II SA/Rz 851/25

WyrokWSA w Rzeszowie2025-12-02

Skład orzekający: Magdalena Józefczyk, Maria Mikolik, Piotr Godlewski

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej prawidłowo uznał świadczenie wychowawcze za nienależnie pobrane, w sytuacji gdy dziecko, obywatelka Ukrainy, przebywało na terytorium Polski, posiadało numer PESEL ze statusem UKR, a jego wyjazd z Polski trwał krócej niż 30 dni?
Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, uznając, że organ nie wykazał w sposób należyty, iż świadczenie wychowawcze zostało pobrane nienależnie. Sąd stwierdził, że organ pominął istotne dowody przedstawione przez skarżącą, a jego ustalenia faktyczne były sprzeczne z materiałem dowodowym i własnymi wcześniejszymi ustaleniami organu. W szczególności, organ nie udowodnił utraty przez dziecko statusu legalnego pobytu w Polsce, co było podstawą do odmowy przyznania świadczenia.
Stan faktyczny
Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał świadczenie wychowawcze wypłacone skarżącej na dzieci za nienależnie pobrane, nakazując jego zwrot wraz z odsetkami. Organ odwoławczy utrzymał tę decyzję w mocy, argumentując, że dziecko skarżącej utraciło status legalnego pobytu w Polsce w związku z wyjazdem. Skarżąca wniosła skargę do WSA, zarzucając naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych, w tym brak rzetelnego uzasadnienia i nierzetelne ustalenie stanu faktycznego. Skarżąca przedstawiła dowody wskazujące na legalność pobytu jej córki w Polsce.
Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 kwietnia 2025 r. i decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 listopada 2024 r. Zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk Sędziowie WSA Maria Mikolik /spr./ WSA Piotr Godlewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 2 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi O. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 kwietnia 2025 r. nr 010070/680/9557623/2023 w przedmiocie zwrotu świadczenia wychowawczego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 listopada 2024 r. znak sprawy: SW/1015420177; II. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej O. S. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Przedmiotem skargi O. S. (dalej: "Skarżąca") jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Organ II instancji", "Organ odwoławczy", "Prezes ZUS") z 25 kwietnia 2025 r. nr 010070/680/9557623/2023 wydana w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Stan faktyczny sprawy przedstawia się w następujący sposób. Decyzją z 28 listopada 2024 r. nr SW/1015420177 Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że wypłacone Skarżącej świadczenie wychowawcze na dzieci: S. S., za okres od 1 października 2023 roku do 31 maja 2024 roku, w łącznej kwocie 5.500 zł stanowi nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze, o którym mowa w art. 25 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Organ wskazał, że nienależnie pobrane świadczenie Skarżąca jest zobowiązana zwrócić łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, które są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty. Kwota odsetek za okres od 01-03-2024 roku do 28-11-2024 roku, czyli do dnia wydania decyzji wynosi 417,42 zł. Od powyższej decyzji Skarżąca złożyła odwołanie, w którym wyjaśniła, że jej córka nie wjeżdżała na terytorium Ukrainy. Podała, że z paszportu córki wynika, że wyjechała ona poza terytorium Unii Europejskiej na tydzień od [...] lipca 2022 r. do [...] lipca 2022 r. Skarżąca wyjaśnił, że od momentu nabycia przez córkę statusu "UKR" ani razu go nie utraciła. Skarżąca zwróciła się o pozytywne rozpatrzenie sprawy. Po rozpatrzeniu wniesionego odwołania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, opisaną na wstępie decyzją z 25 kwietnia 2025 r. nr 010070/680/9557623/2023, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572; dalej: "k.p.a."), ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy Państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2024 r. poz. 1576 oraz ustawy z dnia 22 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2024 r. poz.167 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Organ odwoławczy na podstawie zgromadzonych dokumentów stwierdził, że brak jest podstaw do uchylenia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, gdyż prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje obywatelom Ukrainy lub ich małżonkom, przebywającym na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej (RP), których pobyt na terytorium RP jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, natomiast z akt sprawy wynika, że ww. dziecko nie posiada prawa do legalnego pobytu na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. W rejestrze prowadzonym przez Komendanta Głównego Straży Granicznej rejestrowany jest pobyt obywatela Ukrainy, który przybył na terytorium RP z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy. Obywatelowi Ukrainy na podstawie wniosku złożonego w dowolnym organie gminy jest nadawany numer PESEL, ze statusem "UKR". Nadanie numeru PESEL ze statusem "UKR" potwierdza, że obywatel Ukrainy przebywa na terytorium RP legalnie na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium Ukrainy. W przypadku wyjazdu obywatela Ukrainy z terytorium RP na okres powyżej 1 miesiąca obywatel Ukrainy traci status "UKR". Organ odwoławczy wyjaśnił, że przyjazd dziecka Skarżącej na terytorium RP w dniu [...] lipca 2022 r. został odnotowany w rejestrze SPEC PESEL oraz w rejestrze prowadzonym przez Komendanta Głównego Straży Granicznej jako przyjazd obywatela Ukrainy w związku działaniami wojennymi. Brak jest natomiast danych dziecka o okresie legalności pobytu na terytorium RP, uprawniających do przyznania prawa do ww. świadczenia w ww. rejestrze. Po dokonaniu ponownego odczytu danych z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej w rejestrze nadal widnieje zapis potwierdzający, że dane dziecka dotyczące legalności pobytu w Polsce nie zostały zmodyfikowane. Osobom, które utraciły status "UKR", w związku z wyjazdem z terytorium RP, status ten może zostać nadany kolejny raz po ponownym przybyciu na terytorium RP z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa. W związku z powyższym, w celu ponownego uzyskania statusu "UKR" należy zgłosić się niezwłocznie do organu gminy w celu złożenia wniosku o nadanie numeru PESEL i uzyskania statusu "UKR". W przypadku ponownego przyjazdu na terytorium RP oraz uzyskania utraconego statusu "UKR", w celu uzyskania uprawnienia do świadczenia wychowawczego, należy złożyć nowy wniosek SW-U. Po ponownym odczycie danych z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej - w rejestrze nadal widnieje zapis potwierdzający, że dane Skarżącej dotyczące legalności pobytu na terytorium RP nie zostały zmodyfikowane. Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wniosła O. S. reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika zaskarżając ww. decyzję Prezesa w całości. Skarżąca zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: 1. art. 11 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. poprzez brak przekonania Skarżącej o zasadności rozstrzygnięcia Organu II instancji, poprzez brak sporządzenia rzetelnego uzasadnienia w zakresie okoliczności faktycznych z jednoczesnym brakiem zajęcia stanowiska w zakresie przedłożonych przez Skarżącą dokumentów i wskazaniu wpływu tychże dokumentów na wynik sprawy; 2. art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie zaskarżonej decyzji w mocy w sytuacji gdy postępowanie prowadzone w przedmiocie uchylenia prawa do pobierania świadczenia wychowawczego za świadczenia już wypłacone i skonsumowane jest w świetle ww. przepisu niedopuszczalne i dotyczy wyłącznie świadczeń jeszcze niewypłaconych w danym okresie świadczeniowym. W przypadku gdyby Sąd nie podzielił podnoszonych przez Skarżącą zarzutów, zarzuciła także naruszenie: 1. art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. poprzez rozpoznanie przez Organ II instancji sprawy poprzez niedokładne i nierzetelne ustalenie stanu faktycznego sprawy polegające na stwierdzeniu, że Skarżącej nie przysługuje prawo do pobierania świadczenia wychowawczego pomimo, iż Skarżąca i jej córka począwszy od [...].02.2022 r. zamieszkują w Rzeczypospolitej Polskiej i posiadają nieprzerwanie od ww. dnia status UKR; 2. art. 3 ust. 4 pkt 3 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa poprzez niezasadne uznanie, że dla skuteczności wypłaty świadczenia wychowawczego w rejestrze obywateli Ukrainy, których pobyt uznaje się legalny na podstawie ww. ustawy, w ww. rejestrze musi być wskazana okresu legalności pobytu, podczas gdy okres legalności - nawet jeżeli pozostaje niewpisany, wynika on bezpośrednio z na bieżąco aktualizowanego art. 2 ust. 1 ww. ustawy; 3. art. 26 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa poprzez nakazanie Skarżącej dokonanie zwrotu wypłaconego świadczenia wychowawczego w sytuacji, gdy Skarżąca spełniała wszystkie niezbędne warunki do uzyskania świadczenia wychowawczego, tj. zamieszkiwała i zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i posiadała oraz posiada tytuł pobytu na podstawie ww. ustawy (w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium Ukrainy). Wobec tak sformułowanych zarzutów Skarżąca wniosła o uchylenie ww. decyzji i umorzenie postępowania na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a.; o zasądzenie od Organu na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych; o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z wymienionych w skardze dokumentów. W uzasadnieniu skargi podano, że zarówno Skarżąca jak i jej małoletnia córka to obywatelki Ukrainy, które w Polsce znalazły się na skutek działań zbrojnych na terytorium ww. państwa, a same zainteresowane na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, przebywają legalnie na terenie państwa polskiego i w tym zakresie mają nadany zarówno numer PESEL jak i status "UKR". Zdaniem Skarżącej, Organ I instancji niezasadnie uznał, że małoletnia utraciła legalny pobyt w Polsce w związku z wyjazdem na Ukrainę w dniu [...] lipca 2022 r. (gdzie już ze skanu paszportu małoletniej wynika, że tego dnia przekraczała granicę Polski, jednak w kierunku destynacji innej niż Ukraina). Organ nie wspomniał w decyzji uchylającej świadczenie, że małoletnia powróciła do Polski z dniem [...] lipca 2022 r. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu wskazał, że w związku z wniesioną skargą przeprowadził postępowanie sprawdzające w oparciu o dane zapisane w aktach elektronicznych prowadzonych w systemie informatycznym ZUS wspomagającym obsługę świadczeń dla rodzin i zgormadzone w nich środki dowodowe przedłożone przez wnioskodawcę. Ustalono, że Skarżąca w dniu 25 października 2023 r. złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na okres 2023/2024 na dwoje dzieci D. i S. S. Do wniosku została dołączona wiza 05A ważna w okresie [...].03.2023 r. do [...].03.2024 r. oraz skan paszportu wnioskodawczyni. Organ I instancji w dniu 22 stycznia 2024 r. wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia dokumentu potwierdzającego dostęp do rynku pracy w Polsce. W odpowiedzi, Skarżąca ponownie dołączyła skan paszportu, ww. wizę, czerwony stempel z paszportu z dnia [...].10.2023 r. potwierdzający złożenie wniosku o udzielenie zezwolenia cudzoziemcowi na legalny pobyt w Polsce oraz oświadczenie podmiotu nieświadczącego usług w zakresie pracy tymczasowej o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi. Następnie Organ I instancji po rozpatrzeniu wniosku, informacją z 6 lutego 2024 r. przyznało świadczenie wychowawcze na dziecko D. na okres od 1.10.2023 r. do 31 maja 2024 r., natomiast na dziecko S. proszono o doręczenie aktu urodzenia dziecka. W dniu 19 lutego 2024 r. za Skarżąca doręczyła żądany dokument. Z uwagi na powyższe informacją z 20 lutego 2024 r. przyznano Skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego od 1 października 2023 r. do 31 maja 2024 r. na dziecko S. Następnie kilkukrotnie wstrzymywano (decyzją z [...].03.2024 r., [...].04.2024 r., [...].05.2024 r.) i wznawiano (decyzją z [...].03.2024 r., [...].04.2024 r., [...].05.2024 r.) świadczenie wychowawcze dla dziecka D. W dniu 23 lipca 2024 r. wezwano Skarżącą do wyjaśnienia niezgodności w rejestrach Straży Granicznej. Na podstawie rejestru prowadzonego przez Straż Graniczną ustalono, że ww. dziecko utraciło legalny pobyt w Polsce w związku z wyjazdem z terytorium Polski w dniu [...] lipca 2022 r. Ponowny przyjazd do Polski w dniu [...] lipca 2022 r. nie został odnotowany jako przyjazd obywatela Ukrainy w związku działaniami wojennymi. Na powyższe Skarżąca nie odpowiedziała, a dane w rejestrze nie zawierały modyfikacji, w związku z tym Organ I instancji decyzją z [...] września 2024 r. uchyliło Skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego od 1 października 2023 r. do 31 maja 2024 r. Następnie w dniu 28 listopada 2024 r. wydano decyzję o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Postanowieniem z 29 lipca 2025 r. sygn. akt II SA/Rz 851/25 tut. Sąd odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa. W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Po rozpoznaniu sprawy w wyżej wskazanych granicach Sąd stwierdził, że skarga jest w pełni zasadna, bowiem ZUS rozstrzygając o nienależnie pobranym świadczeniu i zobowiązując Skarżącą do jego zwrotu naruszył w sposób istotny art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., bowiem ustalenia przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji są sprzeczne ze zgromadzonym materiałem dowodowym a ZUS nie wykazał, by doszło do pobrania świadczenia w sposób nienależny. Należy również w sposób szczególny wskazać na naruszenie art. 107 § 3 k.p.a., bowiem uzasadnienie decyzji ZUS z 28 listopada 2024r. sprowadza się w istocie do sformułowania rozstrzygnięcia i podania podstawy prawnej oraz pouczenia. W przypadku zaskarżonej decyzji uzasadnienie przedstawia ustalenia co do daty przyjazdu sprzeczne z materiałem dowodowym. Ponadto Organ nie odniósł się w żaden sposób do dowodów przedstawionych przez Skarżącą w odwołaniu. Prezes ZUS uzasadniając rozstrzygnięcie o zobowiązaniu Skarżącej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wskazał na następujące ustalenia faktyczne. Organ stwierdził, że przyjazd dziecka Skarżącej na terytorium RP w dniu [...] lipca 2022 r. został odnotowany w rejestrze SPEC PESEL oraz w rejestrze prowadzonym przez Komendanta Głównego Straży Granicznej jako przyjazd obywatela Ukrainy w związku działaniami wojennymi. Brak jest natomiast danych dziecka o okresie legalności pobytu na terytorium RP, uprawniających do przyznania prawa do ww. świadczenia w ww. rejestrze. Po dokonaniu ponownego odczytu danych z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej w rejestrze nadal widnieje zapis potwierdzający, że dane dziecka dotyczące legalności pobytu w Polsce nie zostały zmodyfikowane. Powyższe ustalenia pozostają w oderwaniu od zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie. Jak wynika z akt sprawy, na podstawie informacji z 20 lutego 2024r. przyznano Skarżącej świadczenie wychowawcze na dziecko: S. S. na okres od 1 października do 31 grudnia 2023r. oraz od 1 stycznia do 31 maja 2024r. Następnie w piśmie z 23 lipca 2024r. ZUS wezwał do uzupełnienia wniosku, w którym wskazał na własne ustalenia tj., że: - dziecko utraciło legalny pobyt w związku z wyjazdem z Polski w dniu [...] lipca 2022r., - ponowny przyjazd do Polski dziecka w dniu [...] lipca 2022r. nie został odnotowany jako przyjazd obywatela Ukrainy w związku z działaniami wojennymi. Zatem ustalenia, zawarte w zaskarżonej decyzji są sprzeczne z własnymi ustaleniami ZUS, przedstawionymi w wezwaniu z 23 lipca 2024r. W zaskarżonej decyzji data [...] lipca 2022r. została wskazana jako przyjazd do Polski (z zarzutem, że brak jest danych o legalności pobytu), natomiast w wezwaniu z 23 lipca 2024r. wskazano, że [...] lipca 2022r. miał miejsce wyjazd z Polski, przy czym powrót nastąpił [...] lipca 2022r. Chronologia przyjazdów dziecka Skarżącej wynika natomiast z dowodów przedstawionych przez Skarżącą w toku postępowania, które przez Organ zostały pominięte. Jak wynika z kopii paszportu małoletniej S., w dniu [...] lutego 2022r. przekroczyła ona granicę Ukrainy ze Słowacją (przejście [....]). Następnie przyjechała do Polski, bowiem zgodnie z zaświadczeniem, wystawionym przez Szkołę Podstawową nr [...] w [....], została przyjęta do szkoły w dniu [...] marca 2022r. a w roku szkolnym 2024/2025 była uczennicą [...] klasy ww. Szkoły Podstawowej. S. S. legitymuje się również numerem PESEL ze statusem UKR (cudzoziemiec, któremu nadano numer PESEL w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium Ukrainy). W dniu [...] lipca 2022r. S. S. wyleciała z Polski na tydzień (wylot z K.; w tym samym dniu przyleciała do L. na C.) a wróciła do Polski [...] lipca 2022r. (przylot do K.). Należy tutaj zauważyć, że daty wylotu i przylotu, widniejące w paszporcie, odpowiadają informacjom ZUS przedstawionym w wezwaniu z 23 lipca 2024r. Skarżąca przedstawiła również zaświadczenie z placówki Straży Granicznej w [....] z [...] marca 2025r., z którego wynika, że dane dotyczące przekroczenia granicy na wjazd do RP w lotniczym przejściu granicznym w [...] zostały zaktualizowane i zweryfikowane w systemie teleinformatycznym Straży Granicznej jako związane z konfliktem zbrojnym. Do przedstawionych wyżej dokumentów, które Skarżąca przedstawiła wraz z odwołaniem Organ w żaden sposób się nie odniósł natomiast przedstawił ustalenia sprzeczne z własnymi informacjami. Taki sposób procedowania świadczy o istotnym naruszeniu art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Z przedstawionych dokumentów wynika, że małoletnia S. do Polski przyjechała po [...] lutego 2022r. i nie jest kwestionowane, że przed datą wylotu w dniu [...] lipca 2022r. przebywała w Polsce. Z Polski wyjechała na 7 dni, powracając [...] lipca 2022r. przy czym przylot ten został odnotowany jako przyjazd w związku z konfliktem zbrojnym. S. S. ma również nadany PESEL ze statutem UKR – ważny do [...] lutego 2026r. Przekładając powyższe ustalenia na uprawnienie do świadczenia wychowawczego należy wskazać, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, jeżeli obywatel Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny do dnia 4 marca 2026 r. (ta data jest systematycznie aktualizowana). W okresie, którego dotyczy przedmiotowa sprawa, art. 26 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy przewidywał, że obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługiwało prawo do świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r. poz. 1577 i 2140), jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Z kolei art. 11 ust. 2 ww. ustawy przewiduje (od 28 stycznia 2023r.), że wyjazd obywatela Ukrainy z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres powyżej 30 dni pozbawia go uprawnienia, o którym mowa w art. 2 ust. 1. Przenosząc powyższe ustalenia na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że ZUS w żaden sposób nie wykazał, by zachodziły przesłanki do uznania wypłaconego świadczenia za świadczenie nienależnie pobrane, w szczególności, by świadczenie wychowawcze zostało wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Organ wiązał utratę prawa do świadczenia wychowawczego z brakiem legalności pobytu dziecka na terytorium RP. Jak wynika z przytoczonych powyżej regulacji, zawartych w art. 2 ust. 1 i art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, prawo do świadczenia wychowawczego uzależnione jest od legalności pobytu. Pobyt obywatela Ukrainy, który przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. uznaje się za legalny obecnie do 4 marca 2026 r. Utrata legalnego pobytu następuje w przypadku wyjazdu obywatela Ukrainy z terytorium RP na okres powyżej 30 dni. W tej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca. Jedyny udokumentowany wyjazd poza granice RP, na który powoływał się ZUS, trwał 7-8 dni i miał miejsce przed okresem, na który przyznano świadczenie. Przedmiotem tej sprawy jest natomiast prawo do świadczenia wychowawczego przyznane w okresie od 1 października 2023r. do 31 maja 2024r. Należy więc wskazać, że niezależnie od daty pierwszego przyjazdu S. do Polski, który miał miejsce po 24 lutego 2022r, gdyż dziecko do polskiej szkoły w [....] zaczęło uczęszczać od [...] marca 2022r. należy wskazać, że w dniu [...] lipca 2022r. S. przyleciała do Polski (po tygodniowym, pobycie za granicą Polski). Data przylotu została wprost przyznana przez ZUS w wezwaniu z 23 lipca 2024r. Co więcej, Skarżąca przedstawiła zaświadczenie ze Straży Granicznej, z którego wynika, że przyjazd ten został odnotowany jako związany z konfliktem zbrojnym. Nie jest również kwestionowane, że małoletnia S. ma nadany numer PESEL – UKR. Mając na względzie powyższe należy stwierdzić, że Organ w żaden sposób nie wykazał, by dziecko Skarżącej utraciło legalny pobyt. Znajdujący się w aktach materiał dowody wskazuje natomiast, że pobyt małoletniej S. w przedmiotowym okresie świadczeniowym był legalny. W zaskarżonej decyzji Organ przyjął, że przyjazd dziecka został odnotowany jako przyjazd w związku z działaniami wojennymi. Jednocześnie stwierdził, że brak jest danych dziecka o okresie legalności pobytu w rejestrze prowadzonym przez Komendanta Głównego Straży Granicznej. Powyższe stwierdzenie nie zostało w żaden sposób uzasadnione, jak również poparte odpowiednim materiałem dowodowym. Należy również wskazać, że w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy jako przesłankę legalności pobytu wskazano przybycie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej od 24 lutego 2024r. Data graniczna uznania pobytu za legalny jest systematycznie aktualizowana i obecnie jest to dzień 4 marca 2026 r. Zapisy w paszporcie dziecka Skarżącej wskazują, że przybyło ono na terytorium Polski po 24 lutego 2022r. a zatem przesłanki z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy zostały spełnione. Organ pominął w zupełności fakt, że dziecku Skarżącej nadano numer PESEL ze statusem UKR. Zgodnie natomiast z art. 4 ust. 1 ww. ustawy obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, na podstawie wniosku złożonego w dowolnym organie wykonawczym gminy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nadaje się numer PESEL, o którym mowa w art. 15 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2024 r. poz. 736 i 854). Nadanie numeru PESEL w połączniu z przedstawioną przez Skarżącą informacją z placówki Straży Granicznej potwierdza, że pobyt dziecka Skarżącej jest na terytorium RP legalny. Z tych przyczyn Sąd stwierdził, że Organ w żaden sposób nie wykazał, by świadczenie wychowawcze w okresie od 1 października 2023r. do 31 maja 2024r. zostało wypłacone Skarżącej mimo braku prawa do tego świadczenia a zatem by zachodziła podstawa do wydania decyzji na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Ustalenia przedstawione w zaskarżonej decyzji nie odpowiadają materiałowi dowodowemu zgromadzonemu w sprawie a organ w żaden sposób nie odniósł się do przedstawionych przez Skarżącą dowodów, przemawiających na jej korzyść. Z tych przyczyn Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ZUS z 28 listopada 2024r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 135 P.p.s.a. Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.) Sąd na rzecz Skarżącej od Organu zasądził kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło