II SA/Rz 834/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie Referendarz sądowy Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 4 stycznia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. N. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] września 2007 r. Nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. I. N. wezwana do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. od skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] września 2007 r. Nr [...] wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na formularzu PPF zwróciła się o zwolnienie jej od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wskazała, iż wraz mężem utrzymują się z pobieranych przez siebie emerytur, które "zaledwie wystarczają na pokrycie codziennych potrzeb i wykup leków" (obydwoje z mężem chorują, co potwierdza załączone zaświadczenie lekarskie i karta informacyjna leczenia szpitalnego). Z tego też powodu nie jest w stanie ponieść opłaty bez szkody dla rodziny. Z zawartego we wniosku oświadczenia wynikało, że na posiadany przez wnioskodawczynię i jej męża majątek składa się dom o pow. 200 m² oraz nieruchomość rolna o pow. 1,14 ha. Wysokość pobieranych przez I. N. i jej męża świadczeń to odpowiednio 1819 i 1509 zł. brutto (1499 i 1250 zł. netto). Ponieważ oświadczenie to okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, została ona wezwana do jego uzupełnienia poprzez złożenie dodatkowego oświadczenia obejmującego wskazanie średniej wysokości wydatków przeznaczanych w ciągu miesiąca na utrzymanie (w tym na zakup żywności, opłaty i koszty leczenia), sposób wykorzystania posiadanej nieruchomości rolnej i uzyskiwane z niej dochody (łącznie z dopłatami do produkcji rolnej), posiadanych pojazdów mechanicznych (marka, rok prod.), korzystania ze wsparcia pomocy społecznej oraz przedłożenie wyciągów z operacji z posiadanych przez nią i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych za okres od 1 sierpnia 2007 r. do czasu wykonania wezwania. Mimo upływu wyznaczonego terminu (ostatnim jego dniem był 28 listopada 2007 r.) i wskazanego w nim rygoru rozpoznania wniosku wyłącznie w oparciu o informacje zawarte w formularzu PPF, skarżąca w żaden sposób nie ustosunkowała się do zawartego w wezwaniu żądania. W wyniku powyższego stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (zarówno w całości jak i w części) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy i zgodnie z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a., może obejmować zwolnienie tylko od opłat sądowych (wpisu i opłaty kancelaryjnej) w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (opłaty i wydatki składają się na koszty sądowe). Warunkiem jego przyznania osobie fizycznej jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy). Z treści tego przepisu wynika jednoznacznie, iż kryterium finansowe (majątkowe) ma decydujące znaczenie do uznania spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie tego prawa, której wykazanie obciąża osobę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. I. N. tego warunku nie spełniła, bowiem nie złożyła dodatkowego oświadczenia w zakresie określonym w skierowanym do niej wezwaniu, zaś informacje zawarte w formularzu PPF same w sobie nie dają podstaw do uwzględnienia wniosku. Wobec sumy miesięcznych dochodów skarżącej i jej męża (łącznie 2750 zł. netto) bardzo ważnym aspektem w kontekście możliwości wygospodarowania środków na pokrycie kosztów postępowania było m.in. ustalenie ciążących na nich kosztów związanych z utrzymaniem siebie i domu oraz leczeniem. Brak ich określenia nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych i to zarówno w całości jak i w części bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Wskazana kwota uzyskiwanych stałych dochodów nawet przy uwzględnieniu kosztów utrzymania i leczenia nie może być uznana za niską i uniemożliwiającą poczynienie oszczędności, zwłaszcza że przy zaspokojonych potrzebach mieszkaniowych i braku innych osób na swoim utrzymaniu. Nie można przy tym pominąć również potencjalnych dochodów z nieruchomości rolnej czy ewentualnie uzyskiwanego wsparcia z pomocy społecznej. Nieudzielenie tych informacji stawia pod znakiem zapytania wiarygodność oświadczenia zawartego w uzasadnieniu wniosku PPF i przytoczonego na wstępie, iż "emerytury zaledwie wystarczają na pokrycie codziennych potrzeb i wykup leków". Dodatkowo potwierdza to brak przedłożenia wyciągu z posiadanego przez wnioskodawczynię i jej męża rachunku bankowego, który w zestawieniu z dodatkowym oświadczeniem miał ułatwić dokonanie prawidłowej i wszechstronnej oceny ich sytuacji materialno – bytowej, a przez to zasadności przyznania jej prawa pomocy. Zakres i szczegółowość wymaganych informacji, niezależnie od tego że mają oparcie w art. 255 P.p.s.a., są podyktowane wyjątkowym charakterem prawa pomocy, które nie może być nadużywane (zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie). Stąd konieczność dokonania dokładnego rozeznania stanu rodzinnego, majątkowego i dochodów zarówno wnioskodawcy jak i osób z którymi prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe. I. N. nie odpowiadając zaś na wezwanie (do czego miała oczywiście prawo) musiała się liczyć z negatywnym rozpoznaniem wniosku. Takie rozstrzygnięcie znajduje oparcie w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt II OZ 1112/2006 i II OZ 1113/2006 w myśl którego jeżeli sąd na podstawie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zażądał dodatkowych dokumentów dotyczących stanu majątkowego, rodzinnego lub dochodów strony, to niezłożenie takich dowodów (...) może oznaczać, że strona nie wykazała podstaw do przyznania jej prawa pomocy i uzasadniać oddalenie wniosku. Ubocznie należy zwrócić uwagę, iż w razie uwzględnienia skargi przez sąd administracyjny pierwszej instancji skarżącej będzie przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw, w tym wpisu od skargi (art. 200 P.p.s.a.). Skoro zatem nie wykazała ona związanego z opłaceniem kosztów sądowych zagrożenia uszczerbkiem dla swojego i męża koniecznego utrzymania, z powołanych wyżej względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.