II SA/Rz 849/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2009 r. Nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia I. Zwolnić skarżącą od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia adwokata. W zażaleniu na zarządzenie wzywające do uiszczenia wpisu w wysokości 100 zł. od skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2009 r. Nr [...] E. S. zawarła wniosek o zwolnienie jej w całości od kosztów sądowych i przyznanie adwokata z urzędu, co uzasadniła brakiem środków finansowych i znacznym stopniem skomplikowania sprawy. Wniosek ten podtrzymała w złożonym następnie w wyniku wezwania urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF wskazując w nim, że nie jest w stanie dokonać jakichkolwiek opłat. Wraz z mężem zamieszkuje w domu "do generalnego remontu, bez bieżącej wody, łazienki, c.o. itd.". Są oni posiadaczami nieruchomości rolnej o pow. 2,48 ha z czego uprawiają 10 arów; 1,17 ha z tej powierzchni stanowi las (samosiejka brzozy), pozostałość to ugory. Utrzymują się z pobieranych przez siebie rent w wysokości 736,76 zł. (skarżąca) i 579,95 zł. (jej mąż), z czego jedno świadczenie z uwagi na ich stan zdrowia przeznaczają na leczenie (zakup leków, przejazdy do lekarzy i zabiegi rehabilitacyjne, opłaty za badania); z tytułu "tegorocznej rehabilitacji" skarżąca ma dług w wysokości 200 zł. Druga rentę pochłaniają opłaty za energię elektryczną, gaz, gaz, telefon, podatek, opał, ścieki, itd.; "na jedzenie już brak". W wyniku rozpatrzenia założonego wniosku uznano go za uzasadniony w części obejmującej koszty sądowe, co równoznaczne jest z przyznaniem skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym; związane jest to z wykazaniem braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych podyktowane jest przede wszystkim jej złą sytuacją finansową i materialną; wg oświadczenia nie posiada ona żadnych wartościowych przedmiotów majątkowych ani zasobów pieniężnych, które mogłyby stanowić źródło ich pokrycia. Bieżące dochody, pochodzące z pobieranych przez nią i męża świadczeń rentowych, przeznaczane są w całości na zaspokojenie wydatków związanych z utrzymaniem siebie i domu oraz leczeniem, a często wręcz okazują się niewystarczające na zaspokojenie wszystkich niezbędnych wydatków. Okoliczności te co do zasady nie budzą wątpliwości. Pewne zastrzeżenia może wywoływać jedynie oświadczenie E. S. co do proporcji poszczególnych wydatków (jedna renta na leczenie, druga na opłaty), co sugerowałoby, że na zakup żywności nie wydatkuje ona wraz z mężem żadnych środków finansowych, a ich potrzeby w tym zakresie w całości zaspokajają z uprawy 10-arowej działki. Jest to bardzo mało prawdopodobne, niemniej w przedstawionej sytuacji praktycznie nie rzutujące na merytoryczne rozpoznanie wniosku o prawo pomocy. Na obecnym etapie postępowania skarżącą obciąża zapłata wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Do najbardziej prawdopodobnych kosztów sądowych które mogą /nie muszą wystąpić w przyszłości należą będące konsekwencją merytorycznego rozpoznania skargi opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w przypadku jej oddalenia i wpis od skargi kasacyjnej w przypadku kwestionowania orzeczenia Sądu I instancji; obydwie także w wysokości po 100 zł. Mimo że koszty te nie są znaczne a ponadto są rozłożone w czasie, ich uiszczenie przez skarżącą w kontekście wskazanych przez nią okoliczności należy uznać na niemożliwe bez powodowania istotnego uszczerbku dla koniecznego utrzymania jej i męża. Uznając za zasadne zwolnienie wnioskodawczyni od całości kosztów sądowych stwierdzono jednocześnie brak uzasadnionych podstaw do pozytywnego załatwienia na obecnym etapie postępowania jej wniosku w części dotyczącej ustanowienia adwokata. Nie kwestionując po jej stronie braku możliwości ustanowienia adwokata lub radcy prawnego z wyboru, skarżąca jednak w żaden sposób nie wykazała potrzeby działania przed Sądem I instancji przez fachowego pełnomocnika; nie spełnia tego wymagania powołanie się w zażaleniu na zarządzenie do uiszczenia wpisu od skargi przekonanie o znacznym stopniu skomplikowania sprawy. Wbrew subiektywnemu przekonaniu wnioskodawczyni nie jest on znaczny, bowiem przedmiotem skargi jest proceduralna kwestia zachowania terminu do wniesienia odwołania od decyzji Starosty [...] z dnia [...] czerwca 2009 r., a nie objęte nią rozstrzygnięcie w zakresie uznania zgłoszonych przez E. S. zastrzeżeń do sporządzonego projektu uproszczonego planu urządzenia lasu. Odmiennie niż w przypadku kosztów sądowych, odmowa ustanowienia zastępcy prawnego na obecnym etapie postępowania w żaden sposób nie ogranicza skarżącej w jej prawie do sądu. Przepisy normujące postępowanie sądowoadministracyjne nie przewidują obowiązku reprezentowania strony przez fachowego pełnomocnika na żadnym jego etapie; wyjątek stanowi wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione niektórych środków zaskarżenia (skargi kasacyjnej, zażalenia na jej odrzucenie), która to potrzeba aktualnie nie zachodzi. Sąd z urzędu bierze pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji, z mocy przepisów prawa ciąży też na nim powinność udzielania stronom występującym bez fachowego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych, ich skutków i skutków zaniedbań, co dodatkowo zabezpiecza prawa stron postępowania. Z treści formułowanych przez E. S. pism wynika ponadto jej dobre rozeznanie w sprawie i zrozumienie kierowanej do niej korespondencji urzędowo – sądowej. Brak przesłanek do ustanowienia adwokata wynika także z samej istoty prawa pomocy jako instytucji wyjątkowej (finansowanej ze środków publicznych, a przez to poddanej szczególnym wymaganiom), spod której generalnie wyłączone są wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04). Mimo dosyć ciężkich warunków w jakich egzystuje skarżąca, posiada ona wraz z mężem niewielkie ale stałe dochody (łącznie 1316 zł. miesięcznie), ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, nie ma na utrzymaniu innych osób. W tym stanie rzeczy ustanowienie dla niej adwokata stanowiłoby na obecnym etapie postępowania nadużycie prawa pomocy. Podkreślenia w związku z tym wymaga, że nie pozbawia to skarżącej możliwości ponownego wystąpienia z wnioskiem w tym zakresie, o ile udział fachowego pełnomocnika w sprawie będzie faktycznie uzasadniony i wymagany. Nie stoi to również w sprzeczności z orzeczeniami wydawanymi w wyniku rozpoznania jej wcześniejszych wniosków o przyznanie prawa pomocy, w tym w szczególności przyznającymi je w zakresie całkowitym (m.in. w sprawie II SA/Rz 1114/05, II SA/Rz 472/09 i II SA/Rz 696/09). Z tych przyczyn, wobec braku spełnienia przez skarżącą przesłanki przemawiającej za pozytywnym załatwieniem wniosku w pełnym objętym nim zakresie, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji postanowienia.