II SA/Rz 853/12

Dnia 29 listopada 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Józefczyk po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2012 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku J.G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienie radcy prawnego z urzędu w sprawie z jego skargi na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w R. z dnia [...] lipca 2012r., Nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. – postanawia – odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy obejmującego ustanowienie radcy prawnego Przedmiotem skargi J.G. jest decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w R. z dnia [...] lipca 2012r., Nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. W dniu [...] września 2012r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wpłynął urzędowy formularz PPF, w którym J.G. zwrócił się o zwolnienie od koszów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku wskazał na okoliczności związane z przedmiotem zaskarżenia i przebiegiem dotychczasowego postępowania w spawie stwierdzenia u niego choroby zawodowej. Wg zawartych w nim informacji, skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i 25-letnim synem. Jako posiadany przez nich majątek wykazał zajmowane przez nich mieszkanie o pow. 59, 6 m² (na podstawie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu przysługującego synowi), zaś jako źródła dochodów swoją rentę (980 zł), wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę (1000 zł) oraz emeryturę żony – 2500 zł. Ponieważ informacje powyższe okazały się niewystarczające dla oceny sytuacji materialnej skarżącego został on wezwany do złożenia dodatkowego oświadczenia zawierającego informacje dotyczące jego sytuacji materialnej. Został także poinformowany o przysługującym mu ustawowym zwolnieniu od kosztów sądowych. W kolejnym przedłożonym formularzu PPF jako zakres wnioskowanego prawa pomocy wskazał ustanowienie radcy prawnego. Jako ponoszone przez siebie i członków rodziny miesięczne wydatki wymienił opłaty czynszowe za mieszkanie – 560 zł, za telefon, telewizję i internet – 140 zł, energię elektryczną – 150 zł, wydatki na leczenie swoje i domowników – 300 zł, utrzymanie samochodu (Fiat Uno – rok prod. 2001) – 400 zł., koszty związane z nauką syna – 300 zł, zakup żywności, odzieży i inne bieżące wydatki – 2000 zł, spłatę kredytów bankowych – 380 zł. Poinformował także, że syn w dniu 15 września 2012 r. podjął pracę zarobkową za wynagrodzeniem 1700 zł. Wskazał na uzyskiwane przez siebie i żonę dochody (odpowiednio 951, 1150 oraz 3031 zł) informując dodatkowo, że w związku z wypadkiem jakiemu uległa jego żona w 2010 r., wymaga ona stałej kontroli lekarskiej i rehabilitacji. Z przedłożonych kserokopii rachunków bankowych wynikało ponadto, że saldo końcowe rachunku skarżącego na dzień 2 października 2012r. było ujemne (wynosiło -278,03 zł), zaś jego żony na dzień 9 października 2012r. zerowe. Postanowieniem z dnia 24 października 2012r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy obejmującego ustanowienie radcy prawnego z uwagi na brak po stronie rodziny wnioskodawcy zagrożenia uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu związanym z ewentualnym ustanowieniem pełnomocnika w sprawie. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego skarżący wskazał, że składając wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu kierował się przesłankami natury osobistej. Podał, że został kilkakrotnie skrzywdzony przez pracodawcę, organy i instytucje wyjaśniające jego sprawę. W efekcie tego utracił zdrowie psychiczne i fizyczne i w chwili obecnej pobiera z tego tytułu rentę. Nie jest w stanie samodzielnie bronić się ani dowodzić swoich racji. Podał, że z powodu złych warunków bhp, panujących w miejscu pracy zapadł na chorobę zawodową – utracił słuch. Zwrócił się o rozważenie obok czynnika ekonomicznego jako przesłanki odmowy przyznania mu z urzędu radcy prawnego także faktu, że jest osobą niepełnosprawną i przebywa na świadczeniu rentowym z uwagi na "rozstrój psychiczny zdrowia" . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako P.p.s.a. w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie udzielenia prawa pomocy traci moc, a Sąd rozpoznaje wniosek na nowo. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 P.p.s.a. właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 oraz 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Może być przyznane, jeśli strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Przesłanką jego przyznania jest wykazanie przez stronę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i członków pozostających ze stroną we wspólnym gospodarstwie domowym (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.) Z istoty prawa pomocy wynika więc, iż ustawodawca odstępuje od ogólnej zasady odpłatności postępowania – art. 199 P.p.s.a. - na rzecz konstytucyjnego prawa do sądu w sytuacjach, gdy strona nie jest w stanie partycypować w kosztach związanych z rozpoznaniem wniesionej przez nią skargi. Wskazać należy, że wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych nie podlegał merytorycznemu rozpoznaniu z uwagi na podyktowane przedmiotem sprawy i przysługujące mu z mocy prawa zwolnienie od nich – art. 239 pkt 1 c P.p.s.a o czym skarżący został poinformowany w piśmie z dnia 10 października 2012r. Rozpoznaniu w niniejszym postępowaniu podlegał będzie wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Wniosek powyższy nie zasługuje na uwzględnienie. W oparciu o złożone przez skarżącego w niniejszym postępowaniu oświadczenia oraz nadesłanie dokumenty Sąd ustalił, że skarżący prowadzi trzyoosobowe gospodarstwo domowe i ma zapewnione potrzeby mieszkaniowe. Na dochód jego rodziny składa się dochód uzyskiwany przez skarżącego, jego żonę i syna, w wysokości wskazanej powyżej. Zestawienie dochodów i przedstawionych przez skarżącego wydatków, prowadzi do wniosku, że dysponuje on comiesięcznie taką kwotą, która pozwala na wygospodarowanie środków na pokrycie kosztów ustanowienie fachowego pełnomocnika w sprawie. Ocena całokształtu sytuacji materialno – bytowej J.G. prowadzi tym samym do wniosku, że nie wykazał on, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania – ustanowienie fachowego pełnomocnika bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Nie wykazał tym samym, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, przy czym ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy obciążał skarżącego jako osobę wnioskującą. W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że sąd administracyjny orzekający w sprawie bierze z urzędu pod uwagę wszystkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji, jakich dopuściły się organy administracji publicznej załatwiając sprawy. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z art. 134 § 1 P.p.s.a., zgodnie, z którym sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez stronę wnioskami. Tak skonstruowany zakres kontroli sądowoadministracyjnej zaskarżonego aktu pozwala na zabezpieczenie ochrony praw skarżącego niezależnie od tego czy korzysta z pomocy fachowego pełnomocnika czy też występuje w sprawie samodzielnie. Brak jest także ustawowego obowiązku działania strony przez fachowego pełnomocnika. Obowiązek taki (tzw. "przymus adwokacko – radcowski") w postępowaniu sądowoadministracyjnym występuje dopiero na etapie postępowania międyinstancyjnego. W zestawieniu z przysługującym skarżącemu ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych, w pełni zabezpiecza to jego prawa w toczącym się postępowaniu. Nie zasługują na uwzględnienie także podane przez skarżącego w sprzeciwie okoliczności jako pozaekonomiczna przesłanka ewentualnego przyznania mu prawa pomocy – tzn. jego stan zdrowia. Nie została bowiem spełniona podstawowa przesłanka przyznania pomocy prawnej z urzędu - nie można w przypadku skarżącego mówić o uszczerbku w koniecznym utrzymaniu jego i jego rodziny w przypadku ustanowienia radcy prawnego w z wyboru. Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 2 i 3 i art. 246 § 1 P.p.s.a.