II SA/Rz 842/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2009 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu wykonania określonych robót budowlanych postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. A. R. wezwany do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. od wniesionej przez siebie skargi, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Wg uzasadnienia wniosku i zawartego w nim oświadczenia, na poniesienie tak wysokich kosztów sądowych nie pozwala mu sytuacja finansowa. Z uwagi na "bardzo niskie zarobki" nie ma też możliwości wynajęcia adwokata. Wraz z żoną ma na utrzymaniu 2 dzieci, w tym studiująca córkę (koszty jej utrzymania to 1200 zł. miesięcznie). Z uwagi na konflikty rodzinne nie zamieszkuje w budynku związanym z przedmiotem skargi (jest jego współwłaścicielem w 1/5 części) i zmuszony jest wynajmować mieszkanie, którego miesięczne koszty utrzymania wynoszą: czynsz – 400 zł., media – 250 zł. oraz ogrzewanie – ok. 3500 zł./rocznie. Skarżący wskazał także na koszty utrzymania posiadanego przez siebie mieszkania w budynku będącym jego współwłasnością – ok. 230 zł. rocznie i poniesione "duże koszty związane z remontem". Źródłem utrzymania skarżącego i jego rodziny są dochody z pracy zarobkowej jego i żony w wysokości odpowiednio 2600 i 1390 zł. brutto. Wnioskodawca jest także właścicielem samochodu Mazda Premacy, rok prod. 2003. Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Stosownie do art. 245 § 1-3 i art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - określanej jako P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego, m.in. adwokata) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść tych przepisów wskazuje jednoznacznie, iż niezależnie od zakresu zgłoszonego żądania, ciężar wykazania przesłanki od której zależy przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie wnioskującej. Analiza informacji zawartych we wniosku A. R. prowadzi do stwierdzenia, że warunku tego on nie spełnił zarówno w stosunku do całkowitego, jak i częściowego prawa pomocy. Mimo określenia uzyskiwanych przez siebie i żonę zarobków jako bardzo niskich i mających przez to świadczyć o braku możliwości poniesienia kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z wyboru, wnioskodawca nie wykazał, że przekracza to jego możliwości finansowe oraz że wiąże się to z realnym zagrożeniem dla koniecznego utrzymania jego i członków rodziny. Wyraźnego podkreślenia w związku z tym wymaga, że związany z poniesieniem kosztów postępowania uszczerbek w koniecznym utrzymaniu oznacza brak możliwości zaspokojenia wyłącznie podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych (zakup żywności, lekarstw, opłaty związane z utrzymaniem domu/mieszkania), a nie wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, chociażby wiązało się to z potrzebą ich ograniczenia i poczynienia w nich stosownych oszczędności. Zasadą wynikającą z art. 199 P.p.s.a. jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Obowiązek ten generalnie dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04), który to warunek skarżący niewątpliwie spełnia. Świadczą o tym zaspokojone w pełni potrzeby mieszkaniowe i regularne dochody w łącznej wysokości 3990 zł. brutto, które wbrew twierdzeniu skarżącego nawet w odniesieniu do wykazanych wydatków i nieuwzględnionych w nich kosztów zakupu żywności w żadnym razie nie mogą być zakwalifikowane jako bardzo niskie. Wnioskodawca nie wykazał żadnych okoliczności świadczących o tym, że wraz z członkami rodziny cierpi jakikolwiek niedostatek. Wprost przeciwnie, gdyż niezależnie od utrzymywania mieszkania w budynku którego dotyczy wniesiona skarga stać go na wynajęcie drugiego, w którym faktycznie zamieszkuje. W tym zakresie dla potrzeb rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy nie ma znaczenia wskazywana przyczyna takiego stanu rzeczy, tj. uniemożliwiające zamieszkiwanie we własnym lokalu konflikty z właścicielami innych mieszkań. Skutkuje to tym, że do niezbędnych wydatków związanych ze zwykłym utrzymaniem nie można zaliczyć chociażby czynszu za wynajem mieszkania (400 zł. miesięcznie), którego skarżący nie musiałby płacić gdyby zamieszkiwał we własnym lokalu. Z drugiej zaś strony można przyjąć, że nawet obecna sytuacja stwarza skarżącemu możliwość wynajęcia tego mieszkania i uzyskania w ten sposób dodatkowych środków finansowych, które mógłby przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania. Z uwagi na wyjątkowy charakter prawa pomocy i jego finansowanie ze środków publicznych, Skarb Państwa nie może ponosić ujemnych skutków zaniechania w tym względzie (dla potrzeb prawa pomocy uwzględnia się także potencjalne dochody, które mimo możliwości nie zostały pozyskane). Prawo pomocy jest adresowane do osób dotkniętych ubóstwem i znajdujących się w ciężkiej sytuacji materialnej, które we własnym zakresie nie mogą zapewnić sobie prawa do sądu i możliwości skorzystania ze wszystkich przysługujących stronom postępowania uprawnień. Zaprzeczeniem oświadczenia skarżącego o bardzo niskich zarobkach i braku możliwości wygospodarowania z nich środków na opłacenie kosztów sądowych i ustanowienie adwokata jest jego jednoznaczna deklaracja o poniesionych dużych kosztach związanych z remontem mieszkania. Wnioskodawca nie określił co prawda ich wysokości, niemniej jednak musiały mu na to pozwolić możliwości zarobkowe jego i żony. Jest on także właścicielem 6-letniego samochodu, którego koszty utrzymania - abstrahując od środków na jego zakup – nie kwalifikują się do uznania za wydatki na zaspokojenie koniecznych potrzeb życiowych. W kontekście powyższego brak jest uzasadnionych przesłanek do stwierdzenia, że poniesienie przez A. R. związanych ze sprawą kosztów postępowania będzie wiązało się dla niego i członków jego rodziny nie tylko z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu, ale wogóle z jakimkolwiek uszczerbkiem. Skutkuje to pełnym przekonaniem o adekwatności jego możliwości płatniczych do poniesienia wydatków związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru, uiszczeniem warunkującego rozpoznanie skargi wpisu oraz kosztów sądowych które mogą (nie muszą) wystąpić w przyszłości; do najbardziej prawdopodobnych należy opłata kancelaryjną od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi (100 zł.) oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia – w niniejszej sprawie 250 zł. Koszty te są związane z konkretnymi etapami postępowania sądowego a przez to rozłożone w czasie, co powoduje, że ich ewentualne opłacenie nie będzie znacząco odczuwalne dla domowego budżetu skarżącego. W postępowaniu przed sądem administracyjnym nie ma też obowiązku występowania przez fachowego pełnomocnika (wyjątek stanowi jedynie wymóg sporządzenia przez osobę uprawnioną niektórych środków zaskarżenia), co wpływa na obniżenie ponoszonych przez stronę kosztów. W przypadku zaś uwzględnienia przez Sąd wniesionej skargi będzie przysługiwał skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 P.p.s.a.). Skoro zatem wnioskodawca nie spełnia przesłanek do przyznania mu prawa pomocy, z powołanych wyżej względów na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.