II SA/Rz 834/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Magdalena Józefczyk Sędziowie WSA Robert Sawuła /spr./ WSA Joanna Zdrzałka Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 23 lipca 2009 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnienia do zaliczki alimentacyjnej I. skargę oddala; II. przyznaje radcy prawnemu M. Z. wynagrodzenie za zastępstwo prawne wykonane na zasadach prawa pomocy w kwocie 309 zł 80/100 /słownie: trzysta dziewięć złotych 80/100/. II SA/RZ 834/08 Uzasadnienie Przedmiotem skargi P. S. działającego przez M. J. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej w skrócie: SKO) z [...].10.2008 r. nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej. Decyzja ta została wydana w następującym stanie faktycznym: Decyzją z [...].11.2005 r. nr [...] Prezydent Miasta odmówił P. S. reprezentowanemu przez matkę – M. J., zaliczki alimentacyjnej. Zasadniczą przyczyną tej odmowy było stwierdzenie, że w dacie rozstrzygania P. S. jako osoba uprawniona nie był wychowywany przez osobę samotnie wychowującą dziecko, albowiem matka uprawnionego – M. J. była mężatką. W podstawie prawnej tej decyzji powołano się m.in. na dyspozycję art. 3 pkt 17 ustawy z 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 228, poz. 2255 ze zm., zwana dalej Uśr). Z akt sprawy nie wynika, aby od tej decyzji wnoszono odwołanie. W dn. 4.08.2008 r. M. J. wniosła skargę w trybie art. 145a § 1 ustawy z 14.06.1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. nr 98 z 2000 r. poz. 1071 ze zm., zwana dalej k.p.a.) wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego (TK) z 23.06.2008 r. P 18/06 (Dz. U. nr 119, poz. 770) i domagając się wydania nowej decyzji w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej. Prezydent Miasta postanowieniem z [...].08.2008 r. wznowił postępowanie zakończone własną, ostateczną decyzją z [...].11.2005 r. o odmowie przyznania P. S. zaliczki alimentacyjnej. Decyzją z [...].08.2008 r. nr [...] Prezydent Miasta uchylił własną decyzję z [...].11.2005 r. nr [...] oraz orzekł o przyznaniu P. S. prawa do zaliczki alimentacyjnej w kwocie 300 zł miesięcznie na okres od 1.09.2005 r. do 31.08.2006 r. W podstawie prawnej tej decyzji powołano się na art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 7, 8 ust. 2 pkt 1, 9a, 10 ust.1 w zw. z art. 2 i 18 ust. 2 ustawy z 22.04.2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. nr 86, poz. 732 ze zm., zwana dalej Uza) w zw. z art. 3 pkt 1 i 2 Uśr, a także wyrok Trybunału Konstytucyjnego (TK) z 23.06.2008 r. P 18/06 (Dz. U. nr 119, poz. 770). Organ w uzasadnieniu wyłuszczył, że cyt. uprzednio wyrokiem TK stwierdził niezgodność art. 2 pkt 5 lit. a w zw. z art. 3 pkt 17a Uśr, co uzasadniało uchylenie własnej decyzji ostatecznej z [...].11.2005 r. orzekającej o odmowie przyznania prawa do zaliczki alimentacyjnej. W dalszej części uzasadnienia wskazano, że rozpoznając źródłowy wniosek o przyznanie zaliczki alimentacyjnej, biorąc w szczególności pod uwagę bezskuteczność egzekucji od dłużnika – A. S., treść wyroku Sądu Rejonowego w P. z 17.10.2003 r., wysokość dochodu na osobę w rodzinie uprawnionego, zasadne było przyznanie prawa do zaliczki alimentacyjnej w kwocie 300 zł na okres wskazany w petitum rozstrzygnięcia. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła, działając imieniem P. S., M. J. W odwołaniu naprowadzano, że zaliczka alimentacyjna winna być przyznana na okres od 1.09.2005 r. do 30.07.2008 r., albowiem "uprawnienie trwało a wobec tego, że ustawa trwała w niezmienionym kształcie", pomimo że nie składano wniosków o zaliczkę w kolejnych okresach. Powołano się ponadto na intencję wyrównania zaległych zaliczek alimentacyjnych, których uprawnieni nie otrzymywali, to z kolei dawać ma podstawę do stwierdzenia, że wydana decyzja jest sprzeczna z wyrokiem TK z 23.06.2008 r. Organ I instancji nie znalazł podstaw do uwzględnienia odwołania we własnym zakresie. SKO, po rozpatrzeniu odwołania opisaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, powołując się w podstawie prawnej na art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 41 ustawy z 7.09.2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. nr 192, poz. 1378 ze zm.), art. 7, 8 ust. 2 pkt 1, 9a, 10 ust.1 i 2 Uza, art. 3 pkt 1, 2 i 10 Uśr, przywołując także wyrok TK z 23.06.2008 r. P 18/06. W uzasadnieniu SKO przytoczyło ustalony przez organ I instancji stan faktyczny, wskazało na przesłanki wznowienia postępowania, zarówno wynikające z art. 145 § 1, jak i z art. 145a k.p.a., przywołano także treść art. 10 ust. 1 Uza, z którego wynika, że prawo do zaliczki alimentacyjnej ustala organ właściwy wierzyciela począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek u komornika wraz z wymaganą dokumentacją, do końca okresu zasiłkowego. Organ odwoławczy stwierdził, że decyzja ostateczna, wydana na wniosek M. J., która została uchylona w postępowaniu wznowieniowym mogła obejmować tylko jeden okres zasiłkowy, zatem po jej uchyleniu i orzeczeniu co do istoty sprawy, Prezydent Miasta nie mógł swoją decyzją objąć więcej niż jednego okresu zasiłkowego. Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej: WSA) w Rzeszowie M. J., określając się jako "powódka". W skardze wniesiono o uchylenie decyzji organu II i I instancji oraz o przyznanie pełnoletniemu P. S. prawa do zaliczki alimentacyjnej w kwocie 300 zł miesięcznie na okres od 1.09.2005 r. do 31.07.2008 r., a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi powtórzono treść odwołania, nadto wskazano, że syn wnoszącej skargę nie może ponosić ujemnych skutków polegających na tym, że do czasu wydania wyroku przez TK bezcelowym było składanie wniosków o przyznanie zaliczki alimentacyjnej. Wskazano także, iż obecnie prawo to synowi przysługuje na podstawie odrębnie wydanych decyzji administracyjnych. Odpowiadając na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w istocie stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji, eksponując w szczególności, że organ mógł źródłową decyzją (gdyby była pozytywna) objąć wyłącznie jeden okres zasiłkowy, albowiem taki wniosek wypływa wprost z dyspozycji art. 10 ust. 1 Uza. Sąd, przyjmując że skarżącym jest P. S., reprezentowany przez swą matkę – M. J., w rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, orzekł o ustanowieniu pełnomocnika w osobie radcy prawnego. Podczas rozprawy ustanowiony pełnomocnik podtrzymał wnioski skargi wywodząc w szczególności, że odmowa objęcia decyzją innego okresu przyznania prawa do zaliczki alimentacyjnej stanowi swoistego rodzaju ukaranie skarżącego za to, że w kolejnych latach po 2005 r. nie występował z wnioskami o przyznanie takiego prawa, nadto godzić ma w konstytucyjną zasadę równości oraz ochrony rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: W niniejszej sprawie skarga podlega rozpatrzeniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ustawa z dn. 30.08.2002 r., Dz.U. nr 153, poz. 1270, zwana dalej Ppsa). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. W ocenie Sądu skarga nie jest uzasadniona. Zauważyć na wstępnie należy, że wniosek skargi, aby to sąd administracyjny orzekł in merito w sprawie administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną i przyznał skarżącemu prawo do zaliczki alimentacyjnej ignoruje zasady orzekania przez sąd administracyjny i reguły sprawowania przezeń sądowej kontroli wykonywania administracji publicznej. Sąd władny w tym przypadku byłby jedynie do uchylenia decyzji administracyjnej, o ile doszedłby do przekonania, że narusza ona prawo w stopniu, o którym mowa powyżej. Spór w niniejszej sprawie sprowadza się w istocie do tego, czy wobec uchylenia w wyniku wznowienia postępowania administracyjnego, do którego doszło w następstwie wniosku złożonego przez M. J., działającą imieniem P. S., Prezydent Miasta prawidłowo orzekł o przyznaniu zaliczki alimentacyjnej wyłącznie na jeden okres zasiłkowy, tj. na okres od 1.09.2005 r. do 31.08.2006 r. Zgodnie z art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. "Organ administracji publicznej, o którym mowa w art. 150, po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2, wydaje decyzję, w której: ... uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 lub art. 145a, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy". Skarżący nie kwestionuje zasadności uchylenia źródłowej decyzji odmawiającej mu w 2005 r. prawa do zaliczki alimentacyjnej. Kwestyjne natomiast dla niego jest to, że organ I instancji orzekając o przyznania prawa do tego świadczenia orzekł pozytywnie wyłącznie na jeden okres zasiłkowy, a takie rozstrzygnięcie zaakceptowało SKO. W ocenie Sądu zaskarżona decyzji i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji prawa nie naruszają. Organ I instancji orzekał w ramach postępowania wznowieniowego, w ramach którego następuje weryfikacja dotychczasowej decyzji ostatecznej pod kątem wad wymienionych w art. 145 § 1 i art. 145a k.p.a. W literaturze przedmiotu nie budzi wątpliwości, że dotychczasowa decyzja wyznacza ponadto faktyczne granice postępowania wznowionego, które tworzy sprawa tożsama pod względem: podmiotowym, przedmiotowym, podstawy prawnej (tak. M. Kopacz: Wznowienie ogólnego postępowania administracyjnego na podstawie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, Olsztyn 2008, s. 135). Uchylając w wyniku wznowienia postępowania administracyjnego dotychczasową decyzję administracyjną właściwy organ ma jednocześnie orzec "o istocie sprawy". W ocenie Sądu sprawa ta musi być tożsamą ze sprawą do tej pory rozstrzygniętą uchyloną decyzją ostateczną (por. także T. Kiełkowski: Sprawa administracyjna, Kraków 2004, s. 145). Dla Sądu nie budzi wątpliwości, że uchyloną decyzją z [...].11.2005 r. nr [...] Prezydent Miasta odmawiając P. S. zaliczki alimentacyjnej, wprawdzie nie odnosił tej odmowy do konkretnego okresu czasu, to jednak rozpoznawał konkretny wniosek. Obowiązujące prawo w dacie wydawania decyzji odmownej, a ściślej art. 10 ust. 1 Uza wyraźnie określał, że "Prawo do zaliczki ustala organ właściwy wierzyciela począwszy od miesiąca, w którym został złożony u komornika sądowego wniosek wraz z wymaganą dokumentacją, do końca okresu zasiłkowego" (podkr. Sądu). Przyznanie prawa do zaliczki alimentacyjnej następowało na wniosek, przy czym w judykaturze wyraźnie wskazuje się, że termin jego złożenia ma charakter materialny, albowiem dotyczy okresu, w którym może nastąpić ukształtowanie praw jednostki w ramach administracyjno-prawnego stosunku materialnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8.10.2008 r., I OSK 1875/2007, Lex Polonica nr 1983291). Niesporne jest, że skarżący nie składał kolejnych wniosków o przyznanie prawa do zaliczki alimentacyjnej, poza źródłowym wnioskiem z 2005 r. Zatem orzekając we wznowionym postępowaniu Prezydent Miasta rozpoznać mógł tylko i wyłącznie, przy uwzględnieniu tożsamości sprawy, wniosek źródłowy z 2005 r. Z tego względu przyznanie prawa do zaliczki alimentacyjnej na okres wskazany w decyzji I instancji nastąpiło w zgodzie z treścią art. 10 ust. 1 Uza. Podnoszone przez pełnomocnika skarżącego zarzuty naruszenia konstytucyjnej zasady równości czy też ochrony rodziny w ocenie Sądu nie dowodzą naruszenia prawa w decyzji II i I instancji. Trudno się zgodzić z tym, aby uznawać, że Prezydent Miasta uchylając uprzednią decyzję ostateczną wobec wyroku TK stwierdzającego niezgodność przepisu, na którym opierał się pierwotnie organ i orzekając o przyznaniu z publicznych pieniędzy zaliczki alimentacyjnej, a więc wydając pozytywną decyzję, jaka mogłaby zapaść w 2005 r. gdyby nie niekonstytucyjny przepis, dopuścił się swoistego "ukarania" skarżącego. Dodać należy, że decyzja organu I instancji orzeka wyłącznie o przyznaniu prawa za wskazany w tej decyzji okres, zaś organ nie wypowiedział się co do innego okresu czasu, za jaki przyznania świadczenia oczekiwałby skarżący. Z tych przyczyn i działając na zasadzie art. 151 Ppsa orzeczono o oddaleniu skargi.