II SA/Rz 86/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk /spr./ Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka WSA Paweł Zaborniak Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2018 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej E. K. kwotę 100 zł /słownie: sto złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej "SKO" lub "Kolegium") utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania E. K. świadczenia pielęgnacyjnego. W podstawie prawnej decyzji organ wskazał między innymi art 17, 20 ust. 3, art 24 ust. 2, ust. 4 i art 26 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm. dalej: u.ś.r."). W dniu 30 października 2017 r. E. K.złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem. Do wniosku dołączyła orzeczenie o niepełnosprawności męża z dnia 31 października 2017 r., z którego wynika, że legitymuje się on znacznym stopniem niepełnosprawności, zaświadczenie z ZUS, że W. K. pobiera rentę z tytułu niezdolności do pacy oraz złożone pod rygorem odpowiedzialności za składanie fałszywych zeznań oświadczenie, że ubiega się po raz pierwszy o świadczenie, i że nie będzie się ubiegać o nie w innej instytucji, że nigdzie nie pracuje, nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych, ani też nie prowadzi działalności gospodarczej. Organ I instancji odmówił wnioskowanego świadczenia na podstawie art 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. z tego powodu, że W. K. pozostaje w związku małżeńskim. W odwołaniu od powyższej decyzji E.K. zarzuciła nieprawidłową wykładnię art 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r. wskazując, że stanowisko organu pozostaje w sprzeczności z zasadami równości i ochrony małżeństwa. Powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07, wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 728/12, wyrok WSA w Krakowie z dnia 6 czerwca 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 1205/12, w których wskazano, że przesłanka negatywna, ujęta w art 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie dotyczy małżonka osoby wymagającej opieki, spełniającego określone w art 17 ust. 1 u.ś.r. wymogi do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, ale odnosi się do krewnych osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności, którzy ubiegaliby się o świadczenie pielęgnacyjne w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy stwierdziło, że mimo nieprawidłowego uzasadnienia odpowiada ona prawu. Kolegium podzieliło zarzuty odwołania dotyczące nieprawidłowej wykładni art 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., zgadzając się z odwołującą, że fakt pozostawania w związku małżeńskim nie może w tym przypadku stanowić podstawy do wydania decyzji odmownej. Kolegium stwierdziło jednak, że wnioskodawczyni nie zrezygnowała z zatrudnienia. W aktach sprawy brak jest dowodu, że rezygnacja z zatrudnienia spowodowana była koniecznością sprawowania opieki. Tym samym w ocenie Kolegium skarżąca nie spełnia podstawowej przesłanki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze do Sądu skarżąca zarzuciła: - naruszenie art 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. przez jego zastosowanie, - art. 16a ust. 1 u.ś.r. z naruszeniem art 7, 8 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie wszystkich istotnych okoliczności mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a w szczególności faktu, że do dnia 31 października 2017 r. (okres zasiłkowy 2016/2017) pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy spełniając wymogi z art 16 ust. 1 u.ś.r. SKO pominęło treść art. 27 ust. 5 w zw. z art 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo do wyboru jednego świadczenia. Na tych podstawach wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz.1660). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 zwana dalej "P.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 P.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Zgodnie z art. 145 § 3 P.p.s.a. w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie. Poddawszy zaskarżoną decyzję kontroli legalności w zakresie wyżej przedstawionym Sąd doszedł do przekonania, że organy orzekające obydwu instancji dopuściły się naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 30 października 2017 r. E.K. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na męża W.K. Do wniosku dołączyła orzeczenie z dnia 31 października 2014 r., z którego wynika, że W. K. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności, która istnieje od 20 roku życia, a orzeczenie wydano na stałe. Samorządowe Kolegium Odwoławcze słusznie w zaskarżonej decyzji przyjęło, że przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może być przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. to jest postawanie w związku małżeńskim. Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a musi być odczytywane - zdaniem Sądu - również przez pryzmat przepisu art. 17 ust. 1. Jeżeli bowiem prawo ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z istnienia obowiązku alimentacyjnego, to literalne odczytywanie normy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy niweczyłoby skutki wyroku Trybunału w stosunku do osób pozostających w związku małżeńskim. Takie stanowisko prezentuje Naczelny Sąd Administracyjny opowiadając się za koniecznością wykładania tych przepisów zgodnie z Konstytucją: "Świadczenie pielęgnacyjne będzie mogło być przyznawane na rzecz współmałżonka, jeśli zostaną spełnione pozostałe przesłanki, warunkujące - co do zasady - możliwość ubiegania się o ten rodzaj świadczenia" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 115/10 - opubl. LEX nr 594927). Dodać należy, że orzecznictwo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wpisuje się w tę linię orzeczniczą. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. przysługuje małżonkowi osoby legitymującej się orzeczeniem o niepełnosprawności, jeżeli nie podejmie lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki nad współmałżonkiem i nie jest osobą wskazaną w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a tej ustawy, a więc nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Świadczenia pielęgnacyjnego nie można przyznać, jeżeli małżonek nie jest w stanie zrezygnować z zatrudnienia lub pracy zarobkowej, bo ze względu na legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może sprawować faktycznie opieki nad współmałżonkiem niepełnosprawnym. Tylko taki sposób wykładni tych przepisów jest racjonalny (wyrok WSA w Rzeszowie z 29.03.2012 r. sygn. akt II SA/Rz 135/12; LEX nr 1138787). Spór w niniejszej sprawie dotyczy oceny w zakresie spełnienia przesłanki związanej ze spełnieniem przesłanki rezygnacji z zatrudnienia, o której mowa w art. 16a ust. 1 u.ś.r. W zaskarżonej decyzji właśnie ta okoliczność stała się podstawą do odmowy przyznania żądanego świadczenia pielęgnacyjnego. Z ww. wniosku jednoznacznie wynika, że skarżąca ubiega się o udzielenie wsparcia w formie świadczenia pielęgnacyjnego. W odwołaniu skarżąca zaznaczyła, że do dnia 31 października 2017 r. pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy i wskazała na prawo wyboru jednego ze świadczeń w przypadku ich zbiegu, co wynika z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Zarówno specjalny zasiłek opiekuńczy, jaki i świadczenie pielęgnacyjne mają tożsamą przesłankę polegającą na rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Skoro skarżąca stwierdza, że pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy, przyznanie którego ustawodawca łączy z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, to w przypadku ubiegania się o przyznanie na następny okres zasiłkowy świadczenia pielęgnacyjnego w obrębie tej samej ustawy, nie można wymagać od wnioskodawcy faktycznej rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zatem przed złożeniem wniosku inicjującego niniejszą sprawę skarżąca wykonywała opiekę nad niepełnosprawnym mężem i z tego tytułu pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy. Z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. W art. 27 ust. 5 u.ś.r. uregulowano zbieg praw do świadczeń. Zgodnie z tym przepisem w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego, lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Regulacja ta została wprowadzona przez art. 1 pkt 9 ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. (Dz. U. z 2015 r., poz.1217) zmieniającej ustawę o świadczeniach rodzinnych z dniem 1 stycznia 2016 r. Z powyższej regulacji wynika, że świadczenie, które pobierała skarżąca to jest specjalny zasiłek dla opiekuna, jak i świadczenie pielęgnacyjne są uznane za świadczenia, które osoba sprawująca opiekę w przypadku ich zbiegu może pobierać tylko jedno. Wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca mogła złożyć już w 2016 r. wraz z równoczesnym złożeniem oświadczenia o rezygnacji z pobierania specjalnego zasiłku dla opiekuna (vide: wyrok WSA w Krakowie z 11.12.2017 r. sygn. akt. I SA/Kr 1168/17 LEX nr 2419246) Przekładając przedstawiony stan prawny na realia rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że skarżąca nie może być traktowana tak jakby po raz pierwszy składała wniosek o świadczenie pielęgnacyjne, skoro już po 1 stycznia 2016 r. mogła dokonać wyboru tego świadczenia. Złożenie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego bezpośrednio po upływie okresu zasiłkowego dla specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może powodować utraty statusu opiekuna dla osoby pełnoletniej o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przyjęcie poglądu zaprezentowanego w zaskarżonej decyzji stanowiłoby naruszenie art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Z tych przyczyn Sąd uznał, że SKO nie wyjaśniło wszechstronnie stanu faktycznego sprawy, bowiem pominęło wyjaśnienie kwestii pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego, czym naruszono art. 17 ust 1 w z. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Zatem doszło do naruszenia prawa materialnego, jak i procesowego w zakresie art. 7, art. 77 oraz art. 80 K.p.a. Powyższe wskazuje, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do zastosowania art. 138 § 1 K.p.a. Natomiast decyzja organu I instancji nie mogła pozostać w obrocie z tego względu, że naruszono art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Dodatkowo Sąd zwraca uwagę na treść art. 24 ust. 3 u.ś.r., że w przypadku ustalania prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności osoby, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. Mając na względzie przedstawiony stan sprawy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 P.p.s.a. uchylił w pkt I sentencji wyroku decyzje organów obydwu instancji. Orzeczenie o kosztach znajduje uzasadnienie w art. 200 P.p.s.a. w związku ze zgłoszonym przez skarżącą na rozprawie wnioskiem o zwrot kosztów przejazdu do Sądu w obydwie strony. W ponownie prowadzonym postępowaniu należy przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w zakresie wskazanym w wyroku i do tak ustalonego stanu prawnego zastosować ocenę prawną przepisów prawa materialnego wyrażoną w uzasadnieniu niniejszego wyroku.