II SA/Rz 821/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: SNSA Stanisław Śliwa po rozpoznaniu w dniu 6 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Ł. L. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] kwietnia 2014 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia w części kary pieniężnej - postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Postanowieniem z dnia 22 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 821/14, wydanym przez referendarza sądowego, po rozpoznaniu wniosku Ł. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, odmówiono przyznania wyżej wymienionemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ustawowym terminie Ł. L. złożył sprzeciw. Wskazał, że poprzez odmowę przyznania mu prawa pomocy "Sąd naruszył jego prawa". W dalszej części przedstawił swoją sytuację rodzinną i majątkową oraz zdrowotną. Uzasadniając zaś konieczność ustanowienia fachowego pełnomocnika wskazał na zawiłość sprawy oraz jej skomplikowany charakter. Za ustanowieniem adwokata, w ocenie wnoszącego sprzeciw, przemawia także "nierówność występujących stron postępowania". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a,) w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na wstępie zaznaczenia wymaga, że w niniejszej sprawie wniosek o udzielenie pomocy prawnej dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Stosownie do art. 245 § 1, § 2 i § 3 oraz art. 246 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja zwolnienia od kosztów jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. z której wynika, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim szczególnym przepisem jest m.in. art. 246 P.p.s.a. Należy podkreślić, że prawo pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest instytucją szczególną, mogącą mieć zastosowanie w sytuacjach wyjątkowych. Ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, że zwolnienie od opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli – (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek –"Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" – Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Jak wyżej wskazano, w niniejszej sprawie Ł. L. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Po przeanalizowaniu wniosku, sprzeciwu oraz dodatkowego oświadczenia Sąd uznał, że zawarte tam informacje nie potwierdzają spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w całkowitym zakresie. Na podstawie złożonego przez skarżącego wniosku na formularzu PPF Sąd ustalił, że wnioskodawca Ł. L. wraz z partnerką S. L. i ich ponad roczną córką prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Aktualnie partnerka wnioskodawcy wraz z córką wyprowadziła się do jej rodziców, "by nie zostać obarczoną ewentualnymi skutkami sytuacji" (oświadczenie zawarte w piśmie z dnia [...].09.14 r., nadesłane na wezwanie Sądu). Na ich dochód składają się: uzyskiwany przez partnerkę wnioskodawcy zasiłek w kwocie 860 zł oraz wynagrodzenie za pracę wnioskodawcy wynoszące 1800 zł. Skarżący wyjaśnił, że od 2005 r. choruje na cukrzycę insulinozależną, a w chwili obecnej podlega intensywnej insulinoterapii; koszt powyższego to kwota 300 zł za jedno opakowanie. Majątek wnioskodawcy to: dom murowany o pow. 240 m2, dom drewniany o pow. 100 m2 - położone na działce o pow. 0,59 ha w L., a ponadto garaż (20m2), budynki gospodarcze (73 m2) oraz pomieszczenia chłodnicze (40 m2). Wnioskodawca zamieszkuje na ww. nieruchomości a plac przed domem wykorzystuje na potrzeby prowadzonej działalności. Wnioskodawca jest także właścicielem nieruchomości o pow. 1021m2 w J., na której znajduje się dom o pow. 90m2, w którym zamieszkuje jego dziadek, który to ponosi koszty utrzymania ww. domu. Jak oświadczył wnioskodawca raz na dwa miesiące przekazuje dziadkowi kwotę ok. 100-200 zł na pokrycie rachunków za leki lub opłaty. Jak oświadczył Ł. L. w domu tym zajmuje jeden pokój z przeznaczeniem na biuro prowadzonej działalności gospodarczej. Jak wynika z nadesłanych dodatkowych informacji Ł. L. obecnie jest właścicielem trzech samochodów: DAF z 2003 r., Renault Kangoo z 1999 r. oraz Mercedes Vito z 1997 r. Natomiast partnerka skarżącego jest właścicielką domu mieszkalnego o pow. 180 m2 na działce 0,30 ha. Z podanych przez wnioskodawcę informacji wynika, że średnie miesięczne wydatki na żywność, środki higieny to kwota 400 zł, zaś wydatki na utrzymanie domu to łącznie kwota – 818 zł (na którą składają się: energia elektryczna- 200 zł, woda i kanalizacja – 50 zł, wywóz śmieci – 38 zł, opłata za telefon – 100 zł, opłata za ogrzewanie – zakup drewna – 300 zł/mc, koszty leczenia – 130 zł/mc). Dodatkowo oświadczył, że łoży na utrzymanie dziecka w wysokości 400 zł/mc (standardowa kwota alimentów przydzielanych przez sąd). Wnioskodawca przedstawił także wyciągi z posiadanych rachunków bankowych za okres od czerwca do sierpnia 2014 r. oświadczając jednocześnie, że na dzień 16 września 2014 r. saldo z posiadanych rachunków odpowiednio dla każdego z kont wynosi: saldo dostępne: 7 470 zł (saldo bieżące: -26 530,00 zł); saldo dostępne (i saldo bieżące): 0,12 zł oraz środki dostępne: 85,54 zł (saldo końcowe: 85,54 zł). Ponadto oświadczył, że wypłacona w miesiącu czerwcu kwota 19 000 zł pochodziła z wypłaty odszkodowania z polisy OC sprawcy, w związku ze śmiercią jego siostry, którą to kwotę przekazał na spłatę bieżących zobowiązań a większą część przekazał siostrzeńcowi. Po przeanalizowaniu wniosku oraz złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń Sąd uznał, że zawarte tam informacje nie potwierdzają spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym a sam Ł. L. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jednocześnie Sąd zaznacza, że przy rozpoznawaniu wniosku wziął pod uwagę jedynie sytuację majątkową i dochodową Ł. L., z uwagi na złożone oświadczenie, że jego partnerka S. L. wraz z córką wyprowadziła się do rodziców a w świetle prawa polskiego jest w stosunku do niego osobą obcą. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia wynika, że dochód z umowy o pracę wynosi 1800 zł brutto (ok. 1 325,43 zł netto). Zsumowanie wskazanych we wniosku i oświadczeniu niezbędnych wydatków ponoszonych na utrzymanie siebie, córki oraz wydatków na opłaty związane z utrzymaniem domu daje łącznie kwotę: 1618 zł. Jak wynika z powyższego zestawienia kwota ta przekracza osiągany co miesięcznie dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę. Oznacza to, że wnioskodawca albo zawyżył ponoszone comiesięczne wydatki lub też nie wskazał osiąganego z prowadzonej działalności gospodarczej dochodu. Powyższe zaś miało na celu pozytywne dla wnioskodawcy rozpoznanie przez Sąd prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie jednoznacznie stwierdzić można, że wnioskodawca nie wykazał okoliczności pozwalających na uwzględnienie wniosku. Negatywną przesłanką jest przede wszystkim fakt posiadania na rachunku bankowym środków finansowych, których wysokość (na dzień 16.09.2014 r.) wynosi 7 555,66 zł (saldo dostępne) i jest dostateczna do opłacenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł. Podkreślenia wymaga, że Sąd analizując przedstawione przez skarżącego dokumenty dopatrzył się wielu rozbieżności. Przede wszystkim z przedstawionego zestawienia operacji na rachunku bankowym wynika, że w miesiącu czerwcu, lipcu, sierpniu 2014 r. wpływała na jeden z rachunków kwota ok. 10 000 zł od kontrahenta: [...], o czym skarżący nie poinformował. Nadto na posiadanych trzech kontach bankowych wykonano wiele operacji polegających na wpłacie i wypłacie (tego samego dnia) wysokich kwot. Przy czym wpłat na kwoty wahające się od 500 zł do 7 900 zł dokonywał sam Ł. L. Oceniając zatem sytuację finansową i życiową Ł. L., Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, przekonywujący i wiarygodny spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Na obecnym etapie postępowania, ponoszone ewentualnie opłaty sądowe (tj. wpis od skargi w wysokości 200 zł) nie będą przekraczać możliwości finansowych wnioskodawcy. Podkreślić przy tym należy, że najbardziej podstawowe potrzeby wnioskodawcy tj. potrzeba zaspokojenia głodu, uzyskania lekarstw czy też potrzeby mieszkania są, jak wskazał sam wnioskodawca, na bieżąco są zaspokajane. Biorąc pod uwagę powyższe tut. Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie ujawnił wszystkich osiąganych dochodów, bądź też zawyżył ponoszone wydatki, celem uzyskania korzystnego dla siebie orzeczenia. Podkreślić należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym względzie zasadami słuszności. Bada jedynie stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Jak wyżej wspomniano instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, ma służyć najuboższym to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Z pewnością Ł. L. nie jest osobą ubogą i nieporadną. W toku postępowania w wyznaczonych przez Sąd terminach stosował się do wezwań Sądu. Wnioskodawca nie wykazał, że jego sytuacja jest wyjątkowa i uzasadnia ustanowienie profesjonalnej pomocy prawnej. Skarżący w złożonym wniosku powyższych okoliczności nie wykazał. Tym bardziej, co wynika z wniosku, że wszystkie jego potrzeby życiowe są bez trudu zaspokajane. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 245 § 1 i 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.