II SA/Rz 857/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Wolska po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2010 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy - p o s t a n a w i a - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. II SA/Rz 857/10 U Z A S A D N I E N I E W. S. wezwany do uiszczenia wpisu w kwocie 500 złotych od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2010 r., nr [...], w terminie do jego opłacenia zwrócił się z wnioskiem o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 6 października 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 857/10 wydanym przez referendarza sądowego odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w tym zakresie. Od tego postanowienia w dniu 3 listopada 2010 r. (data nadania w Urzędzie Pocztowym [...]) skarżący wniósł sprzeciw domagając się zwolnienia od kosztów sądowych i uchylenia postanowienia, objętego sprzeciwem. W jego ocenie stan faktyczny w jego sprawie nie został ustalony w sposób prawidłowy. Podniósł, że wysokość jego dochodów jak i jego żony nie zwalnia Sądu od obowiązku ich oceny w kontekście miesięcznych wydatków. Skarżący podał, że sama wysokość przychodów nie stanowi o dochodach, które mają być podstawą zwolnienia. Wskazał, że Sąd winien wezwać go o przedstawienie kosztów jakie ponosi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej jako P.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1, § 2 i 3 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonana przez Sąd ponowna analiza złożonego wniosku nie uzasadnia jednak jego uwzględnienia, tak w całości jak i w części, gdyż wskazane przez stronę skarżącą informacje nie uzasadniają zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie częściowego prawa pomocy tj. braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z zawartym we wniosku oświadczeniem o majątku i dochodach: - skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i 2 studiujących dzieci, - wykazane składniki posiadanego majątku obejmują dom o pow. 150 m², 2 mieszkania o pow. 39 i 48 m², współwłasność w ½ domu o pow. 120 m² oraz oszczędności w kwocie 26 tys. zł., - na uzyskiwane dochody składa się wynagrodzenie za pracę skarżącego i jego żony w wysokości odpowiednio 6,5 i 8,2 tysięcy złotych brutto (do dochodów tych dochodzą premie uznaniowe). Podkreślenia wymaga, że obowiązek stron ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie wynika z art. 199 P.p.s.a. i dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, jeżeli poniesienie tych kosztów nie będzie wiązało się dla nich z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, przy czym to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Istotą instytucji zwolnienia od kosztów sądowych jest stosowanie jej wobec osób pozostających w ubóstwie. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, Sąd uznał, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku skarżącego zarówno w całości, jak i w części, gdyż wskazane przez niego informacje nie uzasadniają zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie, w jakim sprzeciwiający się tego oczekuje. Posiadanie stałych i stosunkowo wysokich dochodów oraz wykazanych nieruchomości, mimo z pewnością ponoszonych kosztów zwykłego utrzymania całej rodziny powoduje, że obowiązek ten nie może zostać w stosunku do skarżącego wyłączony lub ograniczony, gdyż stałoby to w sprzeczności z ustawowymi zasadami przyznawania prawa pomocy. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, że udzielona pomoc prawna ze środków publicznych nie służyłaby w istocie zaspokojeniu prawa skarżącego do Sądu. Na obecnym etapie postępowania koszty postępowania obejmują wpis sądowy od skargi w kwocie 500 złotych. Ponadto koszty te obejmować mogą opłacenie wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 250 złotych - w przypadku jej wnoszenia oraz opłatę kancelaryjną od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku - w przypadku jej oddalenia (100 zł). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.