II SA/Rz 856/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Stanisław Śliwa Sędziowie NSA Ryszard Bryk /spr./ WSA Krystyna Józefczyk Protokolant Anna Zięba po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 3 marca 2010 r. sprawy ze skargi J. Sz. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2009 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej -skargę oddala- II SA/Rz 856/09 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. po rozpatrzeniu odwołania J.S. od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza B. przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...]r. nr [...] odmawiającej przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie finansowej -postanowiło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W podstawie prawnej organ powołał art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa, w zw. z art. 106 ust. 4 oraz art. 107 ust. 1 i ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008r. Nr 115, poz. 728 ze zm.). W uzasadnieniu organ stwierdził, że J.S. w dniu [...]r. złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w B. wniosek o przyznanie pomocy finansowej w wysokości 1000,00 zł na wydatki związane z pokryciem kosztów spraw toczących się w Sądzie w K. Wnioskodawca został ustnie poinformowany o konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Pracownik socjalny złożył wizytę u J.S. pod wskazanym we wniosku adresem w dniu 21 lipca 2009r. i w dniu 24 lipca 2009 r., ale w tych dniach wnioskodawca przebywał poza domem lub tez nie przyjął pracownika z innych przyczyn. Następnie pismem z dnia 24 lipca 2009r. MOPS w B. wezwał J. S. do zgłoszenia się do tego ośrodka celem ustalenia kolejnego terminu przeprowadzenia wywiadu. W dniu 6 sierpnia 2009r. wnioskodawca zgłosił się do MOPS i oświadczył, że nie wyrąża zgody na przeprowadzenie z nim wywiadu środowiskowego w miejscu jego zamieszkania. Stosownie do art. 107 ust. 1 i ust. 5 ustawy o pomocy społecznej pomoc finansowa może być przyznana po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego i skompletowaniu niezbędnej w sprawie dokumentacji, między innymi po złożeniu oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym, podczas gdy odmowa złożenia oświadczenia (będąca konsekwencją braku zgody na przeprowadzenie wywiadu w miejscu zamieszkania) jest podstawą do wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Z uwagi na to, że wnioskodawca nie wyraził zgody na przeprowadzenie z nim wywiadu środowiskowego w miejscu jego zamieszkania organ decyzją z dnia 12 sierpnia 2009r. odmówił przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie finansowej. Odwołanie od tej decyzji wniósł J.S. Po rozpatrzeniu sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. postanowiło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że zgodnie z art. 106 ust. 1 i ust. 4 ustawy o pomocy społecznej przyznanie świadczeń z pomocy społecznej następuje w formie decyzji administracyjnej, którą wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, za wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a ustawy. W myśl art. 107 ust. 5 cyt. ustawy pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Organ odwoławczy podkreślił, że nie budzi wątpliwości iż wydanie decyzji o przyznaniu świadczenia z pomocy społecznej w formie pieniężnej na wnioskowany przez osobę ubiegająca się o jej udzielenie cel musi zostać poprzedzone ustaleniem sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej tej osoby- w wymaganym wywiadzie środowiskowym, jak również ustalenie, że cel wnioskowanej pomocy musi odpowiadać celom pomocy społecznej i mieścić się w możliwościach właściwego w konkretnej sprawie ośrodka pomocy społecznej, podczas gdy dochód, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, nie może przekraczać kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jak również i to, że odmowa złożenia oświadczenia o którym mowa w art. 107 ust. 5 cyt. ustawy jest podstawą do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. W przedmiotowej sprawie wnioskodawca nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu jego zamieszkania wyjaśniając w przeprowadzonej rozmowie z pracownikiem socjalnym, że "podwórze, wejście do domu i dom jest do tego stopnia zagracone, że niemożliwe jest czyjekolwiek wejście do pomieszczenia, w którym przebywa (śpi)". Działania organu zmierzające do szczegółowego ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej J.S. nie przyniosły efektów wymaganych do rozstrzygnięcia o zasadności zgłoszonego w tej sprawie wniosku. Pracownik socjalny w notatce służbowej wskazał, że J.S. jest osobą samotnie gospodarującą w domu dwukondygnacyjnym, który sam sobie wybudował. Dom jest kryty eternitem i ogrodzony siatką, którego pilnuje kilka niewielkich psów, broniących tak zajadle dostępu do domu, że niemożliwe jest zbliżenie się do niego. W przeprowadzonej rozmowie wnioskodawca podał, że utrzymuje się z ranty inwalidzkiej w wysokości 900 zł, ma kilka działek gruntu na terenie T.P. i w B., gdzie również wybudował dom. Od szeregu lat prowadzi ożywioną korespondencję, wysyła różnego rodzaju pisma, skargi, zażalenia do wielu instytucji, urzędów, zakładów itp. I ponosi koszty opłat sądowych, a także i to, że prawdopodobnie ma ustaloną II grupę inwalidzką. Wnioskodawca jest osoba pogodną, chociaż w wielu osobach upatruje swoich wrogów, z rodzeństwem nie utrzymuje kontaktów z uwagi na pretensje majątkowe, poza tym jest osobą zdrową, silną i zaradną. Kolegium wskazało, że fakt nie wyrażenia zgody na przeprowadzenie w miejscu jego zamieszkania wymaganego wywiadu środowiskowego i w związku z tym nie złożenie oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym uzasadniają wydanie decyzji o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej zwłaszcza wobec ustalenia, że wskazane przez odwołującego się przeznaczenie wnioskowanej pomocy nie mieści się w celach pomocy społecznej, które określone zostały w art. 2 ust. 1 cyt. ustawy oraz to, że odwołujący się w razie uzasadnionej potrzeby może zwrócić się do MOPS w B. z kolejnym wnioskiem o przyznanie świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej. Skargę na tą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wniósł J.S.. Skarga jest nieczytelna. Z tego powodu, Sąd na podstawie art. 91 § 3 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1270, ze zm./, zwanej dalej skrótem p.p.s.a., wezwał skarżącego do osobistego stawiennictwa na rozprawę sądową. Na rozprawie sądowej /3.03.2010 r. – k. 31 akt sądowych/ skarżący ogólnikowo wyjaśnił, że powodem wniesienia skargi do Sądu była okoliczność, że miał jakieś sprawy dotyczące ziemi i w sprawach tych orzekał ten sam organ, który wydał zaskarżoną decyzję. Innych zarzutów w stosunku do zaskarżonej decyzji nie zgłosił. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm./, wojewódzki sąd administracyjny /sąd I instancji/ kontroluje zaskarżoną decyzję pod względem zgodności z prawem. Z powołanego przepisu oraz z art. 133 § 1 p.p.s.a. wynika, że przy tej kontroli sąd I instancji bierze pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Zakres kontroli sądowej określa m. innymi art. 134 § 1 p.p.s.a., według którego sąd I instancji rozstrzyga sprawę w jej granicach, lecz nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, to zaś znaczy, że kontroluje zaskarżoną decyzję kompleksowo, bo uwzględnia naruszenia prawa procesowego i materialnego o jakich nie wspomniano w skardze, wszakże pod warunkiem, że naruszenia te mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Stan faktyczny sprawy wynikający z akt administracyjnych jest następujący: W dniu [...]r. wpłynęło do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. podanie J.S. o przyznanie mu zapomogi pieniężnej w wysokości 1000 zł na wydatki związane z pokryciem kosztów spraw toczących się w Sądzie w k.. Pismem z dnia [...]r., Nr [...] Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w B. wezwał J.S. do zgłoszenia się w tym Ośrodku w celu ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i zaznaczono, że w dniach 21.07. i 24.07.2009 r. nie zastano wnioskodawcy w domu. W dniu [...]r. J.S. zgłosił się w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w B. i oświadczył, że nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu w miejscu jego zamieszkania. Pracownik socjalny przeprowadził z nim rozmowę i na tą okoliczność sporządził w dniu 6.08.2009 r. notatkę służbową. Z notatki tej wynika, że wnioskodawca jest osobą samotną, mieszka w dwukondygnacyjnym budynku, który sam wybudował. Posesja jest ogrodzona siatką, w której są liczne dziury. Domu pilnuje kilka niewielkich psów, które bronią zajadle dostępu do domu. Podwórze, wejście do domu i dom są zagracone i niemożliwe jest wejście do pomieszczenia, w którym przebywa /śpi/. Z tego właśnie powodu nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu w miejscu jego zamieszkania. Podał, że utrzymuje się z renty inwalidzkiej o wysokości 900 zł miesięcznie. Ma kilka działek na terenie T.P. i w B., gdzie również wybudował dom. Od szeregu lat prowadzi ożywioną korespondencję z różnymi urzędami, instytucjami, ponosi też koszty związane z opłatami sądowymi. Przytoczone okoliczności dotyczące stanu majątkowego i dochodowego potwierdził na rozprawie sądowej w dniu 3.03.2010 r. Przyznał, że pomoc finansowa w kwocie 1000 zł była mu potrzebna na pokrycie kosztów postępowań sądowych. Na rozprawie sądowej dodał, że w dniu 14.01.2010 r. uczestniczył w przetargu zorganizowanym przez Agencję Nieruchomości Rolnych /k. 23 akt sądowych/ i nabył działkę o powierzchni 26 arów za cenę 2120 zł. Oceniając zaskarżoną decyzję w jej całokształcie należy stwierdzić, że ustalony przez orzekające organy stan faktyczny sprawy znajduje potwierdzenie w materiale dowodowym zebranym w sprawie i nie był kwestionowany przez skarżącego na rozprawie sądowej. Zdaniem Sądu poczynione przez organy ustalenia faktyczne były wystarczające do wydania decyzji negatywnej. Organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji trafnie zwrócił uwagę na cel pomocy społecznej, kryterium przyznawania świadczeń pieniężnych i na obowiązek współdziałania wnioskodawcy z organem pomocy społecznej. Celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości /art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12.03.2004 r. o pomocy społecznej – Dz. U. z 2008 r., nr 115, poz. 728, ze zm., cytowanej niżej skrótem u.p.s./. Zgodnie z art. 3 ust. 4 u.p.s. potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione tylko wtedy, gdy potrzeby te mieszczą się w granicach określających cel pomocy społecznej i w możliwościach pomocy społecznej. Skarżący żądał przyznania mu świadczenia pieniężnego w kwocie 1000 zł na pokrycie wydatków związanych ze sprawami sądowymi. Trafnie organ odwoławczy zasygnalizował, iż tego rodzaju potrzeba nie mieści się w pojęciu pomocy społecznej, za czym przemawia przykładowe wyliczenie potrzeb zamieszczonych w art. 39 ust. 2 u.p.s. Przepis ten stanowi, że zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu. Osoba prowadząca sprawy sądowe, która nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w całości lub w części może skorzystać z tzw. prawa pomocy, które przyznaje sąd przed którym sprawa ma być wytoczona, lub już się toczy. Organ I instancji słusznie zamierzał przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia czy sytuacja życiowa skarżącego wymaga udzielenia mu pomocy w granicach celu pomocy społecznej. Art. 106 ust. 4 u.p.s. stanowi, że decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Jest to zatem dowód obligatoryjny. Zgodnie z art. 107 ust. 1 i 5 u.p.s. – celem wywiadu środowiskowego jest m. innymi ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób. Pracownik socjalny przeprowadzający wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Skarżący nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, czemu dał wyraz w oświadczeniu z dnia 6.08.2009 r. Skoro skarżący nie wyraził zgody na przeprowadzenie tego dowodu, to tym samym uniemożliwił organowi dokonanie ustaleń, czy pomoc społeczna jest dlań niezbędna. W takim stanie rzeczy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Wobec tego Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił. Na marginesie należy dodać, że stan majątkowo-dochodowy zawarty w notatce służbowej z dnia 6.08.2009 r. i potwierdzony przed Sądem, nie uzasadniałby przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Zarzut skarżącego, że zaskarżoną decyzję wydał organ, który wcześniej orzekał w jego sprawach dotyczących ziemi, nie ma zdaniem Sądu żadnego znaczenia w sprawie.