II SA/Rz 83/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Maria Zarębska-Kobak Sędziowie NSA Jerzy Solarski /spr./ AWSA Joanna Zdrzałka Protokolant sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólno-Administracyjnym na rozprawie w dniu 8 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi S. Sz. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w R. z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] listopada 2005r. nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w R. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach ( Dz. U. z 2002r. Nr 132, poz. 1115), po rozpatrzeniu odwołania S. Sz. - utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w S. W. z dnia 9.12.2004r. o braku podstaw do stwierdzenia u S. Sz. choroby zawodowej – nowotworu złośliwego krtani. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że w dniu 8.07.2003r. S. Sz. zgłosił podejrzenie choroby zawodowej- nowotworu złośliwego krtani. Organ I instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające i ustalił, że zainteresowany pracował w Hucie S. W. - obecnie ZHSW Z. Z. M., na stanowiskach: 1. 1972-1974 na wydziale M-8 jako elektryk i elektromonter, 2. 1976-1979 na Wydziale M-8 jako elektromonter, 3. 1979-1983 na Wydziale AR jako elektryk, 4. 1983-2003 na Wydziale M-8 jako elektromonter. Z oceny narażenia zawodowego wynika, że S. Sz. przez ok. 26 lat w czasie pracy był eksponowany na bezwodnik kwasu siarkowego, stężony kwas siarkowy i azbest. Praca polegała na wykonywaniu czynności remontowo-naprawczych, tj. uszczelnianie pieców przy pomocy sznurów i uszczelek z azbestu, naprawa suwnic oraz innych urządzeń elektrycznych oraz wanien elektrycznych w chromowni. W czasie wykonywania prac, S. Sz. był okresowo narażony na oddziaływanie bezwodnika kwasu chromowego i opary stężonego kwasu siarkowego - ok. 4 godz. w miesiącu; natomiast na pył azbestu ok. 20 min. podczas wykonywania i zakładania uszczelek z płyt azbestowych, przy wykonywaniu takich robót od kilku do 20 w ciągu miesiąca. Narażenie na kwas siarkowy również było okresowe, przy jego rozlewaniu i przenoszeniu. Mgły kwasu siarkowego, które mają udowodnione działanie rakotwórcze, powstają w czasie procesów technologicznych, które nie występowały w zakładzie pracy. Na stanowisku pracy zainteresowanego nie były przeprowadzane pomiary środowiskowe i dlatego dla zobrazowania środowiska pracy pod kątem narażenia na czynniki rakotwórcze, przytoczono wyniki badań na stanowisku galwanizera w tym wydziale. Dane o narażaniu i wyniki pomiarów środowiskowych umieszczono w karcie oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzenie choroby zawodowej z dnia 4.03.2004r. Orzeczeniem z dnia [...].08.2004r. nr [...]. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w R. nie rozpoznał u S. Sz. choroby zawodowej – nowotwór złośliwy krtani. Wskazano, że narażenie na bezwodnik kwasu chromowego, azbest oraz kwas siarkowy występowały okresowo oraz, że czynniki te nie mają udowodnionego działania rakotwórczego w patologii nowotworu złośliwego krtani. Zaznaczono też, że S. Sz. palił papierosy przez okres ok. 25 lat, a dym tytoniowy jest czynnikiem rakotwórczym. S. Sz. złożył odwołanie od tego orzeczenia i w trybie odwoławczym został poddany badaniom w Instytucie M. P. i Z. Ś. w S. Instytut ten wydał w dniu [...].11.04r. orzeczenie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej podając, że w oparciu o analizę całości zgromadzonej dokumentacji narażenia zawodowego na czynniki rakotwórcze w odniesieniu do krtani, potwierdzono wnioski zawarte w orzeczeniu WOMP w R. W tej sytuacji Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w S. W. w dniu [...].12.2004r. wydał decyzję nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia u S. Sz. choroby zawodowej – nowotworu złośliwego krtani. W odwołaniu od tej decyzji S. Sz. podkreślał narażenie na czynniki rakotwórcze w pracy zawodowej. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w R. rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym, nie znalazł podstaw do uchylenia bądź zmiany zaskarżonej decyzji. Wskazał, że w sprawach o stwierdzenie choroby zawodowej decydujące znaczenie ma dowód z opinii biegłych lekarzy z zakresu medycyny pracy, w stosunku do których inspektor sanitarny nie ma prawa zmieniać lub we własnym zakresie interpretować postawionej diagnozy lekarskiej. W sprawach o stwierdzenie choroby zawodowej niezbędne jest potwierdzenie występowania trzech czynników: - pracownik wykonuje lub wykonywał pracę w narażeniu na czynnik szkodliwy, - u pracownika występuje schorzenie, którego objawy odpowiadają objawom choroby zawodowej, - udowodniono związek przyczynowy pomiędzy narażeniem na czynnik, a występującymi objawami choroby zawodowej. S. Sz. w czasie pracy był narażony na czynniki o udowodnionym działaniu rakotwórczym a to: chrom, azbest i mgły kwasu siarkowego, przy czym narażenie to miało charakter sporadyczny. Jeśli chodzi o chorobę, to uprawnione placówki rozpoznały nowotwór złośliwy – rak krtani. Jednakże schorzenia to nie zostało uznane za chorobę zawodową z poz. 17 wykazu chorób zawodowych, ponieważ czynniki rakotwórcze, na jakie zainteresowany był narażony w miejscu pracy, wywołują nowotwory o odmiennej lokalizacji (głównie płuc). Zaznaczono, że skarżący palił papierosy przez ok. 25 lat i jednym z narządów szczególnie narażonym na działanie dymu tytoniowego jest właśnie krtań. Pozazawodowe narażenie na czynnik o udokumentowanym działaniu rakotwórczym na krtań spowodowało, że brak było podstaw do uznania za bezsporne stwierdzenia, że istniejące schorzenie jest chorobą zawodową. Dodatkowo odnosząc się do zarzutów odwołującego się organ wskazał, że czynniki rakotwórcze działają najsilniej na te narządy, w których występuje ich przemiana metaboliczna, odkładania albo te, które są narażone na ich bezpośrednie działanie. Organy, w których najczęściej dochodzi do powstania nowotworu pod wpływem działania jakiegoś czynnika rakotwórczego nazywane są narządami krytycznymi. Dla chromu, kadmu, azbestu oraz mgieł kwasu siarkowego wspólnym narządem są płuca, natomiast jednym z narządów krytycznych dla dymu tytoniowego jest krtań. Wyjaśniono też, że rakotwórczość azbestu wynika z osadzania się i przemiany jego włókien, zachodzących w pęcherzykach płucnych i narządem krytycznym dla azbestu są płuca. Natomiast informacja o tym, że S. Sz. palił papierosy od 25 lat została podniesiona przez zakład pracy i niezależnie od tego czy skarżący palił papierosy, czy też nie, uznanie istniejącego nowotworu krtani za chorobę zawodową z poz. 17 wykazu nie było możliwe ze względu na to, że nie był narażony w środowisku pracy na czynniki rakotwórcze mogące spowodować to schorzenie. Skargę na powyższą decyzję wniósł S. Sz. zarzucając: - niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, a zwłaszcza kategoryczne przyjęcie, że czynniki szkodliwe, z którymi miał kontakt w pracy, nie były przyczyną powstania choroby zawodowej, - bezpodstawne przyjęcie, że jedyną przyczyną powstania nowotworu było palenie przez niego tytoniu, a informacja to została uzyskana z zakładu pracy. Uzasadniając zarzuty skarżący ponowił argumentację dotyczącą narażenia na czynniki rakotwórcze (azbest, bezwodniki kwasu chromowego, opary kwasu siarkowego, kadm, kwas solny) konkludując, że w skali światowej nie zostały dokładnie zbadane przyczyny rozprzestrzeniania się tej choroby, a twierdzenia Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego należy potraktować jako rewelacje zwłaszcza, że są one sprzeczne z twierdzeniami biegłych z zakresu onkologii. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w R. wniósł o jej oddalenie i ponowił argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wskazał też, że informację na temat palenia papierosów przez S. Sz. podał sam skarżący w wywiadzie lekarskim, o którym wzmianka zawarta jest w piśmie z Instytutu M. P. i Z. Ś. w S. z dnia 8.09.2005r. Dodatkowo w piśmie procesowym z dnia 29.05.2006r. organ II instancji podkreślił, że jednostki orzecznicze obu instancji zgodnie orzekły o braku związku rozpoznanej choroby krtani z narażeniem zawodowym, przy czym organowi trudno polemizować z wyspecjalizowaną wiedzą instytucji orzeczniczych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga jest uzasadniona. 1. Stan faktyczny jest następujący: w związku z pismem zakładu pracy – HSW – Zakład Zespołów Mechanicznych Sp. z o.o. z dnia 27.06.2003r. w sprawie podejrzenia choroby zawodowej u S. Sz., Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w S. W. przeprowadził postępowanie obejmujące zatrudnienie wymienionego w latach: 1972-1974 na Wydziale M-8 jako elektryk i elektromonter, 1976-1979 na Wydziale M-8 jako elektromonter, 1979-1983 na Wydziale AR jako elektryk oraz 1983-2003 na Wydziale M-8 jako elektromonter, po czym przesłuchał świadków na okoliczności wykonywanej przez S. Sz. pracy i narażenia na substancje szkodliwe (św. S. C., św. W. B. i św. L. W. – protokoły z dnia 9.01.2004r.). Na tej podstawie sporządzony został protokół z postępowania w sprawie choroby zawodowej (w dniu 4.03.2004r.) i z takim materiałem dowodowym zapoznano skarżącego, co nastąpiło w dniu 9.03.2004r. Następnie organ sporządził kartę narażenia zawodowego i wystąpił do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w R., który orzeczeniem z dnia 6.08.2004r. nr 133/2004 rozstrzygnął o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej – nowotworu złośliwego krtani ( pkt 17). Uzasadniając orzeczenie wskazano na niewielkie narażenia na substancje szkodliwe i wskazując jednocześnie na palenie przez około 25 lat papierosów przez badanego zawarto konkluzję, iż można przyjąć "z bardzo dużym prawdopodobieństwem, że czynnikiem rakotwórczym był dym tytoniowy, a nie okresowe narażenie na stanowiskach pracy na wymienione powyżej związki i substancje chemiczne" (bezwodnik kwasu chromowego i opary stężonego kwasu siarkowego oraz pył azbestu). Z orzeczeniem tym nie zgodził się S. Sz. i w tej sytuacji opinię wydał Instytut Medycyny Pracy w S., który orzeczeniem z dnia [...].11.2004r. nr [...] stwierdził brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej – nowotworu złośliwego krtani; w jednozdaniowym uzasadnieniu potwierdzono wnioski, jakie zawarte zostały w orzeczeniu WOMP. Na tej podstawie organ I instancji decyzją z dnia [...].12.2004r. nie stwierdził u S. Sz. choroby zawodowej. W postępowaniu odwoławczym zainicjowanym przez skarżącego organ II instancji, wobec lakoniczności uzasadnienia orzeczenia Instytutu Medycyny Pracy, wystąpił do tej jednostki o uzasadnienia zaprezentowanego stanowiska. W piśmie z dnia 8.09.2005r. Instytut stwierdził, że "dane z dochodzenia epidemiologicznego nie potwierdzają ekspozycji zawodowej na czynniki rakotwórcze w odniesieniu do krtani, tj. chrom VI i mgły kwasu siarkowego. Zgodnie z przeprowadzonym wywiadem lekarskim S. Sz. palił przez 30 lat papierosy do 2003r. Biorąc pod uwagę dane z dokumentacji lekarskiej dotyczące narażenia zawodowego oraz fakt wieloletniego palenia papierosów (...) nie ma podstaw do uznania raka krtani za chorobę zawodową". Z takim materiałem dowodowym organ odwoławczy zapoznał skarżącego, po czym decyzją z dnia 22.11.2005r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji (o braku choroby zawodowej). Decyzja ta stanowi przedmiot skargi. 2. Materialnoprawną podstawę zaskarżanej decyzji stanowią przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz.1115 – zwane dalej - rozporządzeniem). Zgodnie z tym rozporządzeniem, ustalony został wykaz chorób zawodowych, stanowiący załącznik do rozporządzenia (§ 1). Przy zgłaszaniu podejrzenia, rozpoznawaniu i stwierdzaniu chorób zawodowych uwzględnia się choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanymi dalej "narażeniem zawodowym" (§ 2 ust.1). W myśl § 5 ust.1 rozporządzenia, właściwym do orzekania o rozpoznaniu choroby zawodowej lub o braku podstaw do jej rozpoznania jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach w sprawie specjalizacji lekarskich niezbędnych do wykonywania orzecznictwa w zakresie chorób zawodowych, zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych, o których mowa w ust. 2 i 3 ( ustęp 2 wymienia jednostki orzecznicze I stopnia, a ustęp 3 – jednostki orzecznicze II stopnia). Pracownik, który nie zgadza się z treścią orzeczenia lekarskiego o rozpoznaniu choroby zawodowej lub o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, może wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia (§ 7 ust. 1), przy czym orzeczenie wydane w wyniku ponownego badania jest ostateczne (ustęp 3). Jeśli chodzi o orzeczenie lekarskie, które stanowi podstawę rozstrzygnięcia, to szczególnie w sprawach spornych i wątpliwych, musi ono nosić cechy opinii biegłego w rozumieniu art. 84 § 1 kpa, a więc powinno być wszechstronnie uzasadnione i wyjaśniać istniejące wątpliwości w sposób przekonujący i dostępny dla stron ( tak NSA w wyroku z dnia 15 marca 1994r. sygn. SA/Wr 147/94, czy też z dnia 3.12.1996r. sygn. I SA 1350/96, Pr. Pracy 1997/10/39 ). Pogląd ten, wyrażony wprawdzie na gruncie poprzednio obowiązujących przepisów (rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych - Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.), jest w obecnym stanie prawnym nadal aktualny. 3. Przenosząc przestawione unormowania na występujący w sprawie stan faktyczny stwierdzić należy, orzeczenie Instytutu Medycyny Pracy w S. z dnia [...].11.2004r., pomimo uzupełnienia odnośnie do uzasadnienia (z dnia 8.09.2005r.), wymogom opinii nie odpowiada. Przede wszystkim stwierdza brak ekspozycji na czynniki rakotwórcze ("dane z dochodzenia epidemiologicznego nie potwierdzają ekspozycji zawodowej na czynniki rakotwórcze w odniesieniu do krtani, tj. chrom VI i mgły kwasu siarkowego"), co pozostaje w sprzeczności z uzasadnieniem orzeczenia WOMP, w którym narażenie na bezwodnik kwasu chromowego i opary stężonego kwasu siarkowego oraz pył azbestu zostało stwierdzone, a także z kartą oceny narażenia zawodowego (karta 30 akt adm.). Również dane odnoszące się do czasookresu palenia papierosów przez skarżącego, która to okoliczność wg Instytutu jest przyczyną raka krtani, w obu orzeczeniach różnią się między sobą (ok.25 lat i 30 lat). W tej sytuacji wnioski końcowe o braku podstaw do rozpoznania u S.Sz. choroby zawodowej – nowotworu złośliwego krtani – wydają się przedwczesne. Podkreślić jeszcze raz należy, że w takim przypadku orzeczenie (opinia) powinna być wszechstronnie uzasadniona i wyjaśniać istniejące wątpliwości w sposób przekonujący i jednoznaczny. Przytoczyć w tym miejscu należy również stanowisko wyrażone w wyroku z dnia 3.02.1999r. sygn. III RN 110/98 (OSNAPiUS 1999/22 poz. 709), gdzie Sąd Najwyższy stwierdził, że zgodnie z przepisem § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. 1983r. Nr 65, poz. 294 ze zm.), za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy (...). Natomiast konstrukcja § 1 ust. 2 rozporządzenia przemawia za tym, iż w przypadku pozytywnego ustalenia, że stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w Wykazie chorób zawodowych i praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie, istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 lipca 1984 r. II PRN 9/84 OSNCP 1985/4 poz. 53). Pomimo zmiany stanu prawnego stanowisko to jest nadal aktualne i zasługuje w pełni na aprobatę pod rządem rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że naruszone zostały przepisy postępowania administracyjnego, a to art.7, art.77 § 1 i art. 84 § 1 kpa, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30.08.2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji. Rozpoznając ponownie sprawę organ wystąpi do Instytutu Medycyny Pracy w S. o uzupełnienie uzasadnienia orzeczenia, które wyjaśniałoby wskazane powyżej rozbieżności i wątpliwości, w sposób odpowiadający wymaganiom opinii w rozumieniu art.84 § 1 Kpa. Dopiero takie orzeczenie stanowić może podstawę wydania decyzji.