II SA/Rz 860/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2008 r. Nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu podziału nieruchomości postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z. S. wezwany wspólnie z W. i G. S. (synami) do uiszczenia wpisu w kwocie 200 zł. od wniesionej przez nich skargi, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na formularzu PPF zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (z analogicznymi wnioskami wystąpili jej synowie). W jego uzasadnieniu wskazała, iż w jej gospodarstwie domowym mieszka 3 osoby (ona i dzieci), uzyskując dochód ok. 3 tys. zł. netto/m-c. Obciążają ich opłaty za studia G. S. w wysokości 850 zł./semestr, który ponadto ponosi wydatki na pomoce naukowe i leczenie. Wydatki związane z leczeniem obciążają też nią samą, a syna W. na dojazdy do pracy w kwocie ok. 300 zł./m-c. Dodatkowo wskazała ona na bardzo wysokie koszty utrzymania rodziny i domu oraz niezbędność profesjonalnej pomocy prawnej podyktowanej brakiem wykształcenia prawniczego i znajomości przepisów. Z zawartego we wniosku oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach (oraz z wniosków PPF pozostałych skarżących) wynika ponadto, że: - skarżąca i jej synowie są współwłaścicielami w 5/8 części zamieszkiwanego przez siebie murowanego domu (pow. ok. 70 m²), w 3/8 nieruchomości rolnej (pow. 0,75 ha) zabudowanej drewnianym budynkiem mieszkalnym oraz właścicielami samochodów osobowych Opel Vectra (rok prod. 1998) i Opel Astra (rok prod. 1994), - ich miesięczne dochody brutto wynoszą łącznie 3852 zł.; składa się na nie wynagrodzenie za pracę jej i syna W. (odpowiednio 1180 i 1400 zł.), pobierana przez nią emerytura (636 zł.) oraz w takiej samej wysokości renta rodzinna syna G. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1-3 i art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - określanej dalej jako P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. adwokata) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść tych przepisów wskazuje jednoznacznie, iż niezależnie od zakresu zgłoszonego żądania, ciężar wykazania przesłanki od której zależy przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie wnioskującej. Dokonana na podstawie uzasadnienia wniosku oraz zawartego w nim oświadczenia analiza sytuacji materialno – bytowej skarżącej oraz zamieszkujących z nią osób (współskarżących) nie wykazuje spełnienia tych przesłanek, zarówno w stosunku do całkowitego jak i częściowego prawa pomocy. Skarżąca nie wyjaśniła, jakie ich niezbędne potrzeby życiowe byłyby zagrożone oraz z jakim uszczerbkiem wiązałoby się dla nich opłacenie kosztów postępowania. Mimo odwoływania się do bardzo wysokich kosztów utrzymania rodziny i domu nie wykazała ich wysokości (uczyniła to tylko odnośnie wydatków ponoszonych przez synów tytułem opłat za studia i dojazdu do pracy); w tym kontekście stwierdzenie to jawi się jako niewiarygodne i powołane wyłącznie dla potrzeb wniosku. Pozwala to uznać, iż koszty zakupu żywności i leczenia nie obciążają w nadmiernym stopniu ich domowego budżetu. Dotyczy to również wydatków na utrzymanie domu, który w świetle podanych informacji nie jest budynkiem dużym i zapewne nie generuje wysokich opłat. Z tego też powodu odstąpiono od wzywania skarżącej do złożenia w tym zakresie dodatkowego oświadczenia uznając, iż mimo wszystko jest ona w stanie poczynić oszczędności na opłacenie we własnym zakresie kosztów postępowania. Podkreślić należy, iż możliwość ich poniesienia jest odnoszona do ogółu dochodów i wydatków wszystkich osób prowadzących razem gospodarstwo domowe, a nie tylko osoby składającej wniosek. Dochody netto (3 tys. zł.) same w sobie nie mogą być zakwalifikowane jako niskie i nieadekwatne do zwykłych kosztów utrzymania 3 osób. W świetle tego zupełnie inaczej należy oceniać możliwość opłacenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł. wspólnie przez Z. S. oraz pozostałych skarżących (jej synów), a inaczej, gdyby do jego uiszczenia byli oni zobowiązani oddzielnie (byłaby to wtedy łącznie kwota 600 zł.). Uwaga ta odnosi się również do pozostałych kosztów sądowych, które mogą (nie muszą) wystąpić w sprawie w przyszłości; do najbardziej prawdopodobnych należy opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł. od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku (w przypadku oddalenia skargi) oraz w takiej samej wysokości wpis od skargi kasacyjnej (w przypadku jej wnoszenia). Wspólność praw i obowiązków rozciąga się również na możliwość ustanowienia dla wszystkich skarżących jednego pełnomocnika z wyboru, jeżeli jego udział w sprawie uważają za niezbędny; koszty "jednostkowe" byłyby nieporównywalnie większe w przypadku, gdyby każdy z nich chciał go dla siebie ustanowić oddzielnie. Wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru jest kwestią wzajemnej umowy między nim a klientem, rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (...) (Dz.U z 2002 r., Nr 163, poz. 1348 ze zm.) jako stawkę minimalną w I instancji w sprawie będącej przedmiotem zaskarżenia wskazuje kwotę 240 zł. Na tej podstawie należy stwierdzić, że Z. S. wraz z pozostałymi skarżącymi będzie w stanie ponieść koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Obowiązek w tym zakresie statuuje art. 199 P.p.s.a. odnoszący się do każdego podmiotu, który dysponuje pewnymi środkami majątkowymi i dochodami. Prawo pomocy w zakresie całkowitym (objętym wnioskiem) ma charakter wyjątkowy i może być stosowane wyłącznie w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (pozbawionych środków do życia); skarżąca z rodziną do takich z całą pewnością nie należy. Nie można pominąć przy tym okoliczności, iż oprócz domu w którym zamieszkują, są oni współwłaścicielami nieruchomości rolnej (łącznie z posadowionym na nim budynkiem mieszkalnym). Nieruchomość taką można zakwalifikować jako źródło dodatkowych dochodów finansowych i/lub pożytków w naturze. Nawet w przypadku gdyby nie była ona wykorzystywana zgodnie z przeznaczeniem, dla potrzeb prawa pomocy istotna jest sama potencjalna możliwość ich uzyskania. W związku z tym należy wyraźnie podkreślić, iż określenie "konieczne utrzymanie" oznacza niezbędne wydatki związane z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych (żywność, leczenie, opłaty związane z utrzymaniem domu), a nie ogół normalnie ponoszonych. Wszystkie wydatki którym nie można przypisać tej cechy (łącznie z wykraczającymi poza wymagane minimum na zaspokojenie podstawowych potrzeb) należy uznać za potencjalne źródła umożliwiające wygospodarowanie potrzebnych środków finansowych; ich źródłem mogą być chociażby środki przeznaczane przez synów na utrzymanie ich samochodów. Związane z wniesioną skargą koszty postępowania nie są wygórowane, stanowiąc niewielką część osiąganych przez skarżących dochodów. Ich jednorazowe i rozłożone w czasie poniesienie jest więc jak najbardziej możliwe bez powodowania uszczerbku w ich koniecznym utrzymaniu. Pozbawiony jakiegokolwiek znaczenia dla rozpoznania wniosku w części dot. ustanowienia adwokata jest argument o braku odpowiedniego przygotowania prawniczego i znajomości przepisów. Nie ustanawiają one wymogu działania stron przed sądem administracyjnym przez fachowych pełnomocników (wyjątek stanowi wymóg sporządzenia przez nich niektórych środków zaskarżenia), zaś sąd z urzędu bierze pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji. Ubocznie należy zwrócić uwagę na treść art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Skoro zatem wnioskodawczyni nie spełnia warunków do przyznania jej prawa pomocy i nie wykazała spełnienia związanych z tym przesłanek, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.