II SA/Rz 852/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. F. o ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie obowiązku dostarczenia ekspertyzy stanu technicznego budynku postanawia odmówić przyznania wnioskodawcy prawa pomocy obejmującego ustanowienie adwokata. Wyrokiem z dnia 8 grudnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę M. F. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2010 r. Nr [...]. Po doręczeniu skarżącemu uzasadnienia wyroku, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy wniesionym na obowiązującym osoby fizyczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzu PPF zwrócił się on o ustanowienie adwokata do sporządzenia skargi kasacyjnej wskazując, że od dłuższego czasu jest osobą bezrobotną i w związku z tym nie posiada środków finansowych na jego wynajęcie. Wg zawartego w nim oświadczenia, we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z przewlekle chorą i pozostającą pod stałą opieką lekarską żoną oraz studiującą córką. Jako źródła dochodów zostały wskazane pobierana przez żonę renta w wysokości 706 zł. brutto (671 zł. netto) i stypendium socjalne córki w kwocie 430 zł., zaś jako miesięczne wydatki należności za czynsz – 325 zł., gaz – 90 zł., energię elektryczną – 83 zł. i na zakup leków dla żony – 70 zł. (120 zł. wynoszą koszty przejazdu na planowaną na 11 marca 2011 r. jej kontrolną wizytę lekarską). Wykazany majątek obejmuje związany z przedmiotem skargi dom o pow. 76 m², dwa mieszkania o pow. 44 i 33 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 1,43 ha. Ponieważ powyższe dane okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy, został on wezwany do: a) wskazania średniej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych na zakup żywności i związanych z edukacją córki, b) wykazania wszystkich źródeł dochodu i ich wysokości z uwagi na nieadekwatność tych dochodów względem wydatków wskazanych kwotowo we wniosku PPF oraz wymienionych w pkt a, c) wskazania – przy uwzględnieniu pkt a) i b) - źródeł opłacenia wpisu od skargi i opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku, d) wskazania sposobu wykorzystywania obydwu posiadanych mieszkań z równoczesnym określeniem, do którego z nich odnoszą się wskazane we wniosku PPF kwoty opłat i wskazaniem ich wysokości odnośnie drugiego z lokali, e) wskazania sposobu wykorzystania posiadanej nieruchomości rolnej oraz uzyskiwanych z niej dochodów /korzyści z uwzględnieniem dopłat do produkcji rolnej, f) wskazania, czy on i/ lub domownicy korzystają ze wsparcia pomocy społecznej, g) wskazania posiadanych pojazdów mechanicznych oraz średnich miesięcznych wydatków związanych z ich utrzymaniem i eksploatacją, h) przedłożenia wyciągów (wydruków) z posiadanych przez siebie i domowników rachunków bankowych za okres od 1 stycznia 2011 r. do dnia wykonania wezwania. Skutecznie doręczone w dniu 14 marca 2011 r. skarżącemu za pośrednictwem dorosłego domownika tj. żony wezwanie z zakreślonym 7-dniowym terminem do jego wykonania i wskazanym w nim rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o informacje zawarte w aktach sprawy (formularzu PPF) pozostało jednak bez odpowiedzi (ostatnim dniem tego terminu był 21 marca 2011 r.). W związku z powyższym stwierdzono, co następuje: Ustanowienie adwokata objęte jest zakresem częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Jak wynika z powyższego, kryterium ekonomiczne bazujące przede wszystkim na osiąganych dochodach i ponoszonych wydatkach oraz sytuacji materialno – bytowej jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność osób fizycznych do poniesienia związanych ze sprawą kosztów postępowania. Dowodzi to jednocześnie, że wykazanie spełnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy obciąża osobę wnioskującą. Dokonana w tym kontekście ocena wniosku M. F. nie kwalifikuje go do uwzględnienia, chociaż wstępna jego analiza mogłaby na to wskazywać. Mimo argumentowania przez skarżącego zasadności wniosku b. niskimi dochodami, ocena jego żądania oparta wyłącznie na informacjach zawartych w formularzu PPF nie potwierdziła spełnienia przytoczonej wyżej przesłanki przyznania częściowego prawa pomocy. Podyktowane to było głównie brakiem dokładniejszych danych nt. wysokości obciążających skarżącego i członków jego rodziny wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem, a zwłaszcza źródeł ich finansowania. Przy deklarowanych stosunkowo niskich miesięcznych dochodach rzędu 1100 zł. netto przypadających na 3 osoby wymagało to wyjaśnienia i potwierdzenia, zwłaszcza że z zawartym we wniosku PPF stwierdzeniem o braku środków finansowych nie korespondowało wcześniejsze opłacenie przez skarżącego wpisu od skargi i opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku (2 x 100 zł.). W równej mierze dotyczy to także dokonanego już po złożeniu wniosku o przyznanie prawa pomocy ustanowienia adwokata z wyboru (udzielenie mu pełnomocnictwa nastąpiło 12 marca 2011 r.) i wniesienia przez niego skargi kasacyjnej, z jednoczesnym jej opłaceniem (100 zł.). W kontekście opisanych powyżej okoliczności trudno przypuszczać, aby mając na uwadze przeciętne koszty utrzymania 3-osobowej rodziny wystarczające do tego były dochody wykazane przez skarżącego we wniosku PPF, co pośrednio wskazuje na możliwość ich zaniżenia celem uzyskania korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia. Wątpliwości z tym związane, z uwagi na wyjątkowy charakter prawa pomocy i jego finansowanie ze środków publicznych, nie mogą być interpretowane na korzyść wnioskodawcy. Do ich wyjaśnienia nie przyczyniło się skierowane do niego w trybie art. 255 P.p.s.a. wezwanie, zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego). Skarżący składając wniosek o przyznanie prawa pomocy musiał się liczyć z określonym stopniem ingerencji w sferę swojej prywatności, a decydując się na niewykonanie skierowanego do niego wezwania powinien przewidywać niekorzystne dla siebie załatwienie wniosku, gdyż został pouczony o związanych z tym skutkach. Zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 30 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 171/09 "to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane". W tej sytuacji brak jest uzasadnionych podstaw do stwierdzenia, iż M. F. wykazał spełnienie warunków do przyznania mu wnioskowanego prawa pomocy. Dodatkową przeszkodą wyłączającą możliwość pozytywnego rozpoznania złożonego przez niego wniosku stanowi obecnie również fakt ustanowienia przez niego adwokata z wyboru, który sporządził i wniósł skargę kasacyjną od wydanego w jego sprawie a opisanego na wstępie wyroku. Niezależnie od tego, że odpadła wskazywana w uzasadnieniu wniosku PPF obiektywna potrzeba ustanowienia adwokata w ramach prawa pomocy jaką było sporządzenie tej skargi przez osobę uprawnioną, stosownie do art. 246 § 3 P.p.s.a. wogóle nie jest możliwe ustanowienie w tym trybie fachowego pełnomocnika dla strony, która takiego pełnomocnika już zatrudnia lub pozostaje z nim w innym stosunku prawnym. Z tej przyczyny na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.