II SA/Rz 832/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Stanisław Śliwa Sędziowie NSA Małgorzata Wolska /spr./ WSA Magdalena Józefczyk Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi B. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej -skargę oddala- Decyzją z dnia [...]r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania B.C. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta z dnia [...]r., Nr [...] uchylającą z dniem [...] r., w całości, decyzję z dnia [...]r., Nr [...]dotyczącą przyznania uprawnień do zaliczki alimentacyjnej i orzekająca o zaprzestaniu realizacji świadczenia. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1070 ze zm. ) oraz art. 2 pkt 5 i pkt 7 , art. 10a, art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczka alimentacyjna ( Dz. U. z 2005 r., Nr 86, poz. 732 ze zm. ) oraz art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm. ). Decyzja została wydana w oparciu o następujący stan faktyczny: Decyzją z dnia [...]r., Nr [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. działając z upoważnienia Burmistrza Miasta J., wobec bezskuteczności prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego / wyroku Sądu Rejonowego w J., z dnia [...]r., sygn. akt [...]/ egzekucji alimentów przeciwko H.C., przyznał B.C. świadczenie w formie zaliczki alimentacyjnej na córkę K.T., w kwocie 180,00 zł miesięcznie na okres od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. Wnioskodawczynię pouczono o obowiązku informowania organu o zmianie liczby członków rodziny, a także innych zmianach mających wpływ na prawo do zaliczki alimentacyjnej, zwłaszcza uzyskaniu dochodu, ukończeniu przez osobę uprawnioną do zaliczki alimentacyjnej 18 roku życia, jeżeli uczy się w szkole wyższej, oraz zmianach w wysokości egzekwowanych przez komornika sądowego świadczeń alimentacyjnych. W dniu [...]r., a następnie w dniu [...]r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. wpłynęło pismo Komornika Sądowego Rewiru II przy Sądzie Rejonowym zaświadczenie o bezskuteczności prowadzonego względem H.T. postępowania egzekucyjnego. W zawiadomieniu zaś z dnia [...]r. Komornik wskazał, że w dniu [...]r. wierzycielka – B.C. umorzyła egzekucję o alimenty. Z dokumentów sprawy wynika, że podstawą wniosku o umorzenie egzekucji było porozumienie zawarte pomiędzy wierzycielką a ojcem dziecka – H.T., który zobowiązał się do dobrowolnego łożenia na utrzymanie dziecka. Fakt, iż pismo z informacją o umorzeniu postępowania egzekucyjnego zostało przesłane organowi dopiero w dniu [...]r., komornik tłumaczył istnieniem, na dzień złożenia wniosku, tj. 3 lutego 2006 r., zadłużenia wobec ZUS Wydział Alimentów w P. i dlatego formalne zakończenie postępowania egzekucyjnego oraz wydanie postanowienia o umorzeniu egzekucji mogło nastąpić dopiero w dniu [....]r. W związku z powyższym organ, przez wyżej wymieniony okres, wypłacał przyznane świadczenie. B.C. w okresie od marca 2006 r. do maja 2006 r. nie pobierała świadczenia , zaległe świadczenia odebrała w dniu [...]r. Dokonując oceny tak ustalonego stanu faktycznego organ I instancji wskazał, że złożenie u komornika wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego jest zmianą, która powoduje, że zaliczka alimentacyjna nie przysługuje, o czym strona była zobowiązana poinformować organ, a nie tylko Komornika. W związku z powyższym od dnia 1 marca 2006 r. przestała istnieć przesłanka do przyznania świadczenia w postaci zaliczki alimentacyjnej. B.C. w złożonym odwołaniu wskazała, że decyzja powinna zostać uchylona nie od [...]r., lecz od dnia [...]r., tj. od dnia, w którym komornik faktycznie umorzył postępowanie egzekucyjne. Nie poinformowała organu o złożonym u komornika wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, gdyż działała w zaufaniu do komornika, który miał poinformować Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej o umorzeniu postępowania. W związku z otrzymaniem tego zapewnienia nie podjęła żadnych innych kroków celem powiadomienia o powyższym organu, jak również w okresie od marca do maja 2006 r. nie pobierała przyznanego jej świadczenia. Kiedy w czerwcu 2006 r. stawiła się w organie celem, jak wskazała, ponownego przyznania zaliczki alimentacyjnej, wobec niewywiązywania się przez ojca dziecka z zawartego porozumienie, pracownica urzędu miała udzielić jej informacji o tym, iż powinna odebrać zaległe zaliczki alimentacyjne, a także że nie musi składać kolejnego wniosku, gdyż nie zostało uchylone poprzednio przyznane prawo do świadczenia. Pobrane świadczenie w całości przeznaczyła na potrzeby dziecka, w swoim zachowaniu nie dopatruje się "cech bezprawności". Podała, że działała w zaufaniu do organów administracji, jak i komornika, na których ciąży obowiązek informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, a także czuwania nad tym aby strony postępowania nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i udzielania im w tym celu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nie podzielając argumentów odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy kwestionowaną w nim decyzję z dnia [...]r. Nr[...]. Uzasadniając swoją decyzję Kolegium podkreśliło, że zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji Burmistrza z dnia [...]r. odwołująca się winna była zawiadomić organ właściwy wierzyciela o fakcie rezygnacji z egzekucji świadczenia alimentacyjnego na rzecz córki K. Przekonanie, że to komornik poinformuje MOPS, nie może mieć wpływu na decyzję organu odwoławczego. Osobę uprawnioną w myśl art. 2 pkt 5 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej jest osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 2 pkt 7 w/w ustawy zaliczka alimentacyjna oznacza kwotę wypłaconą przez organ właściwy wierzyciela osobie uprawnionej na poczet należnego świadczenia alimentacyjnego, ustalonego na podstawie tytułu wykonawczego, jeżeli egzekucja jest bezskuteczna. Stosownie do art. 18 ust. 2 powyższej ustawy w sprawach nie uregulowanych stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, jeżeli nie są sprzeczne z niniejszą ustawą. B.C. egzekucję u komornika sądowego umorzyła w dniu [...]r., to egzekucja przesłała być bezskuteczna i ustała przesłanka do przyznania świadczenia w postaci zaliczki alimentacyjnej na córkę K.T. Kolegium podniosło, że art. 10a cyt. ustawy stanowi samodzielną podstawę do dokonania zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej w razie zaistnienia okoliczności objętych jego dyspozycją. Ustalenie nienależnych świadczeń i zobowiązanie do ich zwrotu możliwe jest jedynie po wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji przyznającej nienależne świadczenie, aby wykluczyć sytuację, w której w obrocie prawnym pozostają sprzeczne ze sobą decyzje – przyznająca świadczenie i nakładająca obowiązek jej zwrotu. Zatem również z tego punktu widzenia zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Odnośnie argumentacji odwołującej się dotyczącej sytuacji jej rodziny, jako uzasadnienie umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń wyjaśniono, że mogą one stanowić podstawę do wystąpienia przed organem właściwym – Burmistrzem Miasta z wnioskiem o umorzenie nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej /o czym B. C. została pouczona w kwestionowanej przez nią decyzji/. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie B.C. domaga się uchylenia opisanej decyzji z dnia [...]r. [...] i utrzymania w mocy decyzji Burmistrza Miasta z dnia [...]r. [...] o przyznaniu uprawnień do zaliczki alimentacyjnej. Ponawiając w uzasadnieniu skargi zarzuty uprzednio zawarte w odwołaniu podkreśla, że nawet gdyby przyjąć, iż pobrane przez nią świadczenie było nienależne – z czym się nie zgadza – to pobrana przez nią kwota i tak odpowiadałaby zasadom współżycia społecznego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i również powołało się na argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna. Uprawnienia sądów administracyjnych, określone przepisami art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/, sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd orzeka w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną /art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./. Sąd, jak wynika z art. 145 § 1 powyższej ustawy, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego. W niniejszej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia takiego naruszenia prawa, w konsekwencji więc, zgodnie z art. 151 cyt. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarga podlegała oddaleniu. Zanim zapadła zaskarżona decyzja z dnia [...]r. [...] Burmistrz Miasta J., po otrzymaniu zawiadomienia komornika przy Sądzie Rejonowym w Jarosławiu /Rewiru II/ o fakcie umorzenia od dnia [...]r. przez B.C. egzekucji komorniczej alimentów /prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego – wyrok SR w J. z dnia [...]r.[...], zasądzonych na rzecz córki K.T., wszczął z urzędu postępowanie w sprawie uchylenia własnej decyzji z dnia [...]r. przyznającej świadczenie w formie zaliczki alimentacyjnej na K.T., w kwocie 180 zł miesięcznie na okres od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. Decyzjami wydanymi w dniach [...]r.[...], [...]r. [...] i [...] r. [...] organ ten orzekł o uchyleniu w całości w/w decyzji z dnia [...]r. oraz zaprzestaniu realizacji świadczenia, uznaniu kwoty zaliczki alimentacyjnej wypłaconej za okres od dnia 1 marca 2006 r. do dnia 31 sierpnia 2006 r. za nienależnie pobrane świadczenie i o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia w w/w okresie. Decyzje te były eliminowane z obrotu prawnego przez organ II instancji, który orzekał w trybie art. 138 § 2 K.p.a.: w dniu [...]r. [...][...]r. /[...] i [...]r.[...]. W uzasadnieniu ostatnio wymienionej decyzji, wskazując na konieczność postępowania w trybie instancji, organ ten m.in. stwierdził, że ustalenie nienależnych świadczeń i zobowiązanie do ich zwrotu może nastąpić jedynie po uprzednim usunięciu z obrotu prawnego decyzji, którą przyznano nienależnie świadczenie. Decyzja taka musi być także ostateczna, bo z tego faktu wywodzi się podstawę do wydania rozstrzygnięcia o stwierdzeniu nienależnie pobranych świadczeń. Rozpoznając ponownie sprawę i mając na uwadze powyższe stanowisko, organ I instancji decyzją z dnia [...]r. uchylił z dniem [...]r. w całości decyzję z dnia [...] r. przyznającą zaliczkę alimentacyjną na K.T. i orzekł i zaprzestaniu realizacji tego świadczenia. Wydana w dniu [...]r. decyzja organu I instancji została utrzymana w mocy decyzją z dnia [...]r., będącą przedmiotem zaskarżenia przez B.C. W ocenie Sądu, stanowisko Kolegium zawarte w zaskarżonej decyzji i w odpowiedzi na skargę zasługuje na akceptację. W szczególności też Sąd nie mógł uwzględnić żądania skarżącej odnośnie utrzymania w mocy decyzji z dnia [...]r.[...], gdyż takie rozstrzygnięcie – z przyczyn wyjaśnionych na wstępie – nie mieści się w jego kompetencjach. Zgodnie z art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej /Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm./ - przepisy tej ustawy znajdują zastosowanie w niniejszej sprawie z mocy art. 41 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów /Dz.U. Nr 192, poz. 1378 ze zm./ - zaliczka alimentacyjna oznacza kwotę wypłaconą przez organ właściwy wierzyciela osobie uprawnionej /czyli osobie zdefiniowanej w pkt 5 ustawy/ na poczet należnego świadczenia alimentacyjnego, ustalonego na podstawie tytułu wykonawczego, jeżeli egzekucja jest bezskuteczna. Po myśli art. 7 powyższej ustawy zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia albo, w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej, do ukończenia 24 roku życia /ust. 1/. Zaliczka przysługuje jeżeli dochód rodzinny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 583 zł /ust. 2/. Reguluje dotyczące ustalenia wysokości zaliczki alimentacyjnej zawiera w swej treści art. 8, zaś prawo do zaliczki ustala organ właściwy wierzyciela począwszy od miesiąca, w którym został złożony u komornika sądowego wniosek wraz z wymaganą dokumentacją, do końca okresu zasiłkowego /art. 10 ust. 1 cyt. ustawy/. Natomiast w myśl art. 10a tej ustawy, powołanej w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji organ właściwy wierzyciela może bez zgody zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do zaliczki, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do zaliczki albo osoba nienależnie pobrała zaliczkę. Trafnie przyjmuje Kolegium, że powyższy przepis stanowi samodzielną podstawę do zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej, w razie zaistnienia okoliczności w nim przewidzianych. Prawidłowo też posłużyło się definicją pojęcia "nienależnie pobranego świadczenia" /konkretnie więc zaliczki/ zawartą w ustawie o świadczeniach rodzinnych /art. 30 ust. 2/, a której przepisy znajdują odpowiednie zastosowanie, jeżeli nie są sprzeczne z niniejszą ustawą /art. 18 ust. 2 cyt. ustawy/. Definicja ta została w dosłownym brzmieniu przytoczona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zbędnym zatem jest jej ponowne tu cytowanie. Materiał aktowy rozpoznawanej sprawy wykazuje w sposób wyraźny, że zawiadomienie z dnia [...]r. komornika Sądowego Rewiru II przy Sądzie Rejonowym o umorzeniu przez B.C. egzekucji alimentów zasądzonych na córkę K.T. stanowiło podstawę wszczęcia przez Burmistrza Miasta postępowania w sprawie uchylenia własnej decyzji z dnia [...]r. [...]o przyznaniu zaliczki alimentacyjnej dla K.T., na okres zasiłkowy od dnia [....]r. do dnia [....]r. Decyzja ta zawierała również w swej treści pouczenie o obowiązku niezwłocznego informowania organu właściwego wierzyciela o zmianach liczby członków rodziny lub mających wpływ na prawo do zaliczki alimentacyjnej, zwłaszcza uzyskania dochodu, ukończenia przez osobę uprawnioną do zaliczki 18 roku życia, jeżeli uczy się w szkole wyższej, oraz zmianach w wysokości egzekwowanych przez komornika sądowego świadczeń alimentacyjnych. Nie ulega wątpliwości, w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego, że skarżąca nie wywiązała się z powyższego obowiązku. Nie zawiadomiła bowiem o złożeniu w dniu [...]r. wniosku o umorzenie egzekucji zasądzonych na rzecz córki K.T. alimentów, co w zestawieniu z ustawową definicją zaliczki alimentacyjnej oznaczać musi, że nienależnie pobranym świadczeniem była zaliczka pobrana w okresie od dnia [...]r. /po umorzeniu przez nią egzekucji/, a nie – jak twierdzi skarżąca – dopiero od dnia [...]r., w której to dacie komornik zawiadomił organ właściwy wierzyciela o umorzeniu egzekucji. Nadmienić przy tym należy, że z pisma z dnia [...]r. Komornika Sądowego Rewiru II przy Sądzie Rejonowym wynika, iż formalne zakończenie postępowania egzekucyjnego II KMP [...] i wydanie postanowienia o umorzeniu egzekucji nastąpiło w dniu [...]r. Skarżąca koncentrowała swe zarzuty – w skardze, jak i wcześniej w odwołaniu – na naruszeniu przez organy orzekające obowiązków procesowych, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Według twierdzeń skarżącej komornik zapewnił ją, że zawiadomi MOPS o umorzeniu egzekucji, a uczynił to dopiero w dniu [...]r. Eksponowała przy tym, że działała w dobrej mierze i w zaufaniu do urzędników znających przepisy prawa, zobowiązanych do informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania. Nadto wskazywała, iż zużyła zaliczkę na potrzeby córki i jej zdaniem wypłata kwoty 1080 zł /w okresie 3 –[...]/ "czyniła zadość zasadom współżycia społecznego". Sąd nie podziela w szczególności zarzutu sprowadzającego się w istocie do naruszenia obowiązków określonych w art. 9 K.p.a. Treść pouczenia zawartego w decyzji z dnia [...]r. jest dostatecznie klarowna i wobec tego nie można skutecznie zarzucać organom zaniedbania obowiązków w tym zakresie. Przekonanie zaś skarżącej, że to komornik zawiadomi organ właściwy wierzyciela o umorzeniu przez nią egzekucji p-ko dłużnikowi alimentacyjnemu nie może stanowić okoliczności zwalniającej ją z obowiązku, o którym w sposób prawidłowy została pouczona. Tym samym nie stanowią podstawy do zakwestionowania legalności zaskarżonej decyzji i następnie jej wzruszenia. Takiej podstawy nie mogą też stanowić argumenty dotyczące przeznaczenia zaliczki pobranej w spornym okresie /kwoty 1080 zł/, natomiast zarzut skarżącej, jakoby kwestionowana decyzja była dla niej "krzywdząca" wyłączony był z rozważań Sądu. Zarzut ten odnosi się bowiem do merytorycznej słuszności decyzji, a nie do jej zgodności z prawem i dlatego z przyczyn wyjaśnionych na wstępie, pozostawał poza zakresem kontroli Sądu. Z tych względów oraz na podstawie art. 151 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji.