II SA/Rz 857/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Karina Gniewek - Berezowska Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka /spr./ AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2025 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 23 kwietnia 2025 r. nr SKO 4112.26.2024 w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego – skargę oddala – II SA/Rz 857/25 UZASADNIENIE W dniu 19 września 2024 r. A.G. (dalej: "skarżący", "wnioskodawca") zwrócił się do Prezydenta Miasta [...] o umorzenie zadłużenia z tytułu wypłaconego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Wskazał na trudną sytuację materialną spowodowaną brakiem zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad [....] bratem, którego jest opiekunem prawnym. Podał, że brat wymaga stałej opieki i nadzoru zatem nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia z którego mógłby czerpać dodatkowe środki finansowe. Po przeprowadzeniu postępowania decyzją z dnia 18 listopada 2024 r. nr ŚR.IK-532-462/08/24, wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm. - dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 1 ust. 1, art. 2 pkt 9 i 10, art. 12, art. 25, art. 27 ust. 1, ust. 1a, ust. 3, art. 28 ust. 1 pkt 1, ust. 2, art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r. poz. 1993 ze zm. - dalej: "u.p.o.u.a."), Prezydent Miasta [...] odmówił umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconego świadczenia alimentacyjnego na rzecz J.G., które na dzień 18 listopada 2024 r. wynosi łącznie 76 612 zł (w tym należność główna – 41 750 zł, odsetki ustawowe – 34 862 zł). Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ podał, że wyrokiem z dnia [...].12.2007 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w [....] zasądził skarżącemu alimenty na rzecz J.G. w wysokości po 250,00 zł miesięcznie, a następnie na jej rzecz przyznane zostało prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W toku postępowania organ ustalił sytuację dochodową, życiową i materialną wnioskodawcy. Ustalił, że wnioskodawca ma 61 lat, jest osobą w wieku aktywności zawodowej. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z [....] bratem P.G. Jest jego prawnym opiekunem, zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w [....] z dnia [...] lipca 2004 r., sygn. [...]. Jak zauważył organ zadłużenie tytułu wypłaconego świadczenia alimentacyjnego oraz wypłaconej zaliczki alimentacyjnej powstało jeszcze przed ustanowieniem wnioskodawcy opiekunem prawnym [....] brata. W ocenie organu sprawowanie opieki nad chorym bratem nie zwalnia wnioskodawcy z obowiązku alimentacyjnego na rzecz swojej córki. Ta okoliczność nie może stanowić podstawy do wnioskowania o umorzenie zaległości. Opieka faktyczna i prawna nad osobą [....] nie wyklucza podjęcia pracy. Organ ustalił, że łączny dochód rodziny to 2 450,74 zł miesięcznie (1 225,37 zł na osobę). Wnioskodawca nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Jest osobą bezrobotną, od 17 stycznia 2020 r. zarejestrowany w PUP w [....], razem z bratem prowadzi gospodarstwo domowe. Organ wskazał, że łączny dochód rodziny przekracza kryterium dochodowe z pomocy społecznej. Wskazane przez wnioskodawca miesięczne wydatki nie zostały udokumentowane. Prezydent uznał, że nie zachodzi nadzwyczajny czy losowy przypadek, który uzasadniałby przyznanie wnioskowanej ulgi. Organ zwrócił uwagę, że A.G. posiada nie tylko od zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, ale także zaległości z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. Zaległość z tytułu wypłacenia zaliczki alimentacyjnej narastała od lutego 2006 r. do września 2008 r., natomiast z tytułu świadczenia z funduszu alimentacyjnego od października 2008 r. do listopada 2022 r. Pomimo ciążącego obowiązku wnioskodawca nie podejmował dobrowolnie żadnych kroków by tę sytuację zmienić. Organ uznał, że co prawda sytuacja materialna wnioskodawcy jest trudna, jednak istnieje szansa na spłatę zadłużenia wobec Skarbu Państwa w dłuższym czasie, nawet poprzez niewielkie, lecz sukcesywne wpłaty. Wnioskodawca jest osobą w wieku aktywności zawodowej, nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, prowadzi wraz z bratem wspólne gospodarstwo domowe. Fakt, że aktualnie nie ma wystarczających funduszy na zwrot żądanych należności nie oznacza, że jest to okoliczność pozwalająca na wyjątkowe potraktowanie go w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych i umorzenie należności. A.G. wniósł odwołanie od tej decyzji. Zwrócił się o jej zmianę poprzez umorzenie zadłużenia, ewentualnie uchylenie decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Wyjaśnił, że jego sytuacja jest bardzo trudna. Nie posiada żadnych dochodów, utrzymuje się z renty brata, który jest [....] i wymaga stałej opieki oraz nadzoru. Nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia z którego mógłby uzyskać dodatkowe środki finansowe. Niska renta brata pozwala na zapewnienie jedynie podstawowych potrzeb życiowych i pokrycie podstawowych kosztów utrzymania. Decyzją z dnia 23 kwietnia 2025 r. nr SKO 4112.26.2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Przemyślu (dalej: "SKO", "Kolegium"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium podzieliło w całości ustalenia stanu faktycznego i ich ocenę dokonaną przez organ I instancji. Prawidłowo ustalono sytuację majątkową wnioskodawcy i uznano, że brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu wypłaconych alimentów. SKO zauważyło, że wnioskodawca jest osobą w wieku aktywności zawodowej, nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności a jego brat, którego jest opiekunem prawnym, jest niezdolny do samodzielnej egzystencji do 31 marca 2027 r. Fakt, że aktualnie wnioskodawca nie ma wystarczających funduszy na zwrot żądanych należności nie oznacza, że jest to okoliczność pozwalająca na wyjątkowe potraktowanie w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacja wnioskodawcy nie jest sytuacją szczególną, która uzasadniałaby umorzenie wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń. W sprawie nie zaistniały też nadzwyczajne przypadki, które uzasadniałyby uwzględnienie wniosku. Uzasadnieniem dla umorzenia nie może być sam fakt sprawowania opieki nad bratem oraz brak zatrudnienia. Dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego nie jest istotna tylko okoliczność czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny. Nie kwestionując trudnej sytuacji dochodowej odwołującego Kolegium uznało, że okoliczności przedstawione przez wnioskodawcę nie są wystarczającymi przesłankami do umorzenia należności. Umarzanie zaległych należności dłużnikowi z powodu niskich dochodów prowadziłoby do przerzucenia obowiązku utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych przez wszystkich podatników, co byłoby sprzeczne z interesem społecznym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie A.G. wniósł o jej zmianę poprzez umorzenie zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ewentualnie jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Skarżący powtórzył w całości argumentację sformułowaną we wniosku o umorzenie należności oraz w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024, poz. 1267). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja ww wad i uchybień nie zawiera. Art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 438 dalej "p.o.u.a."), stanowiący materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, umożliwia, na wniosek dłużnika alimentacyjnego, umorzenie jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty, z uwzględnieniem sytuacji dochodowej i rodzinnej. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3), którą wydaje organ właściwy wierzyciela. Z przywołanego przepisu wynika, że po pierwsze - decyzja w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy, po drugie - umorzenie kwot wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest wyjątkiem od zasady zwrotu takich należności, wyrażonej w art. 27 ust. 1 p.o.u.a., po trzecie - przesłanką obligatoryjną zastosowania instytucji umorzenia jest uwzględnienie sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika. Z powyższego unormowania wynika również, że sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy stanowi co do zasady przesłankę umorzenia przez organ właściwy wierzyciela tego rodzaju należności, jednakże wybór rozstrzygnięcia, po dokonaniu analizy sytuacji, należy ostatecznie do organu administracji, który przedstawia swoje stanowisko w sposób wyczerpujący i logiczny, w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Prowadzona przez Sąd kontrola decyzji wydawanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się do badania czy organ przy wydaniu tej decyzji nie przekroczył granic uznania dozwolonego prawem oraz czy właściwie ocenił stan faktyczny sprawy i czy należycie uzasadnił rozstrzygnięcie z uwzględnieniem obowiązujących przepisów prawa. Oceniając zaskarżoną decyzję pod tym kątem stwierdzić wypadnie, że stan faktyczny sprawy został prawidłowo wyjaśniony, a dokonana przez organ ocena materiału dowodowego nie nosi znamion dowolności, jest kompletna i uwzględnia wszystkie okoliczności sprawy. Bezsporny jest fakt niewywiązywania się skarżącego z obowiązku alimentacyjnego wobec swojego dziecka – J.G. oraz pobieranie przez jej matkę świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jak wynika z akt sprawy alimenty zostały zasądzone w kwocie 200 zł, następnie podwyższonej do 250 zł – wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] grudnia 2007 r., [...]. Poza sporem pozostaje tez kwota pobranych z funduszu alimentacyjnego świadczeń – na łączną sumę 41 750 zł (bez odsetek), przyznanych 15 decyzjami z lat 2008 – 2022. Z akt sprawy II SA/Rz 856/25, rozpoznawanej łącznie z niniejszą sprawą wynika także, że matka J.G. pobierała również świadczenia w formie zaliczki alimentacyjnej, wypłacanej na podstawie wcześniej obowiązującej ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. z 2005 r., Nr 86, poz. 732, ze zm.), w okresie 2006 – 2008 w łącznej kwocie 7 192,50 zł. Z zestawienia tych faktów wynika, że skarżący w okresie 2006 – 2022 r. nie wywiązywał się z zobowiązań alimentacyjnych wobec swojej córki, które w zastępstwie uiszczane były z budżetu Państwa. Szczególna okoliczność, na którą powołuje się skarżący, a to ustanowienie go opiekunem prawnym [....] brata, zaistniała [...].07.2024 r., po śmierci ojca – E.G., który od 2002 r. do swojej śmierci był takim opiekunem. Skarżący co prawda zaznacza, że faktycznie to on opiekował się bratem już wcześniej i wspólnie z nim zamieszkiwał oraz obecnie zamieszkuje, jednak nie korzystał z przewidzianych prawem świadczeń, które zrekompensowałyby mu koszty opieki związane z rezygnacją z zatrudnienia. Z akt spawy wynika również, a potwierdził to również skarżący w czasie rozprawy przed Sądem, że koszty związane z utrzymaniem mieszkania, w którym zamieszkuje z bratem, pokrywał ojciec, pomagał on także synom finansowo. Wszystkie te okoliczności zostały wzięte przez organy pod uwagę. W ich ocenie sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego – dłużnika alimentacyjnego, nie nosi cech sytuacji szczególnej, wyjątkowej w stosunku do sytuacji innych dłużników alimentacyjnych, która uzasadniałaby zastosowanie nadzwyczajnej ulgi w spłacie zadłużenia – w postaci jego umorzenia. Ta ocena nie jest dowolna i arbitralna, została poparta obszerną i logiczna argumentacją, a organy odniosły się do wszystkich okoliczności dotyczących sytuacji dochodowej i rodzinnej, co wskazuje na spełnienie standardów wynikających z art. 7 k.p.a., 77 § 1 k.p.a. i 80 k.p.a., obligujących organy do podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a następnie oceny, na podstawie jego całokształtu, czy dana okoliczność została udowodniona. Słusznie podkreślają organy w uzasadnieniach swoich decyzji, że dłużnicy alimentacyjni to osoby przeważnie borykające się z trudnościami finansowymi, często bezrobotne, zmagające się z różnego rodzaju chorobami. Sytuacja skarżącego, który jest bezrobotny, nie odbiega od sytuacji innych dłużników. Skarżący nie wykazał, by okoliczności od niego niezależne, takie jak np. nieuleczalna choroba, niepełnosprawność uniemożliwiły mu poprawę sytuacji finansowej, słusznie więc organy przyjmują, że istnieje perspektywa na spłatę zadłużenia. Właściwie też zdaniem Sądu organy oceniły fakt sprawowania opieki nad bratem i jego wpływ na sytuację życiową skarżącego. Jak już podkreślono, skarżący został opiekunem prawnym swojego brata zupełnie niedawno, w 2024 r., ponadto sam fakt pełnienia funkcji opiekuna prawnego nie uniemożliwia ani podjęcia zatrudnienia ani podejmowania innych doraźnych działań zmierzających do poprawy sytuacji finansowej. Podobnie dotyczy to opieki faktycznej, która o ile nie jest powiązana ze znaczną niepełnosprawnością podopiecznego i nie wymaga czynności opiekuńczych sprawowanych permanentnie, całodobowo – nie uniemożliwia wykonywania pracy zawodowej przez opiekuna choćby w niepełnym zakresie. Takich okoliczności skarżący nie wykazał, podobnie jak tego, że przez niemalże 20 lat nie był w stanie choćby w minimalnym zakresie spłacać zaległości alimentacyjnych. Oceniając zatem wydane w sprawie decyzje według kryterium legalności stwierdzić należy, że są one prawidłowe, a w ich uzasadnieniach organy obu instancji przedstawiły wyczerpująco i umotywowały kwestie podlegające uznaniu administracyjnemu. Z tych przyczyn brak jest podstaw do uwzględnienia skargi, a zatem na podstawie art. 151 P.p.s.a. Sąd ją oddalił.