II SA/Rz 835/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Stanisław Śliwa Sędziowie NSA Małgorzata Wolska /spr./ WSA Joanna Zdrzałka Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi Samodzielnego Publicznego Zespołu Opieki Zdrowotnej [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej Samodzielnego Publicznego Zespołu Opieki Zdrowotnej [...] kwotę 457 zł /słownie: czterysta pięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wnioskiem z dnia [...] lutego 2013 r. Samodzielny Publiczny Zespół Opieki Zdrowotnej Nr [...] w R. zwrócił się do Wójta Gminy [...] o przyznanie B. W. uprawnień do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Po jego rozpoznaniu decyzją z dnia [...] marca 2013 r. Nr [....] Wójt Gminy [...] w odmówił uprawnień do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych B. W. na okres od [...] marca – [...] marca 2012 r. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że B. W. w daniach [...]-[...] marca 2012 r. przebywał na Oddziale Chirurgii Ogólnej w Szpitalu [...] w R. Z dokumentacji szpitalnej wynika, że ww. nie był ubezpieczony. W dniu [...] czerwca 2012 r. B. W. zmarł. Wyjaśniono również, że wyżej wymieniony posiadał gospodarstwo rolne o powierzchni powyżej 1 ha, co uprawniało go do ubezpieczenia w KRUS. B. W. tego obowiązku nie dopełnił, zatem w ocenie organu brak jest możliwości wydania decyzji uprawniającej go do świadczeń zdrowotnych ze środków publicznych. Odwołanie od tej decyzji złożył Samodzielny Publiczny Zespół Opieki Zdrowotnej Nr [...] w R., wnosząc o stwierdzenie jej nieważności, jako skierowanej do osoby nieżyjącej. Nadto zarzucił wydanie decyzji z naruszeniem art. 54 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2008 r., Nr 164, poz. 1027 ze zm. – zwana dalej "ustawą"). Przepis ten zezwala na ustalenie prawa do świadczeń dla osoby, która spełnia kryteria dochodowe a nie jest ubezpieczona. W okolicznościach sprawy B. W. nie był ubezpieczony w KRUS, zatem jest osobą nieubezpieczoną i organ winien zbadać czy zachodzą dalsze przesłanki do przyznania prawa do świadczeń zdrowotnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14.06.1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267), uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umorzyło postępowanie, decyzją z dnia [...] maja 2013 r. nr [...]. W uzasadnieniu Kolegium podało, że ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych określa m.in. warunki udzielania i zakres świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (art. 1 ustawy). Natomiast na mocy art. 7 ust. 1 tej ustawy, do zadań własnych gminy w zakresie zapewnienia równego dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej należy wydawanie decyzji, o których mowa w art. 54, w sprawach świadczeniobiorców innych niż ubezpieczeni spełniających kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ustawy z dnia 12.03.2004 r. o pomocy społecznej, w przypadku których nie zachodzi okoliczność, o której mowa w art. 12 tej ustawy. Natomiast stosownie do art. 54 ust. 1 ustawy dokumentem potwierdzającym prawo do świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2, jest decyzja wójta (burmistrza, prezydenta) gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy, potwierdzająca to prawo. W celu ustalenia sytuacji dochodowej i majątkowej świadczeniobiorcy, o którym mowa w ust. 2, przeprowadza się rodzinny wywiad środowiskowy na zasadach i w trybie określonych w przepisach ustawy o pomocy społecznej (art. 7 ust. 3 ustawy). W dalszej części Kolegium przedstawiło rozważania na temat ogólnych zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w Kodeksie postępowania administracyjnego oraz przedstawiło instytucję umorzenia postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość, o której mowa w art. 105 K.p.a. Podało, że sprawa jest bezprzedmiotowa, jeżeli brak jest materialnoprawnych podstaw do władczej ingerencji organu administracyjnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne, pozytywne czy negatywne, jest prawnie niedopuszczalne. W takiej sytuacji organ obowiązany jest wydać decyzję o umorzeniu postepowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość, w trybie art. 105 § 1 K.p.a. Końcowo Kolegium zaznaczyło, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem obowiązującego prawa. Wydana bowiem została dla osoby nieżyjącej. Skargę na powyżej opisaną decyzję, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, złożył Samodzielny Publiczny Zespół Opieki Zdrowotnej Nr [...] w R., wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy [...] i zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła naruszenie art. 28, art. 7, art. 77, art. 105 K.p.a. poprzez umorzenie postępowania administracyjnego w związku z ustaleniem, że decyzja wydana została dla osoby nieżyjącej oraz niewyjaśnienie stanu faktycznego; nadto naruszenie art. 54 ust. 1 ustawy poprzez nieustalenie przesłanek do odmowy prawa do świadczeń z opieki zdrowotnej. Strona skarżąca zakwestionowała w całości stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Powołując się na art. 2 ust. 1 pkt 2 i art. 54 ust. 1 ustawy podała, że właściwy organ w drodze decyzji potwierdza prawo do świadczeń opieki zdrowotnej osobie, która spełnia kryteria określone w art. 2 ust. 1 pkt 2. Decyzja taka wydawana jest na wniosek świadczeniobiorcy a w przypadku stanu nagłego – na wniosek świadczeniodawcy udzielającego świadczenia opieki zdrowotnej, złożony niezwłocznie po udzieleniu świadczenia. Wyjaśniono, że wnioskodawcą w przedmiotowej sprawie był Samodzielny Publiczny Zespół Opieki Zdrowotnej Nr [...] w R. i to ten podmiot jest stroną postępowania. Umorzenie postępowania z uwagi na śmierć strony, jest w okolicznościach sprawy całkowicie nieuzasadnione, śmierć świadczeniobiorcy nie wyłącza możliwości przeprowadzenia procedury przewidzianej art. 54 ustawy. Wnioskodawcą i stroną postępowania, w razie śmierci strony, jest świadczeniodawca, tj. podmiot który udzielił świadczeń zdrowotnych. Posiada on interes prawny, tj. możliwość uzyskania zwrotu kosztów udzielonej pomocy medycznej świadczeniobiorcy ze środków publicznych, których dysponentem jest NFZ. Zatem przed wydaniem decyzji, na podstawie art. 54 ust. 1 ustawy, organ winien przeprowadzić stosowne postępowanie sprawdzające o jakim mowa w ust. 2 tego przepisu. W dalszej części uzasadnienia strona skarżąca wskazała, że decyzje organów obu instancji zapadły z rażącym naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 K.p.a. Orzekające organy nie wyjaśniły wyczerpująco stanu faktycznego sprawy a tym samym naruszyły art. 54 ust. 1 ustawy. W ocenie strony skarżącej w celu ustalenia zaistnienia przesłanek do przyznania prawa do świadczeń, organ winien posłużyć się wszelkimi środkami dowodowymi. Ocena sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej mogła zostać dokonana na podstawie innych źródeł np. informacji od sąsiadów, od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Powiatowego Urzędu Pracy czy na podstawie rozeznania środowiskowego. Zdaniem skarżącego zebranie tych informacji nie wymaga osobistego udziału osoby, której wywiad dotyczy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sad Administracyjny w Rzeszowie zważył co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.). W świetle brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej "P.p.s.a." sądy administracyjne badają, czy kwestionowany akt nie narusza przepisów materialnego lub procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Nadto badają, czy organ administracji nie dopuścił się uchybień skutkujących nieważnością aktu. Przy czym jak stanowi art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu orzeka w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami ustaw powołanych wyżej, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie gdyż decyzja ta została wydana z naruszeniem prawa uzasadniającym usunięcie jej z obrotu prawnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.). Stosownie do przepisu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. Nr 210, poz. 2135 ze zm.) do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na zasadach określonych w ustawie mają prawo osoby objęte powszechnym obowiązkowym i dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym (ubezpieczeni), a także inne, niż ubezpieczeni, osoby posiadające obywatelstwo polskie i posiadające miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, które spełniają kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728), co do których nie stwierdzono okoliczności, o której mowa w art. 12 tej ustawy, na zasadach i w zakresie określonych dla ubezpieczonych (pkt 1 i 2). Jak wynika z treści art. 54 ust. 1 ustawy cyt. wyżej, dokumentem potwierdzającym prawo do świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 (nieubezpieczonego) jest decyzja wójta (burmistrza, prezydenta) gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy potwierdzająca to prawo. Oznacza to, że prawo do świadczeń opieki zdrowotnej osoby nieubezpieczonej potwierdza decyzja organu jednostki samorządu terytorialnego (wójta, burmistrza, prezydenta), właściwego ze względu na miejsce zamieszkania tej osoby i akt ten (decyzja) co do zasady podejmowany jest na wniosek samego zainteresowanego, przy czym ustawa ta dopuszcza wyjątki. Dotyczy to stanów nagłych, gdy opieka medyczna musi być udzielona natychmiastowo, a świadczeniobiorca z uwagi na stan zdrowia może nie uczynić zadość obowiązkowi udokumentowania prawa do opieki. W przypadku stanu nagłego, decyzję, o której mowa w art. 54 ust. 1, wydaje się na wniosek świadczeniodawcy udzielającego świadczenia opieki zdrowotnej, złożony niezwłocznie po udzieleniu świadczenia (ust. 4 art. 54 ustawy). W przepisie art. 54 ust. 3 (obecnie art. 54 ust. 4) ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 grudnia 2008 r. I OSK 55/2008, Lex Polonica nr 1997794, ustawodawca skorelował uprawnienie świadczeniodawcy do złożenia wniosku z jego materialnym prawem do domagania się decyzji (wskazuje na to imperatywna forma czasownika "wydaje się") od właściwego organu jednostki samorządu terytorialnego, potwierdzającej prawo do świadczeń opieki zdrowotnej w związku z udzieleniem przez niego nieubezpieczonemu świadczeniobiorcy określonych świadczeń medycznych (art. 54 ust. 1 przedmiotowej ustawy). Jest to zatem interes prawny świadczeniodawcy, którego realizacja poprzez podjęcie stosownej decyzji, dopiero w dalszej perspektywie stanowić będzie podstawę do dochodzenia wynagrodzenia za udzielenie świadczenia. Z decyzji wydanej w I instancji (z dnia [...].03.2013 r.) wynika, że B. W. w dniach [...]-[...] marca 2012 r. przebywał na Oddziale [...] z Pododdziałem [...] Szpitala [...] im. [...] w R., nie był ubezpieczony zmarł w dniu [...] czerwca 2012 r. Niesporne jest, że z wnioskiem o wydanie decyzji, o jakiej mowa w art. 54 ust. 1 ustawy przez Wójta Gminy [...] wystąpił Samodzielny Publiczny Zespół Opieki Zdrowotnej Nr [...] w R. Jego interes prawny w wydaniu w/w decyzji potwierdza art. 54 ust. 4 cyt. wyżej, który w nagłych przypadkach wprost przyznaje świadczeniodawcy uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem w celu potwierdzenia – poprzez wydanie decyzji – uprawnień świadczeniobiorcy do świadczeń opieki zdrowotnej (w tym postępowaniu świadczeniodawca posiada przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a.). Nie jest więc uzasadnione wydanie decyzji o umorzeniu postępowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. ze względu na śmierć B. W., którego prawo do świadczeń opieki zdrowotnej miała potwierdzić decyzja Wójta Gminy [...]. Nie jest prawidłowe wydanie decyzji o umorzeniu postępowania, kończącej formalnie postępowanie w sprawie, w której strona jest zainteresowana uzyskaniem decyzji merytorycznej. W tym postępowaniu interes prawny miał świadczeniodawca (SP ZOZ Nr [...] w [...]), który poniósł koszty leczenia B. W. i to on był stroną postępowania administracyjnego a nie świadczeniobiorca (pacjent B. W.). Wydana przez Wójta Gminy [...] decyzja administracyjna służyć bowiem miała jako podstawa do wystąpienia do oddziału wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia o uzyskanie refundacji poniesionych kosztów leczenia. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ administracji powinien prawidłowo określić stronę postępowania i uwzględnić dokonaną przez Sąd ocenę prawną. Z tych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie orzekł jak w sentencji. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200, 205 § 2 P.p.s.a.