II SA/Rz 855/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski Sędziowie WSA Paweł Zaborniak /spr./ AWSA Maria Mikolik Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2023 r. sprawy ze skargi K.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 3 kwietnia 2023 r. nr SKO.4115.317.2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala - Przedmiotem skargi KT (dalej: "Skarżącej") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu (dalej: "Kolegium", "Organ odwoławczy" lub "Organ II instancji") z 3 kwietnia 2023 r., o nr SKO.4115.317.2023, wydana w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z uzasadnienia skargi oraz nadesłanych akt sprawy wynika, że wnioskiem z 1 lutego 2023 r. Skarżąca zwróciła się do Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt" lub "Organ I instancji") o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad jej niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem – MM. Decyzją z [...] marca 2023 r. nr [...] Wójt odmówił przyznania Skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji podał, że ojciec niepełnosprawnego – PM, żyje i posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności. Okoliczność ta, w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.) – dalej: "u.ś.r.", wyklucza prawną możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącej będącą siostrą niepełnosprawnego. W pierwszej kolejności do alimentacji zobowiązany jest rodzic niepełnosprawnego i dopiero gdy spełnione zostaną przesłanki wskazane w art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane rodzeństwu osoby niepełnosprawnej. Skarżąca wniosła odwołanie od tej decyzji argumentując, że jej ojciec, z uwagi na stan zdrowia i wiek, obiektywnie nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym synem. Uwzględniając zatem konstytucyjne zasady sprawiedliwości społecznej, nakaz ochrony i opieki nad rodziną oraz nakaz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, wniosek Skarżącej winien podlegać uwzględnieniu. Decyzją z 3 kwietnia 2023 r. nr SKO.4115.317.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Przemyślu utrzymało w mocy opisaną wyżej decyzję Wójta Gminy [...] . Kolegium wskazało, że ojciec niepełnosprawnego – PM posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Nie zachodzą zatem okoliczności określone w art. 17 ust. 1a u.ś.r., umożliwiające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego rodzeństwo osoby niepełnosprawnej. Tym samym decyzją Organu I instancji podlegała utrzymaniu w mocy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (WSA), KT wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, względnie uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zdaniem Skarżącej, zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. poprzez nieuwzględnienie okoliczności związanych ze stanem zdrowia ojca niepełnosprawnego, które obiektywnie uniemożliwiają mu sparowanie opieki nad synem. Strona również wniosła do WSA o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz w tym zakresie o orzeczenie o istocie sprawy poprzez przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślono w uzasadnieniu bardzo zły stan zdrowia Brata oraz Ojca. Ojciec nie może zdaniem wnioskodawczyni opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny, ze względu na poważne dysfunkcje uniemożliwiające tą opiekę. Podkreślono także, że z uwagi na złą sytuację majątkową nie będzie mogła sprawować opieki nad niepełnosprawnym Bratem. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się niezasadna, przez co została przez Sąd oddalona w całości. Sądowa kontrola administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Ta kontrola jest wykonywana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137; zwana dalej P.u.s.a.), zaś zakres kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.; zwana dalej P.p.s.a.). Przedmiotem kontroli WSA uczyniono w niniejszej sprawie decyzję SKO o odmowie przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem MM. SKO oparło swą decyzję afirmującą rozstrzygnięcie Wójta Gminy [...] na art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a pkt 2 u.ś.r. Wobec tych podstaw prawnych należy wyjaśnić, iż w świetle art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki : rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niewątpliwie Skarżąca należy do kręgu osób spokrewnionych z osobą wymagającą opieki. Obejmuje ją regulacja art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Strona będąc siostrą niepełnosprawnego jest z spokrewniona z nim w drugim stopniu. Zatem jej sytuacji dotyczy powołany wyżej przepis u.ś.r., który uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie spokrewnionej w drugim stopniu, jeżeli rodzice nie żyją lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z przekazanych do WSA akt sprawy wynika, iż żyjący ojciec jej podopiecznego PM - nie jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Jest prawdą, że posiada on umiarkowany stopień niepełnosprawności. Niestety, ale wobec treści powołanych regulacji nie skutkuje to zniesieniem przewidzianej w przepisach możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem skarżącej, a tym samym przejścia uprawnienia do świadczenia na dalszych krewnych niepełnosprawnego. To ustalenie Organów znajduje potwierdzenie w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności wydanym na rzecz PM z dnia [...] lipca 2021 r., przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] . Zatem, skoro osoba wymagająca opieki (brat skarżącej) posiada ojca nie legitymującego się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to okoliczność ta wyłączała przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom zobowiązanym do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w dalszej kolejności - w niniejszym przypadku siostrze. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 kwietnia 2023 r., sygn. I OSK 1303/21, LEX, akceptuje analogiczne stanowisko wyraźnie stwierdza, że w sytuacji, gdy osoba podlegająca opiece posiada rodzica, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie, która znajduje się w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, która nawet faktycznie - w miejsce tego rodzica - sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną, rezygnując tym samym z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Tą argumentację wzmocnią teza abstrakcyjnej uchwały NSA z 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, ONSAiWSA 2023, nr 1, poz. 2, gdzie wyraźnie podkreślono: 1) warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.); 2) Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). Sąd podkreśla, że podjęcie uchwały abstrakcyjnej ma z mocy art. 269 § 1 P.p.s.a. skutek, że uchwała ta wiąże sądy administracyjne. Dokonana w uchwale NSA interpretacja przepisów prawa administracyjnego jest wiążąca zarówno dla zwykłych, jak i rozszerzonych składów orzekających. Skutkiem takiego związania jest to, że składowi sądu administracyjnego rozpoznającemu sprawę nie wolno samodzielnie przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta w uchwale abstrakcyjnej przez skład poszerzony NSA. Organy w tych okolicznościach nie mogły złamać ustawowego zakazu przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego wobec osób zobowiązanych w dalszej kolejności, w sytuacji istnienia osób zobowiązanych w pierwszej kolejności, nie legitymujących się orzeczeniem o stopniu znacznej niepełnosprawności. Jednocześnie wobec jednoznacznej treści powołanych przepisów oraz w/w uchwały NSA, jako bez znaczenia dla oceny wydanych w tej sprawie decyzji musiał pozostawać wiek i stan zdrowia Ojca, jak i faktyczny brak możliwości sprawowania przez niego opieki nad osobą, która opieki tej wymaga (tak słusznie WSA w Łodzi w wyroku z 2 grudnia 2022 r. o sygn. II SA/Łd 780/22, LEX nr 3591147). Tą sytuację zmieniłoby uzyskanie przez Ojca niepełnosprawnego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (zob. art. 3 pkt 21 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r.). W konsekwencji, brak było podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem. Sąd działając poza granicami zarzutów skargi nie dostrzegł w działaniach procesowych organów obu instancji jakichkolwiek powodów do zastosowania kompetencji kasacyjnych. Decyzje wydane w toku postępowania, jako zgodne z przepisami procesowymi i materialnoprawnymi powinny pozostać w obrocie prawnym i wywoływać określone w nich skutki. Z wyłożonych względów Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 P.p.s.a. Natomiast o kosztach postępowania przez WSA nie orzeczono z uwagi na art. 200 P.p.s.a.