do Sądu. Analizując zawarte w aktach sprawy oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, Sąd uznał, iż wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości nie mógł zostać uwzględniony. Sytuacja skarżącego nie jest na tyle zła, aby nie mógł on partycypować częściowo w kosztach postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Na obecnym etapie postępowania koszty postępowania w tej sprawie obejmują wpis sądowy od skargi w kwocie 500 zł. Ponadto koszty te obejmować mogą opłatę kancelaryjną od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku, w przypadku jej oddalenia (100 zł) oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia (250 zł). W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że uzasadnione jest przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w rozmiarze1/2. Oznacza to, że wyżej opisane kwoty ulegną odpowiedniemu zmniejszeniu. W tej sytuacji uiszczenie przez skarżącego wpisu od skargi w kwocie 250 zł. nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego (określonego w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Dodać trzeba, że w razie uwzględnienia skargi, na wniosek skarżącego, Sąd orzeknie o zwrocie poniesionych kosztów w tej sprawie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 i 4 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.