II SA/Rz 835/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Wolska Sędziowie NSA Stanisław Śliwa /spr./ AWSA Jolanta Ewa Wojtyna Protokolant: sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi B. L. na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień wdowy po kombatancie - skargę oddala - do wyroku z dnia 18 sierpnia 2005r. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r., Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 KPA oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 i art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z 2002r. Nr 42, poz. 371) po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek B. L. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...].11.2003 r., Nr [...] o pozbawieniu jej uprawnień wdowy po kombatancie. W uzasadnieniu aktu podano, że zainteresowana uprawnienia wdowy po kombatancie uzyskała decyzją Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w K. z dnia [...].12.1977 r. po mężu, S. L., uczestniku walk z reakcyjnym podziemiem. W wyniku przeprowadzonego postępowania weryfikacyjnego decyzją z dnia [...].11.2003 r. Kierownik Urzędu pozbawił stronę uprawnień wdowy po kombatancie. Rozpatrując wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy organ stwierdził, że nie zasługuje on na uwzględnienie. W jego treści strona nie wskazała, aby w przedmiotowej sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie decyzji. Z dowodów z dokumentów w postaci akt ZBoWiD Zarząd Wojewódzki w K., w tym zaświadczenia wydanego przez Komendę Wojewódzką Milicji Obywatelskiej z dnia [...].09. 1972 r. wynika, że mąż zainteresowanej, jako funkcjonariusz MO brał udział w okresie od [...].08.1944 r. do [...].12.1947 r. w walce z bandami. Ustalone okoliczności faktyczne zgodnie z przepisem art. 25 ust 2 pkt 2 ustawy o kombatantach ... stanowią podstawę do pozbawienia uprawnień kombatanckich. Brak jest w sprawie dowodów, aby miały w niej zastosowanie przesłanki przewidziane w treści przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 zd. 2 wskazanej ustawy warunkujące zachowanie dotychczasowych uprawnień kombatanckich. W szczególności Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach. Potwierdzone to zostało przez orzecznictwo, które pojęcie zmilitaryzowania ujmuje w kategorii prawnej, a nie faktycznej. W znaczeniu prawnym pojęcie to polega na podporządkowaniu aktem prawnym określonej służby państwowej celom i zadaniom wojskowości (uchwała 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12.06.2000r. sygn. akt OPS 5/00 opublikowana w ONSA 2001/1/3 oraz wyrok SN z dnia 9.02.2001 r. sygn. akt III RN 59/00 - OSNAPiUS Nr 19/2001 r., poz. 572). W związku z powyższym wszelkiego rodzaju działalność prowadzona podczas zatrudnienia w MO nie może być uznana za działalność kombatancką. Uprawnienia wdowy po kombatancie są uprawnieniami niesamoistnymi, ale pochodnymi, a ich nabycie jest uzależnione od tego, czy pierwotnie uprawniony zachowałby je, gdyby żył. Stwierdzić należy ponad wszelką wątpliwość, że gdyby mąż strony żył, to uprawnienia kombatanckie nie przysługiwałyby mu. Powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zaskarżyła B. L. domagając się uchylenia decyzji lub stwierdzenia jej nieważności. W uzasadnieniu skargi podała, że uprawnienia utraciła po upływie 26 lat od uzyskania. Decyzja Urzędu jest dla niej niezrozumiała i krzywdząca. Od śmierci męża minęło 32 lata dlatego rodzi to pytanie, czy zaskarżone decyzje dotyczą osoby nieżyjącej, czy jej osoby. Ponieważ, jak to wynika z uzasadnień decyzji posiada ona uprawnienia pochodne, logicznym byłoby aby uprawnienia kombatanckie odebrać zmarłemu, a w konsekwencji dopiero jej. Z treści decyzji można wywnioskować, że to jej mąż nie spełnia warunków do przyznania statusu kombatanta. Jeśli tak powstaje problem, czy jest to ustalenie prawidłowe, czy tyle lat po jego śmierci dopuszczalne jest prowadzenie jakiegokolwiek postępowania administracyjnego podważającego decyzję sprzed lat. Skarżąca zawarła związek małżeński w 1950 r. i nie potrafi odnieść się do zarzutów postawionych jej zmarłemu mężowi. Być może, że mąż, gdyby żył; potrafiłby wykazać, że spełnia warunki do przyznania uprawnień kombatanckich. Po śmierci osoby zainteresowanej, nie jest możliwe pozbawienie uprawnień kombatanckich, nabytych ostateczną decyzją. Obie decyzje nie wskazują tych przepisów procedury administracyjnej, które dają podstawę do uchylenia, zmiany bądź stwierdzeń nieważności ostatecznych decyzji administracyjnych sprzed lat. Skarżąca uważa, że KPA tego rodzaju przepisów nie zawiera. W decyzjach nie wskazano prawnych podstaw uchylenia poprzednich decyzji, co rażąco narusza prawo. Według art. 25 ust. 3 ustawy o kombatantach weryfikacji podlegają uprawnienia uzyskane od ZBOWiD-u po 31.12.1988 r. z czego płynie wniosek, że uprawnienia wcześniejsze nie podlegają weryfikacji. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie z przyczyn, które legły u podstaw wydania zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji jest przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z 2002 r., Nr 42 poz. 371). Zgodnie z jego brzmieniem pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały je wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". Ten właśnie przepis stanowi materialnoprawną podstawę prowadzenia w stosunku do skarżącej postępowania weryfikacyjnego. W ocenie organu wydającego zaskarżoną decyzję mąż skarżącej uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu uczestnictwa w walkach o utrwalenie władzy ludowej, a uprawnienia jej w stosunku do uprawnień męża mają charakter pochodny. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz we wniesionej skardze B. L. podniosła, że niedopuszczalnym jest pozbawienie uprawnień wdowy po kombatancie, skoro jej mąż przed wielu laty zmarł. Analiza akt sprawy pozwala na stwierdzenie, że mąż skarżącej S. L. będąc funkcjonariuszem Milicji Obywatelskiej w okresie od [...].08.1944 r. do [...].09.1950 r. "brał udział w walkach z bandami". Ani znajdujący się w aktach materiał dowodowy, ani twierdzenia B. L. nie pozwalają na stwierdzenie, by tytuł przyznania S. L. uprawnień kombatanckich był inny niż walka o utrwalanie władzy ludowej. Z uzasadnienie decyzji o przyznaniu skarżącej uprawnień wdowy po kombatancie wynika, że mąż jej uczestniczył "w walkach z reakcyjnym podziemiem". Żadne inne źródła uzyskania uprawnień kombatanckich przez S. L. ani z akt sprawy, ani z twierdzeń skarżącej nie wynikają. W takiej sytuacji należy stwierdzić, że jedynym źródłem uzyskania uprawnień kombatanckich przez zmarłego męża B. L. było uczestnictwo w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej w latach 1944 - 1956, co uzasadnia zastosowanie w sprawie regulacji przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy. Odnosząc się do powołanego przez skarżącą orzecznictwa wskazać należy, że w podnoszonej przez nią materii wypowiadał się również Sąd Najwyższy uznając, że na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach można pozbawić uprawnień określonych w art. 20 ust. 2 w związku z ust. 3 tej ustawy wdowę lub wdowca - emerytów lub rencistów pozostałych po osobach, które uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". Sąd Najwyższy wyrażał pogląd, że art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach należy rozumieć nie tylko wprost, tzn. w ten sposób, że stanowi on podstawę pozbawienia uprawnień samego kombatanta, ale także w ten sposób, że daje on podstawę do pozbawienia uprawnień osób, które wywodzą swe prawa wyłącznie z uprawnień kombatanta, a więc także wdowę po kombatancie, jako korzystającą z uprawnienia pochodnego. Sąd orzekający w niniejszej sprawie przychyla się do stanowiska zaprezentowanego w tym orzeczeniu przez Sąd Najwyższy. Powołana w odwołaniu uchwała siedmiu sędziów z dnia 21 lutego 2000 r., OPS 15/99 dotyczy innej sytuacji faktycznej, niż występująca w niniejszej sprawie. W uchwale tej zajęto stanowisko, że wdowie lub wdowcowi pozostałym po osobach, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" i zachowały te uprawnienia jako żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 do 30 czerwca 1947 r., na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) przysługują uprawnienia, o których mowa w art. 20 ust. 3 tej ustawy. W badanej sprawie mąż skarżącej nie zachowałby uprawnień, bowiem uzyskał je jako "uczestnik walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", a nie zachodzą wobec niego przesłanki określone w dalszej części tego przepisu (uczestnictwo w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939, uzyskanie uprawnień z tytułów określonych w ustawie, pełnienie służby wojskowej z poboru w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r.). Przepis art. 25 ust. 3 ustawy o kombatantach... przewiduje, że uprawnienia uzyskane od Związku Bojowników o Wolność i Demokrację i Związku Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej po 31.12.1988 r. podlegają weryfikacji. Brzmienie tego przepisu wskazuje jednoznacznie na obowiązek przeprowadzenia weryfikacji uprawnień pochodzących od wskazanych organizacji po dniu 31.12.1988 r., natomiast przepis ten nie wyklucza możliwości przeprowadzenia weryfikacji osób, które uzyskały uprawnienia w okresie wcześniejszym, z tym, że organ nie ma takiego obowiązku. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując sprawę kontroluje zgodność aktów z przepisami prawa, a poza sferą jego ingerencji pozostają kwestie wynikające z szeroko rozumianych zasad współżycia społecznego czy celowości, stąd też argumenty skarżącej odwołujące się do nich nie mogą zostać uwzględnione. W związku z powyższym należy uznać, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, stąd też skarga na nią w oparciu o przepis art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) uległa oddaleniu.